Archiwum
łemkowskiego radia

гіст в радию Лем фм Коли вже не є землі тяжко лишати ся Лемком тяжко стати ся Русином так повіл карпаторусиньскій учений Валерий Падяка Літературо ведне давно іздал книгу Лемківскій триб тігне выгненю сучасну поезию Русинів Польсі де автор твердит же днісня лемківска література на выгниню це реакция творцьой інтеліґенциі на факт ґеноцида котрий цінила польска держава в <unk> році Лемківскій три втіх сиі літературні портреты трьох репрезентантів поезіі на выгниню Петра Мурянку і Волдуслова Грама гіст в радию ЛЕМ фм Марий Іван Сюсла Сухристу Славы невікы маєме низка файну тику радост бо може ме поговорити про штостикоє необычну єту іст про літературу лемкускудничну лемківску літературу або сучасну лемківску літературу І для радию Лем фм подає єй вельді ґраз професор з Подкарпатя і як выже вказали сусе література написана на Пряшу сіні вужді тоіст написана не на Лемковині не на Лемковидера Лемковині бы ясно што Лемкы пережыли Дуже много Споминайме знамениту операцию Вісла котра розмятала іх по всьому світови і література писала ся у выгнаню них дав написала ся не дома не писала ся на землях котрых Родрисет з котрым была звязана Істория з Лемків а інно там дену єм пришло ся жыти дале будьте добрі я бы хотіл учути вопросы розкажте А дякую Красну знайте тяжка тема страшно тяжка тема тема получытельна Істория Лемків то є не просто драматична траґічна сторона істориі русиньского народу І коли мы на то вшыткє позераєме коли мы видиме коли мы низко можеме чытати оцінювати у первим ряді мы мусиме думати і на свою землю Фактычно тема моя называт ся сучасна лемківска поезия як част літературы але поезия на выгнаню Мы можеме говорити за літературу лемківску на выгнаню Бо народ был фактычно влада польска влада выгнала народ і з іх обітуваной земли і розпорушыла по вшыткых усюдах Польской державы выдкы были вышмарені в <unk> році Німці етнічні Німці і такых было <unk> мілийоны і тых <unk> мілийоны треба было наградити даякым другым населеням ліпшы вариянті з Украіны з Білорусиі з Литвы Поляками або людми котры тримали ся польской орієнтациі называли себе Поляками але тых не выставало І тоды пересиляли вшыткых хотіл ци не хотіли о так цілий лемківскій народ был зболмучений владами і іх примусили выйти зо свойой земли Дакого говорили же підете на Украіну будете мати величезні там плюсы будете мати много землі ораниці будете мати коровы будете багацко жыти а на другым боці коли Щаст велика част Лемків ся не піддала на тоту аґітацию польской влады котра цім веце всел бы вышло і з Лемковины нашых людей жыти і придумувала всякі акциі што тоє Бандерувсины і вшыткых Лемків называла бандеровцями таку не то называли наголо з бандеровцями І так Влада рішыли же іх треба вышмарити з Лемковины і она депортувала <unk> процентів то значыт ушыткоє лемківскоє населиня выселила на запад Польщы обы не стало ся то што стає ся коли люде заберают а пак ниякому Пісі хліб ниякому ходити на роботу то значыт же бы тота западна Польщы даяк економічно еґзистувала і нику не звідал ся ци ты хочеш іти там ци не хоч ти іти там Нам подкарпатскым Русинам нам Русинам на пряшівскому реґіоні усе треба низка думати за наш нацийональний або етнічний періметр всяде де мы жыме мы мусиме тримати ся свойой земли бо на Лемках то видку коли вже неє земли тяжко бороти ся з асиміляців тяжко обставати Русином ци Лемком як шукєд говорити за конкретну ситуацию Лотниска мы поговориме зато што направду народ выселили Лем маленька част уже в послідні <unk> років по роковит а фактично <unk> мала можност вернути ся на Лемковину Більшіст нашых робів тых старшых ґенераций котры фізично пережыли то выселиня Вот вонит на тых цвинтарях там на западі Польщы коли вы прийдете а я водил там много раз ходил то видите же і по тых робах можете узнати оту траґедию лемківску народа І там на выселеню лемківска література не щезл Вона жыє Зато мы называйме лемківском літературом на выгнаню Я так означую інчык літературу знателі можут інчак доозначувати я так на означу лемківска література на выгнаню і фактичну ніє Низка даякой етноґрафічной териториі де Лемкы по выселеню бы жыли компактну але є доста мобільна доста знаєте путка лемківска література котра Дотеперішнього часу є літературом єдной темы депортациі і ґеноциды І вот сі ся тема вона привела і тому што русиньска лемківска література низка єден з красных образчыків модерной актуальной літературы у Европі можна робити переклад на другі языкы і то треба робити аби скіпити тоту біду або скіпити тото траву котру пережыл русиньскє лемківскє народ культурам другых народів в німецкых перекладах Німцям упольскых в первим ряді Полякам анґлийскым языкови другым то тиж проходит не так скоро як бы нам ся хотіло але ци ся література є і главно є вона у лемківскым русиньскым языкови В первым ряді хотіл бы кєд можу Бо коли вы зачынайте говорити за літературу вы розуміє мы розумієме што література не еґзистує сама по собі Література то част народы література то част істориі людий так жытя людиі так люди формуют своє жытя же туй вони хочут хижку поставити там в загороді жебы квіточкє были А отуд єм треба жебы была культура жебы была школованя а туй дес близко єм треба жебы была не лем культура а жебы была поезия література і так То значыт же фактычно мы мусиме перед тым як грути за літературом мы мусиме грути за жытя за політику Аж чом так ся стало І знаєте той важний момент Што што ся одбыло в <unk> р Дахту із другых світів Кєд почує ті слова може думати Но вызнайте на візумно то была ІІ світова война то была война проти нацийской Німецины проти нацизма і фашызма годно быти же Лемкі стояли на буці нацизма і фашызму Представте собі што ніт мало того лемківскі партизанскы одряды родили Бескєда Лемкы были симпатізантами антифашыстского двіганя Я уж не говорю зато што Русины подкарпатскій сформували ціле своє войско котре ішло аж до Прагы а то значыт Візоліґі людовий корпус людовика Свободы котрий говорили же він чехословацкій бо то были Чехословакія але на <unk> процент то был воєкі были Русины прості русиньскы хлопы і то самоє з Лемкы Лемкы Нияк не вказали себе Може як то польска політика говорила же то были бандеруці Але многі Лемкі признавали ся же лем коли іх выселили до Украіны ци выселили на запад Польщы лем тоди вони узнали Што такоє бандера і бандеровсины Ко такы бандеровці до кінця Вони того не знали або то подавало ся через ідеолоґічні через оті пропаґандисткі радийо новинкы што не мож выкоріннити в Карпатах бандеросину бо там жыют Лемкы то значыт же Лемкы іх социяльна іх політычна орієнтация туй не до чого Се была політика тых держав котры по І світовій войні плянували як то є в Польщы польску мононацийональну державу по максимому выселити вшыткі другі народы і по максимому завезти а то значыт <unk> мілийоны нацийональных меншын главно Німців Выселеня одбыло ся і тепер на тій териториі треба было заселити цімісту тімісту і вот рішыло влада звідав то што Лемкы жыли в прекрасным укарпатскым пейзажі Ціле іх жытя іх ментальніст повязань і з Горами і з Карпатами треба было выселити іх Ну і по тій войні по тій операциі як они называют операция Вісли мож здало бы ся што уже тепер в сучасні часы треба бы даяк означыти а што то было І я як історик літературы історик культуры я просто історик лем русиньского народа і до кінця я од пятнадцет років даколи в ліці по місяцю по два по три місяці жыл на западі Польщы то ті родины чул як вони плакали чул што вони говорили на што не рікали І уже пятнадцерічный хлопіц розуміл же штос не так з тол політику коли такы милі прекрасні люди выселені дис там і стали врагами польской державы Влада сокотила жебы діти в школі перешли на польскій язык не было нашой церкви даколи за <unk> кілометрів треба было іти на даякой сяту до церкви помолити ся Може раз на місяц ці раз на два місяці договорювали ся на вози А то є по рокові <unk> То значыт же то не так давно было то не ст або часы інквізициі Або тя не знаю там часы дикого там запада як то в Америци цісійшос ніт То практично в от чысы Вот коли пришлал по осемдесят років революциі так то ті революциі котры мы кажеме што демократичні революциі тот як польска влада оцінює ся мушу повісти я розумію бо по ІІ світовій войні Русины стали одными з тых народів котры мусит вынести на собі ушыткі вототі експерименты мононацийональності і так і так То значыт же Русини можут оставати на своій землі лем так як вони будут асимілованы І треба признати што по рокови <unk> ушыткы влады проти Русинів проводили політыку етноциды А што такє політика етноцида буде пудити ся Кєд мы не узнайме русиньску нацийональніст і каже мы Іване ты не є Русин ты є Украінец бо то і є політика етноциды Кєд мы кажем іванку Іванку а ты не підеш типі в сімрочному віці до свойой русиньской школы бо мы не узнаєме русиньску нацийональніст А мы про тебе отворили украіньску школу і запхайме дідвока до украіньской ци до польской ци до словацкой школы ото і є етноцид Кєд мы пак напишеме школьні учевникы напишеме штосис народ одказал ся од свого ім а чом бы Украінці мали одказати ся од свого імені а чом бы Полякі мали одказати ся у сло А чом мы Русины мали одказати ся од свого імені і вытепі Украінці вотсе є політика етноциду Вот вшыткы вони проводили політику етноцида Але то што операция Вісла не была етноцидом бо она має вшыткы знакы ґеноциды Я як історик спокійно оціню УС як акт ґеноцида протів нашого лемківского народу І позерайте польска влада коли вона пише за Уже демократична польска Влада пише за выселеня Лемків вона пише лем за операцию Вісла котра была як бы частю тоталітарной системы і хоснувала принцип колективного одвітуваня Ци є то державна оцінка такого акту перше А чом Операция Вісли Я знаю десятків операций карпатска воєньска операция приміром там іщы операция почас войны там чы на дериторі там <unk> украіньску фронту Ци мы тепер говориме за воєньску операцию мы говориме за політику державы Польска держава дотеперішнього часу не хоче вызнати сей акт актом ґеноцида але представте собі што тота сама демократична польска власт легко узнає выселіня крымскых татар ґеноциду І кєд вы попозераєме на своім Польщі не так давно до кінця у р своім Польщы Дал таку проу кваліфікацию выселиню кримскых татар Депортация кримскых татар із Крыма у році <unk> і єй наслідкы были актом ґеноцида кримскотатарского народа А тепер давайте на місто кримскотатарского народа поставиме слово лемківскій народ Депортация Лемків із Лемковины у році <unk> і єй наслідкы были актом ґеноцида лемківского народа Вот все што мы Русины фактычно потупений народ чекайме од теперішньой польской демократіі вызнайте то актом ґеноцида Я як історик котрий збере ся говорити за літературу я мусу цітко розуміти чом Русины фактично чом лемківска література стоі там де она стоіт чом то література од єдной темы чом то література котра фактычно як написал Петро Трохановскій носит біль уґенах І се фактично з густок тоі болі та література Вона реаґує на вшыткы політычны событя котры были по року <unk> лем через тоту проблему нашого выселиня там Ну і ясноє діло што коли ты уже розумієш ся на тому што то было за выгнаня Ты зачынаєш розуміти Ты позераєш што до <unk> років а по <unk> р в Польщы было заказаноє дашто говорити за операцию Візлы Тос не можна было не было ниякых публичных лекций Не было ниякых публичных моноґрафій не было ниякых научных ізглядувань не было ниякых дискусий на радию телевізіі лем говорили лемківскій народ выселений щастливий і до теперішнього чыслу Полякы кажут же то было про них было доброє выселеня бо вони потрапили у світ цивілізациі своіх і своіх Карпат І я коли є тепер виджу аналізую лемківску літературу Пребачте але вони і до выселеня мали свою унікатну лемківску культуру і літературу розказувати в тых катеґориях што вы европізірували або наддали тому якіс елементы проґреса це просто ганьба ганьба єдиний выход то вызнати сис народ народом котрий перетерпіл ґеноцид а дале рішати його проблему І от література лемківска вона як раз та котра не дає загаснути тів проблемати си вона не дає польскому обществу розслабити США уже вмерла перва уже умерла друга ґенерация выселеных Уже тоті што ся буде забуде Забудеме да все так як была якась операция операция ато за операция операция Вісла а може операция Одра а може операция Дамie діякыс сама література вона не дає А іс є говорю же коли уже пришла друга ґенерация котры уж скончыли польскы школы і вона перешла і на польскій язык лемківскій писателі пишут і в польскым языкові і роблят автопереклады в лемківскым языкові або пишут по лемковскій а пак рублят переклады ци автопереклады до польского языка вона Скіпіть тоту траву свою культуром тых народів до котрых главне польского народа і треба повісти в Польщы много люди котры розуміют сю сю траґедию котры стоят на бурсі нашого русиньско лемківского народы Ну і в вісімдесяті років коли наконец было позволено А вець будеме говорити стара не то шобы знайте з горы позволны просто бы та тоталітарна система крахувала каждий ден гірше і гірше економічно не справляли ся з проблему социяльно не справляли ся Не могла уже контролювати опозицию і демократичні двіганя не могла контролювати радийо і телевізию і тых молодых інтелектуалів котры вышли на Лонсену і от ми видиме як вона што в Москві што в Варшаві вона крахувала і одтоды на полний голос Люди зачали говорити за ту лемківску траґедию і нараз в літературу пришло великоє чысло нашых лемківскых поетів писателів прозаіків драматиків ну міг бы м нараз говорити приміром так без того хто главний то ліпший хто може не так себе аж так много написал просто Десятків фамілий Семен Мадзилян Миколай Буряк Михайло Сондович Андрий Копця Павло Коробцяк Павлок Синяк Теодор Кузяк Несто Рипеле Василь Хомик Володимір Грабан Петро Мурянка Стефанія Трохановска Павел Стефановскій Іван Фуджак Олена Дуць Яку Дудро Іван Горусяк Іван Головцяк Миланія Собин Іван Желем Нестор Жылиць можна іщы назвати пар чловік котрий може меньше знаєме за тых Вывидиме кілько фактычну літературу Пришло люди І отці писателі сі поеты котры писали прозу писали драматурґію а главной такым главным візітку стала поезия І коли мы говориме зо тых літератур мы видиме што прийшла ниєдна ґенерация пришли поеты ниєдного ідийно естетичного направлінь Видиме старшу ґенерацию котра родила ся на Лемковині людей котры выростали на Лемковині і котры фактычно фізично пережыли выселиня вот на іх пліцюх Фактычно одбывало ся тото переселеня тото тяжкоє переселинє Знаєте хто противил ся польскій власти одправляла польска власт одправляла доконцентрачно табора Явожну уу Бывало такоє што прийшли до чловіка сказали Высиляйме три годины а він казал Я в своій хыжы не піду Я ниш ни в комуніч не украл честі не урвал моя хыжа маю папіря не піду А каже маєш три годины Чоловік взял выгнал вшытку свою родину з хыжы і обставшы в хыжы запаливіл Прибігли загасили угынь і його як того котрий возмусяє спокойстві у польскій державі одправили до концентрачного табору То значыт же фактично пришли три ґенерациі старше котра пережыла фізычноє выселіня Сі люди скончыли лемківску школу ся на Лемковині іхньой розумліня фактично они є репрезентантами той старой лемківской школы се класичні будителі котры тепір коли мож было говорити зачали говорити на полні груди говорити за траґедиі русиньского народа за ґеноцид і вшытко по лемківскы народным языком бо про них польскій язык се было язык того народа котрий скривдил котрий травувал котрий фактычно приніс горы Але мы видиме і другу ґенерацию люди котры родили ся уже в перві рокы выселиня родили ся уже на западных тых землях як вони казали на Пісковиці і уже <unk> років ту ся уже тот мотив як Мойсей водил упустыні по пустунда А треба повісти што запад Польщы то такє Пісковиця і тот територия Пісковиця жыєме на Пісковици так гейбы <unk> років блудиме по тых пустынях і вот та ґенерация уже ходила до польской школы Вона уже чула за ту операцию Вісла Лем скорше од родиців одперказували од сусідів в школі в польскій школі а вони мусили ходити до польской школы а кристили христили іх у польскому ксьондз у польскому костьолі Христилів То значыт у тых людей уже многі знайте о тоці орін вони были розмиті Тебе уже не треба твойой деревяной церкви Ты не ходил до лемківской школы ты учыл ся в польскій школі і вони уже поступно поступно были як бы привчали ся до того што вони жыют там на собі почули то тяжкоє іхньоє дідство бо вони родили ся у сороковій рокы І ті <unk> років были май тяжкі рокы Се вже была друга ґенерация котра з цалком інчых пришла з іншыкыми ідей неестетичныма такыми ідеями прийшла в літературу кєд перше то были будителі котры знали лем свою лемківску Народну співанку і она была основом того іхньой поетычной творчости Тепер пришла ґенерация котра в школах учыла Адама Міцкєвича котра прекрасно знала польскій язык котры через польскій язык знала і Ґоте і Шілера котра знала і Байрона про нею вже был через польскій язык одкрытий світ світова культура і література і вона вже в своій творчости ішла інчы кім путьом вына глядала універсальні образы універсальні конструкциі котрі были бы похопительні каждому значыт же свою траґедию але і перві і другій і третя ґенерация Передают у ту поезиі свою траґедию вони уже глядали через універсальні даякы образы І наконец мы видиме маймо люду ґенерацию котры родили ся уже так і кєд на чужыні більші з них были щестливы што родиці Так ся правдом і неправдом і уже зачынают ся од <unk> років купували на Лемковині де старі хыжы і переізджали жыти в тоті старі хыжы вертали ся правдами неправдами хоц лем тых <unk> тис і мы видиме што ся молода ґенерация фактычно выросла або пришла в літературу вот на тому пікови нацийональну одвіганя в <unk> років коли Русины зачали зберати ся у своі такы літні табуры як вони собі ци На чужыні ватра на чужыні ватра укарпатак І коли наголос зачало ся говорити за лемківску траґедию і одтуди вони фактично пришли в літературу цалком із своіми іншыку уже третьо концепцию ідейно естетичного осмыслиня лемківской траґедиі Мы видиме тут молодых главноє мы видиме што вони вшыткє репрезентанты ужы того і модерной літературы модерной поезиі Ну і кєд мы говориме за тых людей то у тій книзі котру я тепер выдаю а она называт ся лемківскій тріпціх на выгнаню Сучасна поезия Русинів Пульсі то два слово сказал бы м просто сому книжку як выйшло што уже в рамках Пряшівского Університета чытаю я чытаю курс сучаснорусиньска літературы і коли я чытаю курс сучасной русиньска літературы то все выникає або приходит вопрос а сучасну літературу на Словакі Коли мы чытаєме то на кого мы маєме ся орієнтувати Ци лем на писателів словацкой державы ци може мы там маєме говорити в шыршому контексті за нашу русиньску літературу приміром за літературів сучасных Подкарпатя аваць воєводины аваць Лемковины і так поступно в такых дебатах дискусиях і своіми студентами мы прийшли на тото што студенты хотіли бы маленько хоці хоц маленько знати і за сучасну літературу нашых Лемків і так ме одділили <unk> годин на вылучыня лемківской літературы а так мы не маєме ани книжкы ани учебника і в світі іщы нику не написал о тот учевник сучасной лемківской літературы і не еґзистує то я рішыл што в рамках свого курса я напишу такій маленькій учевник до <unk> сторін обыты нашы студенты мали можност і чытати поезию лемківскых писателів але і мати даяку критичну оцінку критичні тексты што то з літературы яку на оціню ценує Я выбрал із тых трох ґенераций за котры тепер говорят старшы середнє і молоді Я выбрал поєдному писателю уби через творчіст через літературний портрет єдного показати ціле направліні так выйшло што помедже тоті перви будителі котры родили ся на Лемковині котры туй выростали котры ходили туй до школы і котры фізично зажыли од того выселиня Я зачал говорити за творчіст не асторипели Коли мы говориме за од тых нашых традицийоналістів писателів котры уже учыли в польскій школі але не забыли на свій край котры фактычно дубрітямлят через бесіды з віцями через бесіды з сусідами просто шыроку русиньску громаду за операцию Вісла і за тот ґеноцид вот выбрал творчіст Петра Мурянків І аж на конец модерна література на такый уже модерністій поход до літературы когли дичытаєш з тых І од того накілько ты готовый приняти ту поезію на кілько ти готовый порозуміти ту поезію бо треба быти рудованым знати історию християнства треба приміром знати і світову літературу треба знати польску культуру треба знати лемківску ци там я не знаю з восточно славяньскій культуры але треба знати шыршый европскій контекст Бо того накілько ты готовый ти розумієш што хотіл автор пое тобі сказати о третя ґенерация такой модерной лемківской поезиі я выбрал поезию володислава Грабана котрий не так давно в <unk> році одмітил сем <unk> років І так поступно вышла в от така книжочка котра може через три літературні портреты показати вам творчіст трьох лемківскых писателів Як говорити за першу о несторыпели котрий родил ся в році <unk> мушу повісти што Його высилила польска влада на восток Він не хотіл цілий рік ховал ся бігал по свому селові наймал ся на любі роботы лем жебы дале єсти пити але польска влада з Сілолгу выселила в <unk> році на Украіну і таку наказал ся аж на Донбасі Мудий бы выструґівал Ай но ти бус цалком молодий хлопец представ собішуй лем тепір выруст так але треба повісти што то была майтяжка доля у той ґенерациі Вони вшыткы родили ся в <unk> рокы вони вшыткы мали <unk> років в <unk> році коли ся за світова война і на Лемковину прийшла німецка нацийска адміністрация І уцей час появляєт ся такой термін як остарбайтер Тототі котрых з выстука роботу на роботу треба повісти іх не брали на роботу іх силу гнали на роботу і кєд ти цікав дис або там не хотіл або тяжко робіл або і сіштусь У Тебець на тебе чекал єден з концентрачных таборів німецкых нацийскых концентрачных таборів то значыт несторипела пройшол через вшыткы был осарбайтером і в <unk> році коли скончыла ся война вон вертає ся домів на село і польска влада його выселяє на Украіну І от ціле своє жытя Ґудоницкій области А я мушу повісти што близко того є такій варож як і Ловайскы Вот ціле своє жытя вун жыве там робит у колгозі пасекалгозний статок робит даякым ключником там я не знаю клубів выступає Чытає своі стихі коли якіс ся то высмо мар ся да перве має ден там солідарностє там іщыкулиз і ту треба повісти што вони вышли дакілько родин і вшыткы были Лемкі і ішли у степ і в степові залужыли новы силы То зачлони вшыткі Лемкы але представил собі што такоє в степові поставити хыжу улиці електрыку коленє нич колинє нич айно Але медже тым вота любов до поезіі вона його тримала і вон писал стихіі каждий його стих Се така ностальґія за свою лемківску земльов за своім світом каждий з тых передає єден фраґмент жытя Лемків розказы за лемківскы традициі Нобы просто хочу прочытати гытлем Хот лем єден з тых колит він цілує його жытя він тужыл за тым же коли я ся вернул думіл Бо лемківска земля то є моя оцюзнина я хочу вернути ся от він пише приміром в одному стихові пише Я горы Карпаты безмірно люблю вижу тоты горы навет коли сплю бо горы Карпаты отчезна моя там няньо і мама Народили ся в другому стихові пише Притігают мене горы своіми віхами Горы моі Выкарпаты бануюзавами шум потока міє чарує што тицях долину радо бы мі ся послухал хоц єдну годину І о таку стихаду з тихами видиме і ту тужбу мы видиме ту ностальгію чловіка котрий любит свій край а не може вернути ся бо з Донбаса вернути ся в Польщу было заказано ті люде котры хотіли вертати ся іх просто розстрілювали на границі совітскє пограничникы Но єден з такых стихів якій я прочытал бы цілий од нього Як бы мі крива орли і міг бы м літати полетіл бы м на родину сил Горы Карпаты Як бы я си был пташыном милым жайворонком Полетіл бы м Лемковину рідну мі сторонку ой як бы я крива мал І міг єм літати полетіл бы м заспівал гей горы Карпаты політіл бы м заспівал си пісню орлину і том пісньом звыселял рідну Лемковину політіл бы м о тым кєрунку де єм ся народил і склонил бы м головоньку на предідах гробів Поцілувал бы м кресточок кляк на ногы обі зросил бы м слизми квіточок што ріс на тым грові помолил бым ся за душы гріб руками обнял і сердечно сірой душы Померлых бы м спомнул як бы я си был том пташком цвіріночком милым зацвіріньком был на дашку рідной хыжы милой за цвіріньком был на плоті зазирнул в вікенце іх туж ні пісні то одты звыселил бы м серце Но одтакало на поезию однес то репели котрий там си представтит глухій степ і дес на Донбасі де чужі ненароды чужі люди котры пришли на Донбас І во тамтот Лемко єст котрий пише каждий божий тыждень пише якій стих а пак тоты стишкы чытає на всякых в думі культуры які то были домы культуры і церкво была то знайте сны проста якайня на котрій поставили таку єдну цибулю при клепі ясной діло што убожество Тяжкоє бідноє жытя они мали Але поезиі він обставал богом у поезіі он обставал тым хто высоко тримал Марку і там не забыл на свій лемківскій язык писал народну бесіду од якы го научыли в школі таку не писал медже тым не лем писал стихы любил народну поезию украіньску і русиньску і польску і вот што інтересно перекладал тото вшыткє на лемківскій язык Представте собі што украіньского писатель Стефана руданьского є такій стих подуй вітре на Украіну є котрий стал таку то є романс але лем стал народну співанком А от репела взял і переписал його бати переспівал Подуй вітре глемківщыну де залишыл Ядівціну де залишыл кары оці подуй вітре о пілноці медж горами єст долина там селецко моє рідне А то моя лемківщына В тым селецку єст хыжына І дале пише за дівця котрой спит Як ся забє в ней сердецько Як ся зотхне тяжечко Як заплачут кары очы Вертай вітре о пілноці А як што мене забыла і другого пригорнула то ся роздуй по долині Не вертай ся з Лемківщыны Автор є повір сто народных співанок котры він переписал на лемківскій язык представте собі што были то за поеты Но другу ґенерацию нас представлена у книзі творчістю фактычно метра одного з такых важных русиньскых активістів Петра Мурянкы протитовскувску Трохановскій котрый пише під псевдонімом Петро Мурянка Петро Мурянка родил ся на Пісковици на Пісках там ходил школу І коли он пише за своє дідство то пише всешыт якоє то было тяжкоє дідство якоє то было фактично все пише у біло сірых тонах о білочорных тонах там немає фарбы в тых цвітах як метеликы трепотливы дни пролетіли молодіст як шафлик бездинця порожня Знаку по собі не лишыло грядущым дням Ну і пише што стає поетом тоди коли його родина фактично мати його в довіця рішає ся вертати ся на Лемковину І од <unk> років в <unk> році він ся вертає фактычно іх родина старший братів він І мати вертауця до Криниці фактично ту ім робит а до того Варшавів він скончыл духовну семінарию мучіл ся на священника на попа доже значыт же має у світу освіта і му одкрывали доступі до духовной поезиі християньской тематикы Через як чловік котрий учыл ся в духовній семінарі ясноє діло через языкы через культуры міг познатий і другій світ ясной діло вплыві русиньской літературы і польской літературы вшытку він на собі прочувствувал але медже тым в вісемдесяті рокы коли зачінат ся о тот ренесанс він стає одным з лідерів русиньску общестну двіганя в нодины з тых хто закладал лемківску ватру вже туй в Карпатах а не на чужыні і зачынає выдавати первих лемківску книжку або книжку в лемківскым языкови і одпише штых де вы Віз збіркі Мурянці ско <unk> рік то вже його друга збірка пише Доле моє завзята небом болотом руками мылями двіганям завами правдом як сокіл воды на каміні з серцьом як дзюба отвореным не надходжу справы Не даст ся напити сокулю воды і з каміня так і міні не даст ся фактычно вернути ся на свою рідну землю Мы видиме о то траґізм у творчости а веть приміром в стихові лемківскій крест пише розім стран світа з криком вітру з трямбах поза <unk> три літа уж ждеш коли ся вернут додами од себе Лемкє на свою оцюзнину автор в стихові видіти і гмерти а то і збірка Сухібаділь Вона была фактично перва євей збірка Пише што не хоцім я обертає ся до Бога обертає ся до тых природных сил до сонця фактычно обертає ся тот глибокій символизм што зогрій нас теплом бо не хоціме на тій землі обстати сухым бадильом Моє народ блисний місці выпликай квітя на землі рідній Рід мій свобідным выгрій і аж так зайд а я уж радости без мір возьму на плечі ногы за то бом повлицю до змірку Як мыдиме то уже друга ґенерация лемківскых поетів прекрасна поезия возвышена поезия котра надыхає поезия котра дає Ну можеме говорити за Петра Мурянку як одного з нашых великых лемківскых інтелектуалів котрий приніс в літературу єдной з другыма такєвий якій молодыма поетами принюс в літературу о тоту тематику во той Лемковины котра обстає низко без Лемка Атлянтида котра фактычно понурили ся у воду котра счезає от они просто в своіх творах убіртают ся находят о тоті універсальний способ універсальні образы оберненя до сонця оберненя до сел природы ци оберненя через молитву до Бога што мы на сіл землі мы Лемкы не хочеме ся стратити зогрійте наш народ своім теплом поможте нам і каждий по свому тото робит так же од Петро Мурянка котрий тепір <unk> рочний Петро Мурянка Онсародил в році <unk> от продужує творити каждый рік много робит хоц шкода поезіі Меньше обертає увагу на поезию але пише тиж драмы не так давно написал прекрасну історичну книжку Істория села Більцарева котра такє называє си Білцарева істория того села Ну і послідня третя ґенерация а вет третій літературний портрет котрый є представлений в моій книзі котра такє называт ся лемковскій тріпціх на выгнаню се є творчіст іщы єдного нашого лемковского поета Володислава Грабана Володислав Грабан тиж родил ся в році <unk> родил ся тиж на Пісках То значыт уже в <unk> років на тот час наші Русины Лемкы были выселені але Іщы маленькым хлопціком році фактично был мал сім років і ся до школы лем мал іти отиц і мати рішыли же вони ся вернут домів на Лемковину і тыж правдом і неправдами было заказаной не мож были ся вертати але вони вернули си так же Владислав Гравон Уж ходил до школы выростал на Лемковині была то уже не та Лемковина на <unk> процентів была заселена тыми Полякано Поляці найно так же жыл фактично помеже Полякі учыл ся в польскій школі знал з дому одвіця і матері знал прекрасну лемківску бесіду Ходил до польской школы так же выростал двоязычным поетом і його дебюты поетичні і літературні одбыли ся в польскым языкови але його не можна назвати польскым языком бо фактычно єдина тема котра дотеперішнього часу вот то чыррену нитку проходит через ушыткы творы Володислава Грабана то є наша лемківска траґедия то є выселиня то є та операция Вісла а вет тот ґеноцид лемківского народа Ясно і діло што знаєте ся поезия у Володислава Грабана се лже Така асоциятивна поезия коли ты мусиш быти готовой до сприманя той поезиі кєды не маєш даякой подготовкы даякого багажа ци ухристияньскій тематиці ци у античній тематиці ци у істориі славяньскых народів тобі много є покажет се такі вонесе не тот з тых тобі ся не розкриє Ты мусиш быти готовый до того што ты будеш чытати тот з тих но я бы хотіл приміром прочытати маленькій стих На зачатку лем прочытаю його бы каждий хто учує міг собі вытворити свою приставу за што пише автор называє ся еґзодус В зеленых хоцях то полі вітру дотик весняний блудит Глядат страчной красы верхів В тіні смереків Божа Матір іде застиглым зором за ньо цирков роздерта выстрілом ґонців потік в лозинах співыт Алилює алилює алилює Видиме той прикрасні якіс образы але не може ме порозуміти до кінця з першу разу што хоц автор бо мы видимо прикрасний Бізара жалия природа потік охвалит творця котрий вытворил Карпаты тот прекрасний божественний куточок але на цьому виді видиме даяку Божу матір іде з застиглым зором а чом застиглым зором Але за ньо іде цирков Роздерта выстрілом Ґонтів то значыт наша цирков котра вынищена фактично скаліцена ґонты то є штота шынґла котра кладе ся шынґла ґонты котре крыє стріха церковной а чом роздерта выстрілом Ґонців То значыт бух так дакій Я не знаю експлозия і стріха церкви розлітає ся і я одколи зачал чытати розділил то на три такы пазли І от каждий пазль вытворює свій образ первий приміром в зеленых оцях то полі вітру дотик весняний блудит Глядат страченой кры отую же видиме якыс мінорні ноткы так яку ностальґію глядат вітер чымісто глядат страченой кры а блудит в зеленых оцях тополі Вітру дотик высняний і было то выснов і ты розумієш што дія одбывала ся дес на яри Бо дотик весняний Дале мы видиме што В тіні смереків Божа Матір іде застиглым зором за нього церков роздерта выстрілом Ґонців Ітуй же видимі што іде то край смериковий то значыт же окарпатскій а церков роздерті ґонты деревляна сакральна архітектура і як бы домінантол того образу іде потуплена Божа матір іде застиглым зором А чом застиглым зором бо вона не спасла народ тір заступниця не заступила ся тот народ коли його выганяли своі проганяли своі землі як варварів Але природа третій пазл вона обстає божество і вона славит творця тыми знаєте як чырчыт потяк Алилує Алилює алеє І коли ти зачынешы велика робота поета велика робота котрий вытворює Мінімальными тымы знаєте слідство вытворює прікрасний поетычний образ І коли мы вшытко тото прочытали мы чытаєме назву еґзодус А што тако еґзодус а то выход і мы знаєме прикрасно што еґзодус то є біблійний текст так выход Мойсея і з жыдівскым народом І з пустыні то значыт выход або однайдіня убітуваной землі Што наш <unk> рік поет може назвати найденьом благословенной землі Ніт тут што другоє Ты начынаєш аналізувати думаш а може то <unk> у році <unk> была єдна шіфа коли по ґеноцидуві По голокаусті Жыды сказали што веце не хочут жыти вони хочут жебы іх везли на убітувану землю вони найняли величезну шіфу же вони ідут до Єрусалима вони хочут жыти там іх не пусяли Тоту в шіфу была арестована называла ся еґзодус і было то в році <unk> Коли Лемків выселяли Жыды пробивали ся до Ірусалима на свою обітувану землю Ци може за все хотіл автор сказати аж наконец коли ты даякы слова опустиш у тому образі ты зачынаєш розуміти што а може еґзодус То цалком іншы коє кєд вы памятаєте о такого художника сюрреаліста ну можна сказати што Пітера брийде для старшого Коли в нього сліпі ідут і один перший а за ним за руку другій третій другы і коли перший пада то другій котры орієнтуют ся на нього вшыткы падут то є прекрасний образ і процесия ураженых І коли мы назад вертаєме ся до образа што Божа Матір іде з застиглым зором за ньо цирку іде І ты уже видиш образ о тот сюралістычний образ з бозна пережых епох од Пітера Бриґіля Божа Матері де зостиглым зором за ньом церков роздерта єден образ Автор вытворил маленькій поетичний твір поетичний шедер єден образ а кілько асоцияций Але я думаю што автор хотіл тым словом еґзоду сповісти бо він написал його в <unk> році <unk> років же перейшло од операциі Вісла Жыды <unk> років і з Моісеєм ходили по пустелі Автор тым хоче повісти доста сок років находили сме ся по польскій Пісковиці Нам треба іти на свою землю вертати Звертати ся на свою обітувану землю і на кінцьові нашой стрічі я хотіл бы м Повісти што автор іщы в єдному з своіх стихів котрий так і называєт ся салом так або іщы єдному стихови якій наслідує наш отцы нашын бере формат нашой главной християньской молитвы і наполню єй реалиями лемківской траґедиі ун гыбы в молитвословній формі обертаєт ся до Бога убы Бог заступил ся за наш народ Туйте як красно він пише і се говорит за безмірний талант лемківской поезиі лемківского поета В капці воды можна узріти океан од усьому стихові рабона можна уздрити глубину його поезіі отче наш помилуй зеленом весном рід наш давний дозволь святити імня твоє оздоровленым квітом Бескіду што вырастат під небеса вежами церковных бань Най крыла гірскых гербетів царством для тебе будут якє для нас завікы гніздом надіі были хыжом відсівском з волі твойой Дай нам колосисте зерно волошкы як оці матері усміхнены здойми тавро боляче бо і мы выбачыли ворожій пісні не дозволь блудити серцям нашым во тьмі жывота царюйном в зеленій Євангелиі полонины де косты нашы розшмарены серед співу птахів лежат бо не час повісти амі Прикрасний поезия в моому розумліню такі образікі поезіі такій передачі мі можу лем мінімум мініморум показати ту величну лемківску поезию честі хваля нашым лемківскым поетам котрый в такій тяжкій ситуациі В такых катаклизмах політычных вытворили такі шедевры котры вже тепер мы знаєме заслужыли того штобы были перекладены многі языкы і обы занашли лемківскій ґеноцид розказали цілому світові Звєдяковом Дуже файно думушу переґрес слухателів ЛЕМ фм на особудикє Лемків видіте пузур з буку видіте тут пузур на іх поезию на іх біду на іхнює выгнаня на траґедию лемківского народа і высит тоту траґедию о літературі нижньолемківской поезиі ну і в якусую не дадуйте достой музы я мушу повісти што на додаток до вашу што я як Русин з Ужгруда легко розумію лемківску поезию то такоє як бы была написана дес усія цілі ци в березному бо мы єден русиньскій нарус домагла ся зобудустю Абсолютно Зато фактично мы вшыткє маєме знати і в Ужгороді і в Пряші маєме знати што мы маєме бо то была єдна важ мотивация чом я сіл на то жебы написати сучасну поезию Русинів Пульсі і низка фактичну і от завтра в мене буде дальша лексия за лемківску літературу в Пряшеві на університеті о бы мы вшыткы знали што мы маєме я то много раз говорю нам все доказуют же мы якій знаєте народ не безкультурний без там я не знаю це абсолютно неправда Мы є высококультурний народ Мы такій як другі культурні народы Европы мы маєме полне право быти Русинами і розвивати свою лемківску русиньску нашу народну культуру мусе доказувати по великій дятло в Краснов Іам дякуй же сте пришли гіст В радию ЛЕМ фм