Archiwum
łemkowskiego radia

Проґрам зреализувано в рамках творчой стипендиі з Проґраму Міністра Культуры і Нацийональной Спадковины на ініциятивы звязаны з популяризацийом культуры з буджету на <unk> рік Проґрам был зреализуваный в рамках Стипендиюм Творчого Міністра Культуры і Дзіцтва Народового на Предсівзінця звязане з уповшехняньом культуры з буджету на <unk> рокы Феномен безкідів деревяны церкви і костелы Материяльна спадковина звязана з духовом культуром жытелів Карпат Цінена є в цілым світі чого потверджыньом є великє чысло сакральных обєктів з того реґіону вписаных на листу світового дідицтва ЮНЕСКО Деревяны церкви і костелы захоплюют каждого без огляду на віроісповіданя ци походжыня без огляду на тото ци одбераны сут як місце культу ци лем памятник Іх краса справлят што каждий на хвилю пристає і задумує ся над тым што тепер і над тым што дале Тоты рамы становлят выняткове свідоцтво одрубной традициі сакрального будівництва котрій добрі видно характер локальной архітектуры Конструкциі выстріч ци декорацийны розвязаня сут характеристичны для культуровых традиций соспільности жыючых в реґіоні Карпат Ілюструют вельосимволичных одкликань та сакральных значынь звязаных з тыма традициями Памятникова деревяна архітектура то неодлучний елемент ландшафту Карпат Давнійше дерево легкє в обрабляню і легко доступне было основным будульцьом Доставляня хыж ци ґаздівскых будинків брали дерево гіршого ґатунку а і те селі не все прикладали ся до роботы так што жывотніст такых обєктів не была долга Інакше было в примірі храмів На материял брали здоровы великы дерева якы порядні сушыли одповідньо обрабляли а пак вынятково старанні прикладали ся до процесу будовы Деревяны святыні захоплювали товды захоплюют і днес Познайме іх ближе запрашам Наталия Малецка Новак Феномен Бескідів деревяны церкви і костелы Доля лемківскых церкви в столітю Через рішений в <unk> році новий адміністрацийний поділ Польщы Лемковина нашла ся в границях двох воєвідств ряшівского і краківского Позераючы на ню з днешньой перспектывы ствердити мож што іх границя границя товдышніх воєвідств оддзеркалят односины власти до шыроко понятой церковной штукы Зачавшы од церковных обєктів кінчучы наупосажыню В краківскым воєвідстві критичний окрис років <unk> перетырвали вшыткы грекокатолицкы церкви в лемківскій части ряшівского воєвідства лем половина До подібных внесків мож дійти суґеруючы ся границьом римокатолицкых єпархіі якы ділили Лемковину тарнівской і перемышской В тій першій страты в обшыри церковной архітектуры были квестийом поєдных примірів Треба додати што рішуча част храмів східнього обряду нашла ся в границях ряшівского воєвідства і перемышльской єпархіі східня част апостольской адміністрациі Лемковины і половина обшыри обшырной колеси грекокатолицкой перемышской єпархіі зас в границях тарнівской єпархіі нашол ся лем невеликій процент церкви Населіня осадничых акций на обшыри тых двох воєвідств было так само зріжницюване Выселены лемківскы села на обшыри краківского воєвідства были практичні одраз заселяны польскыма осадниками што было особливі видиме в новосандецкым воєвідстві Зас в гірскых обшырах ряшівского воєвідства осадничий рух в тым часі праві не істнувал Через тото на західній Лемковині уж вчас тырваня выселінь част церковного маєтку стала ся предметом сукцесиі католицкого костела якій орґанізувал в тым часі костелы для наплываючых польскых осадників Через інтенсывны діяня тарнівского ординария єпископа Яна Степы праві вшыткы церкви з обшыри новосандецкого повіту та в західній части ґорлицкого повіту остали до <unk> р переняты до хоснуваня через римокатоликів Хоц в вересни <unk> р был введений декрет о нацийоналізациі маєтку осіб выселеных до Радяньского Союзу під котры товдышні власти натуральні безправні підтігали тіж маєток выселеных в рамках Акциі Вісла костел здолял утримати в ужыткуваню переняты храмы Правна ситуация остала по части унормувана аж в <unk> році коли єпископ Степа ереґувал <unk> парохіі до котрых прилучыли <unk> церкви як дочырны Окрем того дві церкви з ґорлицкого повіту і <unk> з новосандецкого прилучено до істнуючых скорше римокатолицкых парохій Акт власности римокатолицкій костел здобыл єдині для парохіяльных обєктів і части дочырных храмів головні з обшыри новосандецкого повіту Решта оставала в маєтку скарбу державы Діаметральні інча ситуация была в перемышскій єпархіі де костельны власти на челі з єпископом Франтишком Бардом тіж зачали орґанізувати костельны структуры на выселеных обшырах Але зложеніст застаной ситуациі бо великій обшыр діяня утрудніня зо страны державных власти кадровы бракы а предовшыткым невеликє чысло вірных Не дозволили на одповідню опіку над порожніма церквами не бесідуючы о приверніню векшости з них до реліґійных функций Додатково част церкви з обшыри Лемковины головні в західнім кінци єпархіі через воєнны діяня <unk> рока была уж в стані руіны остаючы при тым єдиным захованым будинком в цілым селі В листопаді <unk> р канцелярия Перемышльско Єпископского уряду скєрувала до деканів писмо обліґуюче іх до стараня на річ розбудовы просторовой орґанізациі католицкых парохій на выселеных обшырах цитуваня треба ся старати позыскати найменше забезпечыня зо страны власти приділ церкви будинків і одповідньой кількости ґрунтів всядиль там де є душ пастырска латиньска стация або де єст потрібна взглядом переселіня люди Відомо нам што державны власти сут в силі оддати такым пляцівкам окрем церкви і клебаниі тіж орниполя од <unk> до <unk> хектарів з можливым додатком для орґанисты і костельной службы Най отец Декан в найкоротшым часі обдумат плян розбудовы парохіяльной сіти в околицях опустошеных Русинами і внескы передас до єпископского уряду Штоправда через брак в чыслі священників іщы пару років не будеме в силі розшырити чысло парохіі але уж треба ся старати о маєткы і упосажыня новых священників голоску кус сут су Од <unk> рока зачато творити парохіяльну сіт увглядняючу вшыткы істнуючы товды грекокатолицкы церкви в лемківскым фраґменті перемышской єпархіі Фактичні фунґувала она лем теоретычні бо половина унятых ньом церкви находила ся в незаселеных нановопольскыма осадниками селах друга зас оставала необсаджена Обшыр латиньскых парохій векшости маючых своі осередкы поза обшырю лемківского осадництва Через влучыня в своій границі бывшых грекокатолицкых парохій неєднократні ставал ся векший од обшыри пересічной велькости деканатів а в іх склад часто входило парунадцет храмів В замешканых місцевостях найчастійше творили експозитуры найблизшых грекокатолицкых парохій векшіст церкви доставала статус доіздовых костелів Вынятком были церкви бывшой русиньской енклявы на тзв Коросиньскій Руси на Стрыжівскым Погірю де по выселіню єй жытелів на радяньску Украіну в <unk> році церкви праві одраз переняли осадникы Першыма обєктами перенятыма през костел были церкви в Красній і Опарівці заспіт інчых котры остали до <unk> рока минувано дочырныма костелами сусідніх парохій През близкє сусідство римокатолицкых парохій і справну осадничу акцию вшыткы церковны обєкты на стрижівскым Погірю заховали ся доднес в векшости заховуючы тіж своє бывше упосажыня і выстрі По <unk> р на Лемковині єдині дві церкви в Команчы і в Крампні хоснуваны были через оставшых гын грекокатоликів окрем выміненых з близко <unk> церкви з обшыри Лемковины влученых в структуры латиньской перемышской єпархіі До кінця сороковых років костоловы повело ся переняти формальні дві церков в Дошници і королівскым выроблику Решта церкви перешла на власніст скарбу державы Ситуация забезпечаня церковного маєтку найдраматичнійше выглядала в саноцкым повіті і по части в коросняньскым де векшіст церкви оставала без основной опікы Уж в жолтни <unk> р на Лемковині появили ся делеґаты повітовых староств котры вєдно з місцевыма шолтысами представниками громадскых рад або інчыма особами повязаныма з територияльныма властями перепровадили скрупулятны інвентаризациі церковного маєтку В спорядженых товды протоколах подавано історию даной церкви архітектонічну характеристику основны выміры докладну інвентаризацию памятників і інчых рухомых предметів та стан захованя обєкту Кажді лишені церкви признавали куратора котрым найчастійше оставал місцевый шолтис В його компетенциі оставала опіка над обєктом Діяня тоты не принесли жаданого результату практичні нияк незабезпечены обєкты ставали ся цілю наплываючых на выселены обшыри розмаітых шабровників Глядали они головні памятковы іконы образы літурґічны ґратя Тіж будовляны материялы бляхы з церковных дахів дерево з церкви тото было найліпшой якости або дерево з лемківскых хыж Як споминат Ришард Бриковскій на акциі розбераня зізджали не лем з ряшівского але і дальшых воєвідств Очывидно вшытко реализуване было за тихым урядовым і партийным призволіньом Розберали не лем державны підприємства в тым повстаючы Пры і кооперативы але на свій рахунок ріжны повітовы і ґмінны проміненты товдышньой партийной і державной власти Хоц формальні маєток перенимала держава в саноцкым повіті през першы рокы оставал він во владаню орґанів безпекы Корпусу внутрішньой Безпекы та громадяньской міліциі котры безкарні розкрадали іх упосажыня Част церкви остала доцяп знищена в незнаных обставинах найпевнійше в роках <unk> а то церкви в селах Зубеньско Чыстогор Ясєль Манів Миків Мощанец Бальниця Солінка Віслок Выжній На яр <unk> р Повітова земска Комісия признала зарядове одділіня в саноку Товариства Приятелів Жолніря до розобраня церков в Явірнику а материял з ней перезначено на ремонт Дому Жолніря в Саноку Тепер то будинок саноцкого Дому Культуры Решта нехоснуваных церкви остаючы під Повітовом земском Комісийом найчастійше переказувана была до диспозициі творячых ся товды продукцийных кооператив Але векшіст з них оставала без ниякого надзору і опікы мациі це а Феномен Бескідів деревяны церкви і костелы доля лемківскых церкви в столітю крескал із ты найвекше спустошыня сара церкви ряшівского воєвідства принесла половина пядесятых років коли прошла проґрамова акция розбераня церкви яка своє джерело мала в товдышній реліґійній політиці <unk>pt<unk> В моменті ескаляциі конфлікту медже властями акостелом якій ростил сой право до грекокатолицкого маєтку за єден з його фронтів взято як раз нищіня церковного маєтку В примірі грекокатолицкых храмів перенятых через католицкій костел зачато одберати іх латиньском парохійом Такы ситуациі проходили в опустошеных селах або барз слабозаселеных але тіж там як споминат Ришард Бриковскій де жытелі без огляду на етнічну приналежніст обавляли ся узнаня за Украінців Перениманы через державу церковны будинкы найчастійше одраз были безщещены девастуваны і розбераны Част з них переказано під заряд місцевым пляцівком войско охороны програнича котры в рамках чыщыня граничного паса розобрали пару обєктів В грудни <unk> рока войскова єдиниця нр <unk> з Балгороду выстосувала писмо до повітовой Президиі Нацийональной Рады в Ріску в справі переказаня і <unk>кви Рішыньом Уряду до справ віроісповіданя з дня <unk> січня <unk> р Церкви остали переказаны тій єдиниці з перезначыньом на розобраня і правом зужыткуваня отриманого материялу до будовы граничных пунктів серед них нашли ся два муруваны обєкты з Лемковины а то церкви в Валимыховій і Смільнику Першу з них розобрали в першій половині <unk> років інча заздоля пришла в участи церкви в Смільнику кінцьом <unk> р переняла єй римокатолицка парохія в Команчы Войско причынило ся тіж до розобраня в <unk> роках церкви в Ожынній Грабі Жыдівскым Липні і Радуцині Інакше представляла ся ситуация православных церкви і каплиц коло <unk> выступуючых головні на обшыри серединной Лемковины Іх доля была в значучій мірі оддзеркаліньом реліґійной політикы передвоєнной Польщы Адміністрацийны перешкоды якы ставляла держава одраджаючій ся в двадцетых роках на Лемковині православній церкви Не дозволили на будову єй орґанізацийных структур з полным правным статусом през тото примірово передаваны вірныма під будову церкви ци каплиці кавальчыкы поля формальні оставали дале приватным маєтком а не маєтком православных парохій Неуреґулювана правна ситуация обєктів по выселінях позволила властям на практичну автоматизацию в нацийоналізуваню лишеных маєтків Хоц были приміры што церквами по выселінях особливі в західній части Лемковины опікували ся оставлены по акциі Вісла православны священникы напр о Штефан Бєґун То першы приміры нищіня церковного маєтку то уж <unk> рік Медже <unk> а <unk> роком православны церкви розобрано в Біличній Біцареві Тихани Чырній Дошници Яшкові Липовци Королеві Рускій Радуцині Долгым Незнаєві Свіржовій Рускій Святковій Великій Вышоватці і Жыдівскым Решта за вынятком церкви в Камяні і Боґушы котры в <unk> р перенял римокатолицкій костел хоснуваны были як маґазины місцевых або сусідніх продукцийных кооператив Стан захованя памятників церковной штукы на Лемковині хоц може ся видіти інакше не был обонятний консерваторскым службом Діючы часто проти товдышнім культурным і реліґійным тенденциям службы тоты піднимали розмаіты діяня котрых цілю было хоронити церкви і іх упосажыня перед знищыньом В опініі комуністичных власти церковна част спадковины не заслугувала на охорону Але уж од <unk> р краківскы консерваторы Богдан Третер Юзеф Едвард Дудкєвіч і Ганна Пєнькоска заініциювали акциі творіня складниці ікон до котрых звозили рухомы выпосажыня з предовшыткым неужыткуваных храмів Складниці такы зорґанізували в Мушыні Саноку і Бічы а част памятників трафила до музеів в Тарновій і Кракові Завдякы тій акциі в роках <unk> <unk> повело ся сохранити векшіст выпосажыня церкви з обшыри краківского воєвідства Тіж в тым часі в <unk> р транслокувано до буковця неужыткувану од тридцетых років грекокатолицку церков з Камяной але через готицизацию бривы затерто єй первістны стильовы формы Консерваторскы службы ряшівского воєвідства противні до краківского на обшыри свого діяня мали соткы нечынных культово церковных обєктів з огляду на велику скалю знищынь вшыткых памятників кадровых і фінансовых браків а головні Стрічаного на каждым кроці з противу власти в першым періоді свого фунґуваня речены консерваторскы службы не были в силі підняти змасувану акцию ратуваня памятників церковной штукы Знана єст натоміст ініциятива воєвідского консерватора памятників в Ряшові Франтишка Крука якій воєвідскым консерватором был в роках <unk> котрий піднял стараня о ремонт опустошеной і здевастуваной церкви в жыдівскым Тото як проходил речений ремонт оддзеркалят товдышні реалиі з якыма стрічали ся консерваторы По закупліню і зложыню обік церкви материялів перезначеных на ремонт в недолгым часі з незнаных причын церков згоріла а материял зникнул Тіж в <unk> році розобрано деревяну церков в Воли Циклиньскій жебы трансльокувати єй до Свошовой на тяжковицкым Погірю де мала быти хоснувана як римокатолицкій костел В <unk> році повітовы власти цофнули єднак позволіня на єй реконструкцию а походячы з церкви дерево злужыли на опал для школы в Журовій Рік пізнійше розобрано церков в Реґєтьові і перенесено до Жулкєвкы коло Красного Ставу де доднес єст хоснувана як польскокатолицкій костел Злагоджыня репресийной політикы власти в <unk> р і наступуючый по одвіржы окрес не принесли якысой особливой зміны в наставліню державных власти до шыроко понятой церковной культуровой спадковины Появили ся єднак новы обставины котры засадничо влинули на стан захованя памятників церковной штукы Єдном з них было частинне уможливліня вертаня Лемком выселеных в <unk> році на Лемковину Вертаючы Лемкы неконечні до своіх сел автоматичні перенимали опіку над лишеныма обєктами Тіж в тым часі друга половина пядесятых років рушыла консерваторска Акция інвентаризациі і забезпечаня загороженых церкви заініциювана през ряшівского консерватора Єжытура і працовника Музею в Саноку Александра Рыбіцкого Вчас літніх обозів веденых через Феліксавольского і Барбару Тондос переведено інвентаризацию векшости істнуючых товды церкви на Лемковині Єй ефекты неєднократні служыли в пізнійшым окресі в рішаню про ратунковы діяня для найбарже загороженых обєктів Не мож споминути і діяня Ришарда Бриковского котрый комунікатом пліт наголок Церковна архітектура ряшівского воєвідства в чыслах выголошеным <unk> вересня <unk> рока на Загальнопольскій Науковій Конференциі Стоваришыня Істориків Штукы як перший упубличнил векшіст знищынь в церковній архітектурі полудньово східньой Польщы Його чысленны інтервенциі в партийных власти довели тіж до частинного ограничыня чысла розбераня церкви сук се ас сы крес ого го мо О Семеного серед Якій был стан ничынных культовых церкви найліпше оддают фраґменты спомненой інвентаризациі з <unk> рока Бодакы Православна церков ужывана як маґазин продукцийной кооперативы в Бодаках Ґладышів каплиця Єст тіж в Ґладишові друга церковця находит ся заклебанийом єст деревяна крыта ґонтом находит ся в ней тепер сіно Хоснувана як маґазин Воловец Церков барз знищена неє выглядів дверів сут дірив о шалюваню Дальова Церков порожня замінена на маґазин Пр в яслисках полонна Обнижено дах і зроблено маґазин Пря Чорне православна церков неє єдной стіны Пря Сюмка зложыл до церкви так вельосіна што не мож ся достати до середины Ізбы Православна церков Ошалюваня церкви розобрано тепер якысий ґазда тримат гын сіно Церков єст отворена в середині неє упосажыня Липна Дерево з будовы продано два рокы тому з решток прикрашынь мож вывнескувати што домінувал орнамент винограду Остали решткы даху укрытого ґонтом і бань Суровиця <unk>m з церкви зробил стодолу Обізріти середину не было можливым вікна і двері завалены сіном Не мож было ани нарисувати плян з огляду на тяжкій дохід до церкви Свіржова Руска розобрана през продукцийну кооперативу в Яворі на материял до побудуваня новой Овчарны Тепер материял вєдно з фраґментами выпосаджыня лежыт на подвірци єдного з членів кооперативы на кінци села од стациі Дошниця і выкорыстуваный є як опал Ославиця Церков в <unk> р была незнищена Бракувало лем мувок і коругы Хто знищыл выпосажыня або што ся з ним стало не знатя Можливе же штоси є в священника в Команчы Дошкы споловалы повыламувано Хтоси підтял некотры белькы підпераючы дах і сиґнатурку парубель вытято Выгляды повыбияли дах протікат неєринен пообияный тинк Хор одтятий і спалений знищений тіж вхід на вежу Знищіня зробил подібного кєрівник Притрий заняло церков на маґазин і позволил працівником палити деревяныма частями Його мено Станіслав Новак тепер єст деси під Варшалом Липовец хоснувана як стайня Конец цитувань Векшіст з выміненых обєктів не перетырвала до нашых часів Церков в Баници завалила ся на початку цемдесятых років Церков з Чорного остаточні завалила ся зимом <unk> рока Церков в Суровици розобрано в <unk> році Під конец <unk> років розобрано храм Вірных і Олтар пару років пізнійше дзвіницю церкви в Вославици З материялу з ізб в <unk> році розбудувано Народный Дом в Сліници Народный Дім в Сєнявій вознесли з дерева з церкви в Тарнаві і в Вернеівці В церквах в Бліхнарці Біличні і Воєвци до кінця <unk> років кошарувано уці Дерево з православной церкви в Яшкові перезначено на будову склепу в Брунарах бляху на вкрытя школы в Ропі Як уж было повіджене церкви краківского воєвідства о минула волна безрозумного а часто і інспіруваного нищіня котре досягло дальшу обшыр выступ пуваня церковной архітектуры в тым примірі цілый обшыр полудньово східньой Польщы Беручы до увагы памятникову субстанцию церкви єдином стратом на обшыри краківского воєвідства был пожар церкви в Новій Веси в <unk> році Не однотували гны ани векшых крадежы Вынятком было вламаня в <unk> році до церкви в Тыличы одкале вкрали пару ікон девастуючы іконостас але іконы повело ся пізнійше одзыскати В <unk> році вламали ся зас до церкви в Полянах Для такого стану річы великє значыня мало розложыня правно консерваторской опікы над тыма обєктами В <unk> році вписано до реґістру памятників найстаршу в реґіоні церков церков в Поворознику Три рокы пізнійше в <unk> році в реґістер вписано <unk> девят дальшых церкви з реґіону товдышнього краківского воєвідства В шістдесятых роках част нехоснуваных церкви неєднократні ратуваны перед розобраньом через вертаючых Лемків повело ся привернути до реліґійных цілів Стало ся так завдякы одновляючой свойой структуры православній церкви котра в <unk> р переняла першу здевастувану хоснувану як маґазин церков в Высовій Протягом наступного десят літя Православна Церков переняла храмы з Бортного Подаків Ловівця Перегримкы Реґєтова Ждыні <unk>eorного Команчы Туряньска Білянкы Кумковой Ліщы Ґладишова і Чорного На початку симдесятых років культово нечынны церкви находили ся в Рібках Чорным Боґушы Білічні Гырові Дальові Незнайовій королику Волошскым Квятони Баници Колокривой і Устю Рускым з котрых пят было в стані руіны А то церкви в Незнайовій Біличній баници Королику і Боґушы Кєд іде о церкви з обшыри ряшівского воєвідства то першу церков з Лемковины вписали до Реґістру памятників в <unk> році Была то церков в Ганчові єй тіж як першу ґрунтовні выремонтували Кінцьом <unk> років церков была уж в оплаканым стані В <unk> році найперше забезпечыли выпосажыня Два бічны алтарі і іконостас вывезено до воєвідской складниці рухомых памятників при музею в Ванцуті Пак на кошт православной парохіі зачато ремонтувати храм Іконостас переказали до консервациі варшавскій працовны державной працовной консервациі памятників Одкале в <unk> році вернул до церкви заміст законсервуваний то знищений Продолжыня ремонту переняла в <unk> році Ярославска Працовня Державной Працовной Консервациі Памятників Дальшы ремонты церкви были переведены в другій половині вісемдесятых років завдякы стараньом Соспільной Комісиі опікы над памятниками Церковной Штукы діючой при товаристві опікы над памятниками кєруваной через докто Богдана Мардинюка Ґонтами котры остали товды з ремонту вкрыто в <unk> році Костницю в Новици прошло тото так само старанями спомненой Комісиі Окрем ремонту ганчівской церкви в <unk> роках ХХ ст православна церков започаткувала тіж ремонты вшыткых перенятых обєктів Не вшытко повело ся єднак вратувати Іщы зимом <unk> р завалила ся алтарна част церкви в Незнаєві яка становила єден з найціннійшых примірів церковной архітектуры на Лемковині Церков культово нечынна од початку трид <unk> років іщы перед І світовом Войном была в злым технічным стані Помимо того перетырвала войну і на початку <unk> років была посліднім істнуючым обєктом бывшой забудовы села Пак завалила ся і част храм вірных і бабинец Ришард Бриковскій постулювал в тамтым часі жебы інсіту забезпечыти окіль ко перетырват зиму остаток вежы або перенести єй до саноцкого Скансену Ситуацию церкви іґнорувано вежа перетырвала до <unk> р коли остаточні і она ся завалила З выпосажыня сохранено переносячы го до Бортного порталь і здоблены траґарі В ночы з <unk> на <unk> жолтня <unk> рока згоріла деревяна грекокатолицка церков в Ставишы по <unk> р полнила функцию дочырного римокатолицкого костела в Шнідници Подля офіцийного становиска власти причыном пожару было звертя електричной інсталяциі В <unk> році в непоясненых обставинах згоріла церков в Куляшным <unk> мая <unk> р в рамках чыщыня дна плянуваного видного резервуару высаджено мурувану церков в Клемківці котра была непересічным елементом сакрального краєвиду Лемковины Обєкт был вписаный до Державного Реґістру Памятників іщы в <unk> році што теоретычні винно было сохранити го перед розобраньом В акциі псевдопереносин не заховано ани мінімальных консерваторскых стандардів зачавшы од інвентаризациі а кінчучы на реконструкциі Церков з перезначыньом на костел был выбудуваний наново на гербеті присілка фляша з затертьом векшости стильовых форм Од кінця сімдесятых років видно звекшаюче ся заінтересуваня публичной опініі дольом церкви на Лемковині Завдякы інтервенциям ріжных середовиск повело ся стримати в <unk> році розобраня церкви в герові а тіж перевести ремонт церкви в Прислопі Лемківскы церкви нашли ся тіж в кругу заінтересуваня музейників Іщы в <unk> р выремонтувана церков в Бортным остала одділіньом Реґіонального Музею в Бічы пак сандецкого Етноґрафічного Парку котрый так само перенял церков в Чорным жебы перенести єй до скансену Повело ся тото аж в <unk> році В <unk> році розобрали церков в Рібках і перевезли до Музею Народного Будовництва в Саноку де назложыня ждала аж до <unk> р Од <unk> р зачали ремонтувати практичні вшыткы церкви на Лемковині а роботы ведены сут і поднес Доля церкви на Лемковині в першій половині ХХ столітя ничым не ріжнила ся од долі памятників сакральной штукы інчых обрядів ци реліґій і звязана была по части з натуральным трибом же нове заступує старе Період тот видит ся єднак особливым з огляду на припадаючий на тот час Населіня розвитку нацийональной достоменности з огляду на припадаюче на тот час населіня розвитку нацийональной достоменности котрого выразом была і церковна архітектура До кінця ІІ світовой войны сакральный краєвид Лемковины помимо вводжыня новых елементів не был зміняний заховуючы вельо первістных форм Драстичны зміны принесла I половина ХХ ст В <unk> році на Лемковині находило ся <unk> грекокатолицкых храмів та <unk> православных каплиц і церкви Протягом періоду <unk> знищено <unk> грекокатолицкых церкви і <unk> православных Значыт близко половину істнуючых перед войном Призераючы ся зас повоєнным історийом церкви на Лемковині мож выріжнити три основны способы хоснуваня тых обєктів Церкви хоснуваны в реліґійных цілях як римокатолицкы костелы грекокатолицкы і православны церкви ци спілхоснуваны през вымінены конфесиі церкви хоснуваны як господарчы обєкты маґазины державных рівничо продукцийных кооператив овчарні і тым подібны та опустошены порожні церкви котры сказаны остали на розобраня і знищіня Днес лемківскы церкви вшыткы котры перетырвали становлят єдну з найбарже доціняных в Европі Ґруп сакральных памятників і сут єдном з головных атракций культуровой туристикы в Польщы вс Феномен Бескідів деревяны церкви і костебы Проґрам зреализувано в рамках творчой стипендиі з проґраму міністра культуры і Нацийональной Спадковины на ініциятивы звязаны з популяризацийом культуры з буджету на <unk> рік Проґрам был зреалізуваный в рамках стипендиюм Творчого Міністра Культуры і Дзіцтва Народового на предсєвзінця звязане з уповшехняньом культуры з буджету на <unk> рокы