Archiwum
łemkowskiego radia

Проґрам зреализувано в рамках творчой стипендиі з Проґраму Міністра Культуры і Нацийональной Спадковины на ініциятивы звязаны з популяризацийом культуры з буджету на <unk> рік Проґрам был зреалізуваный в рамках Стипендиюм Творчого Міністра Культуры і Дзєдіцтва Народового на Предсємзінця звязане з уповшехняньом культуры з буджету на <unk> рокы Феномен безкідів деревяны церкви і костелы Материяльна спадковина звязана з духовом культуром жытелів Карпат Цінена є в цілым світі чого потверджыньом є великє чысло сакральных обєктів з того реґіону вписаных на листу світового дідицтва ЮНЕСКО Деревяны церкви і костелы захоплюют каждого без огляду на віроісповіданя ци походжыня без огляду на тото ци одбераны сут як місце культу ци лем памятник Іх краса справлят што каждий на хвилю пристає і задумує ся над тым што тепер і над тым што дале Тоты рамы становлят выняткове свідоцтво одрубной традициі сакрального будівництва в котрій добрі видно характер локальной архітектуры Конструкциі выстріч ци декорацийны розвязаня сут характеристичны для культуровых традиций соспільности жыючых в реґіоні Карпат Ілюструют вельосимволичных одкликань та сакральных значынь звязаных з тыма традициями Памятникова деревяна архітектура то неодлучний елемент ландшафту Карпат Давнійше дерево легкє в обрабляню і легко доступне было основным будульцьом Доставляня хыж ци ґаздівскых будинків брали дерево гіршого ґатунку а і те селі не все прикладали ся до роботы так што жывотніст такых обєктів не была долга Інакше было в примірі храмів На материял брали здоровы великы дерева якы порядні сушыли одповідньо обрабляли а пак вынятково старанні прикладали ся до процесу будовы Деревяны святині захоплювали товды захоплюют і днес Познайме іх ближе запрашам Наталия Малецка Новак Феномен Бескідів деревяны церкви і костелы Костел святых Пилипа і Якова в Санкові Локация села Санкова в Низкым Бескіді на маґдебуржскым праві то было в <unk> році вязала ся з упосажыньом тамтышньой парохіі Теперішній деревяный костел вознесли в першій четвертці ХХ стр го розбудували в <unk> і <unk> столітях медже ін о вежу і суботы Суботы сут то низкы підтіня підперты на стопах і вкрыты єдноспадистым дахом якы окружают деревяны костелы або церкви мают типову конструкцию а в нижній части найчастійше сут одошкуваны або одгороджены поручатом На белі хору в костелі в Санковій видніє дата <unk> яка односит ся до ремонту Зміцнили в тым часі стіны Окрем того перед <unk> р перебудували різницю а середину вкрыли новом поліхроміом На жаль доднес лишыли ся з ней лем невеликы фраґменты бо костел был міцно понищений в <unk> році Одбудову зачали уж в <unk> році під кєрунком Тадеуша Шыдловского В суботы зреконстрували в <unk> роках ХХ ст а послідня комплексова реновация прошла в роках <unk> Феномен Бескідів деревяны церкви і костелы в істориі Давны костюл парафіяльны під вызваньом Святых Хліпа і Якуба в Синковой бесідує Даміан Новак історик реґіоналіста любитель і выдатный знавця деревяной сакральной архітектуры полудньово східньой Польщы зостал взнісяный в цвірці в віку <unk> і за найбарді правдоподобный окрес Подає ся тутай декаде помідзы <unk> а <unk> р при чым в літератуже предмьоту найчыстій задател чы за рок його будовы подає ся рок <unk> Сам костюл презентує свом архітектуром характеристичны для малопольского тип звязаный з так званом малопольском Школом будовництва Ґотицкого і того типу костьолы можна было споткальже в каждій вякшій місцевости аж кольвик з часом Они зачали ся од цібы Ружніць попрез ружноракы одбудовы зміны форм архітектонічных поприздовані такых елементів як закрисци вежы чы соботы Ніначей было в Синковий Перебудовы мали місце в <unk> і <unk> віку дзякічому костюл набрал неспотыканой і унікатовой формы датого дісяй можеме спокійні повіді же єст то єден з найцікавшых готицкых костьолів поприз власні елементы котры зостали до ней доданы в окресі пізнійшым То также змага його мальовничость неповтажальності Ґобрилы но і очывісті унікатовост котра зостала вільокротні доценьона мідз інными попрез впіс на лісты Святового Ґодзідства НЕСКО Тутай таком першом значоньом перебудовом была перебудова в віку сє <unk> на тым кєди до корпусу з рембового костьола додано дзвоніцем Вєжын дзвоніцем о страны заходньой тра до него прилегала вежа зостала выконана в конструкциі суповой звінчена зостала копулом Звінченом осміобочном таком высоком лятарньом осадженом на банястым хелмє і яко єдна з невілю веж при костьолах Малопольсты єст вежом одвартом в Приземю Чыли можеме ся спокойні по ней порушат і стяны не сон ошальованы Често теж можеме подівать з єй конструкцию од вевнут в цалой оказалости Дзякі тему теж світні презентує ся заходня стіна Костьола і фронтова стіна Костьола ді знайдує ся пузьньоготицкій порталь трий лісни другій порталь до і вестіт заразом до Костьола знайдує ся полудньовый стін вежы Прожа мают такій характеристичны для будовництва ґотицкого кштал тзв ослеґо Ґжбєту Цоправда порталь помід презбітерийом а закристьом зостал зреконструваны Єднак тых вправны знавця своім вправным окєм в стані то дісяй окрисліть Сам костюл чы теж ґлувный корпус костьола єст єднонавови збудуваны в конструкциі з Рембовой Його уклад єст характеристичны в осін костьолу в готицкых в давным реґіоні малопольскым чылі презбітериюм єст венше замкнюты троміст будужна нава єст шырша і два разы міці дужша од презбітерів Цалост костьола накрыта єст пульным дахом єднокаленісовым барзо цікава єст костєлесточыкова візьба Дахова на котрий заховали ся єщы тісельскы знакі монтажове Таком колейном характеристичном цехом для будовництва древняного Косєлеґу Малопольскы сом видочны в кості Левсинковий Заскшніня Систем Заскшынінь тзв систем вьбово Заскіньови выступувал тых на терені історичний малопольскій і єст звязаный власні з том школом будовництва Ґотицкого як тверджом бадаче был єдном з найважнійшых здобычы тутейшых середньовічных варштатів Цєсєльскій зло ку туз Костел в Санковій є єдно алтарным храмом вознесеным в зрубовій конструкциі Олтарну част має ужу од части храм вірных олтар є трібічні запертий Ціліст вкрыта є спільным каленицьовым дахом через што в серединній части находят ся за скриніня Є то конструкция котра выглядат як підвышшены скрині Передужыны балі выжньой части бічных стін алтаря сут опертьом для крокляного систему даху спільного для шыршой части храм вірных і ужшой алтарной части Такій систем выступувал лем в історичній Малопольщы і был важным осягніньом середньовічных тесельскых варштатів Вежа костела в Санковій звінчена є баньом з осмомічном літарньом і банястым голмом та оперта єст в приземли Дахы одвертых собіт сходят ся до поверху капу стін і обнижены сут лем в місцях выглядів што надає брилі костела вынятковый і захоплюючый характер Деревяный костел стратил статус парохіяльного костела в <unk> році коли в Санковій вознесли нову мурувану неоготицку святыню В розважанях над Гідзіями Древяного костьола в Синковий не спосіб поминуть карты в істориі тамтейшой парафіі яком была будова нового костьола Была то невотпліві карта хлюбна повім тамтейша спільнота не тілько поділа высілкы звязаны з будовом новой святыні але рівночасні зробила вшытко абы заховать Костюл Стары Не было то в тым часі так очывісте як бы то могло быти дісяй Повім в припадку будовны Косола найчастій Старе был сказаны на розбюркы чы то было Честні чы пізні зазвычати костьолы попросту яко непотребны неужыткуваны были розвіраны Яком вартост ен костю в свідомости участных понекон презентую єм два тексты Першый указал ся безпосередньо по консекрациі нового косола в Синкови котра міла місце <unk> паздірника <unk> року кєд консекрациі косола доконал біскуп Пшемискій Лукаш Солецкій текст указал свідомостя костєльных і носі титул Ґаліция консекрация косюла в Синковой в Деканаці Бєцкій од Ґорлиц страні полудньовой При гостінцу крайовым провадцым до Венґір лежы в пєнкній ґурамі оточоный долині воска Синкова Повєзє до віскій обок мосту на женкум званый Постевюнка З той костюлек древняны котре давны часы памята Боказімілкы Косюлек т моґонци помістіт собі до <unk> особ был научас надто выстарчаючый Дісяй при взрості людности звлаща з поводу тварти копані Лею Скальнеґу оказал ся ім так щуплым же заледве єдном шустом честі муг помістіть Такым был стан жечы в Синковой аж до хвилі обесний помимо невыґут якє парафянє підчас одправляных набоженьств носі были змушені помимо добробыту власілі копальнь і добрых заробку в люду Не было никого кто бы помыслял о повеншыню старого Костюка а темній о выбудуваню новой обшырной святыні Отуж сам Пшыхмоґонций котры выбера ніраз нажедя слабе доділ своіх велькых выбрал і натхнул слабом невязтим і побуділ до выставліня святыні новой в стилю Ґотицкій котра свом пякном і імпонуюцьом будовом здуміва вшыткых патшонцых на то арцизєло Том зацном невязтом єст вельможна пані Юзефа Шымоновичова восітелька Сынкови През пять ляты повзяла мысіль власным коштом зо щуплых фундушів выставит костюл кухвале пана Боґа і кудуховому пожыткови Была навет здецидуваном цалом на то заложыт Сенковом єслі быти го зашла потреба Пан пришол єй офялем і навет без ущербку Сенкови станул слічны костюл котрого бы ся столечне не завстиджіло място Тем вякша належы ся єй чест же зараз в почотках налезли ся люде злосіві кружы шыдерствами і інтриґами хтіли єм одвес од подзю заміру Не згынело єднак з подвущыня Шотаньского тото з наткніня Божого почело В чытях лят пінкым обок гостінця положеной місцу станул пінк Дом Божы котрый бездобом цалой подкарпатскій околици і незатартым помникєм в далекє вікі для Зацной Коляторкі Ці неґдіс приход любше єзджаюч кол розпочытой будовы щыдерчо повтажалі порывала ся з музиком на сонце Дісяй спущаю очы ку зімі Приходжо в Мільчыню Костюл выставляны в слю Ґотицкій покрыты бляхом желязном цинковом звіжом смуклом оздобномметровом покрытом бляхомзяном міле робі вражыня на віцу і уносі єго мысль ґєсь в сфері высше Цала будовля в котрій удержат пякна і докладна робота камінярска одзнача ся незвыклом легкостьом то єст властівє залетом будовлі ґотицкій Ту дале наступує уж опіс єй выпосажыня щыґловы Выконавцьом проєкту Косола в Сенкови был Фрідріх Вільгельм Фріде был то австрияцкій архітект Самурозоны в Дрезні в <unk> р початково одділал на терені Крулества Венґєр ґлувні в Кошыцах де был выконавцом консервациі тамтейшой катедры натоміс в пізнійшым окресі перенюс ся до Вєдня ді полніл функцию архітекта Міньского Натомяст будовнічым был знаны краковскій предсімбіорця Юзеф Нєдзвєцкій і його долісій знаны реалізациі м ін Готель Монополь і давный Готель Кляйна Пшульцы Ґертруды <unk> в Кракові знісоны в <unk> року ведук проєкту Філіпа Пукутиньского а также капільця при улици Мадаліньского св Пьотра і Павла Кракові зреализувана ведок проєкту Юзефа Пукутинского в <unk> року стац ха Феномен Бескідів деревяны церкви і костелы костел св Пилипа і Якова в Санкові В першым моменті од входу звиджаючы костел в Санковій можут почути ся дакус заведены Порівнюючы до інчых деревяных храмів вписаных на світову листу спадковины ЮНЕСКО середина того костела видит ся порожня і бідна а іщы в початках ХХ столітя костел в Санковій уважали за найкрасший в цілій Малопольщы На жаль храм а особливі його выпосажыня не перетырвали І світовой войны Першій половині <unk> р тырвали позицийны борбы під Ґорлицями рішуча битва зачала ся од атаку німецкых і австро угорскых войск мая конескінців битва тота котра тырвала од <unk> до <unk> мая спричынила што перерваний остал русийскій фронт Од <unk> р в Санкові што рока проходит реконструкция битвы під Ґорлицями яка притіхат реконструкцийны ґрупы з державы і заграниці На жаль єдном зо жертв борб в тій обшыри был деревяный костел в Санковій Стрілецкы ровы австрийской піхоты тягнули ся в одглости коло <unk> метрів од памятника а жолнеры в засаді розобрали костел дошкыбрали на шалюваня ровів і на опал До выпосажыня страченого в <unk> році зарахувати треба пізноренесансовы алтарі амбону музичный хор з орґановым проспектом з початків ХХ ст В алтарях поміщены были <unk> вічны образы святого Йоакыма і сводины святой Анны та богородиці в типі Годиґі Был гын тіж фраґмент пізноґотицкого триптику з ХХ стредставлінями св Миколая Станіслава Лаврентия і Бартоломія пропал тіж дзвін на котрым была дата <unk> Захована фотоґрафія середины костела сперед І світовой войны вказує што образ котрий днес находит ся в головным алтари колиси был поміщеный в єдным з бічных олтарів богата іконоґрафія костела дозволила зреконструвати храм Святиня в Санковій то першый одбудуваный деревяный костел в Польщы В <unk> році взірцьово перепровадили консерваторскы роботы так што доцінили іх аж шырше бо признали за тото Медженародну Нагороду і Медаль <unk>a<unk>er<unk>o<unk> в <unk> році Костел писали на листу світовой спадковины ЮНЕСКО І входяч до Косола <unk>rtiкувал нас взрок знаюч околичны костьолы з тікого кресу но то убоґого з выпоселеня в Ненчай Бесідує Даміян Новак історик реґіоналіста любитель і выдатный знавця деревяной сакральной архітектуры полудньово східньой Польщы Єст она вынікєм потенжных знищынь якій Косюл дознал В часі операциі Ґорлицкій в <unk> р кєди знайдувал ся на лінію фронту Косюл зостал кількокротні одстеляный а также был розбєраный яко будулец На окопы на взмоцні іных елементів інфраструктуры войсковой По закончыню І войны зостал Його одбудова стала ся дякі тутай діяням Душа Шыдловского тутай пріоритетова Длятого теж дякі офірности не тілько парафін але шыроко поятого сповеченства а также забіґу вюж на плащызні консерваторскій приступіоно до одбудовы того костьола дякі чому по кільку лятах узыскал он свой давный але нестеты уж лико архітектонічны блязк поневажыні подієтой ся реконструкциі елементу выпосажыня його вненча В часів працы ґорлицкій лінія фронту і найближшы копы знайдували ся уж <unk> метрів од Костьола і як сполняют честні його выпосажыня і Падуєтиле пожаром выволаным през Осшол цо през умысльне діланя войска По просту костюл по кавалку розбірано выношено є выпосажынє і выкорыстувано єй альбо до будовы умоцнінь альбо наопал Винику тых діянь в <unk> року Знищоно пізньоренесансовы олтажы амбоне гур музычны з проспектом орґановым потонци з початку <unk> віку Знищоно образы коры были в отах Бочных м ін св Йоахіма свозіны св Анны Маткі Боскій з дівцяткім типу Ходы Ґетрі Знищенож походжонций з <unk> віку ґотицкій триптик з представлянями сюдиґу Міколая Станіслава вжінця і Бартломіня В часі войны зостал зареквіруваный звон котры ведук в чеснійшій документациі походжіл з <unk> р з увагі на то же костюл юж од віку <unk> зналяз ся в кренґу заінтересувань Бадач архітектуры істориків штукі посідал барз богатом документацийом руніж фотоґрафічном кора позволіла на одтворжыні Єго брівы його форм архітектонічных но єднак з браку фундуш не приступоно до реконструкциі выпосажыня і поліхромі вненча З первотного выпосажыня костюла в Синковій заховало ся невеле До захованых елементів належы Пізньоготицка Камінна Щелінця з <unk> р ораз фраґменты алтажа ґлун похонцого з віку <unk> зостал ріж поданы поважыл з Миком Консерваторскым абы быти взнаний нам дісєй формі Олтаж походжі з початку віку <unk> і єст такым типовым прикладом штукі сницарскій з погранича ренесансу і манієризму В шафі олтажовий заховал ся Образ намалюваны на десце єст то образ походны з віку <unk> і представя св Міколая Біскупа враз в оточеню з св Бенедиктом і Антонім Поках олтажа уміщоны сомотомя з фіґуры св Анджея ораз св Пьотра сум то фіґуры пізнійше поніваж походжымо звіку <unk> натомяст в звєншыню знайдує ся жезьба Христуса з Бавітя свята формі Христуса і благославлюючого тримуючого ґлоб кулеземском В окресі пізнійшы в медальонах руніж домалювані зосталі патронты косола чыли свякуб і святый Філіп а также представліня польскых і святых котрых уміщено в тзв пулмедальонах по боках наславы Алтажовей і Быліто святыка Зімєш і св Станіслав Костка З ориґінальні богатого выпосажыня костела вчас знищынь І світовой войны не перетрывало праві нич найліпше заховала ся пізноґотицка Камінна хрестельниця з <unk> рока Теперішні бічны алтарі сут сучасны походят з послідньой чеверткы ХХ ст Зас <unk>вічный головный алтар был зреконструваный в сороковых роках ХХ ст Розпятя на горизонтальній белі яка спинат лук медже храмом вірных алтарьом походит з початку <unk> столітя Головный алтар походит з початку XXI столітя його конструкция репрезентує формы типовы для ренесансового і маніристичного выпосажыня Мож речы што сут то перехідны формы медже готицкыма триптиками а бароковыма наставами ретаблями в формі архітектонічных структур Санківскє ретабло заховує композицию выводячу ся з пізно середвічных структур має серединну част представліня по боках одповідаючы крылом звінчыня і пределю Заєдно ретабльо не мат уж шафястой структуры нема рухомых крыл лем прикрашают го архітектонічны елементы Помимо того же олтар был зробленый уж по триденскым соборі тот прошол в роках <unk> то його основу становит традицийна праделя в тым примірі з представліньом успіня пресвятой Богородиці Непоміщено в ним зас вымаганого собором табернакля в захованый в серединій части образ Намалюваный на дощі походит з столітя і представлят святого Миколая єпископа вєдно зо святыма Бенедиктом і Антонийом Поках поміщены сут фиґуры св Андрия і Петра з ХХ столітя зас в Звінчыню находит ся Різба Ісуса Христа Спасителя Світа В пізнійшым часі намалювали покровителів храму в медаліонах святых Филипа Іякова та представліня польскых святых в пілмедальонах по боках алтарного ретаблю св Казіміра і св Станіслава Костку В пределі нашло ся різблене <unk>вічны представліня успіня богородиці в архайзуючій композициі в котрій вмераюча Божа Матір лежыт в оточыню Апостолів Інформациі про послідні моменты жытя Богородиці взяты были з апокрифів значыт з книг якы не входят в канон книг святого Писма Подля апокрифічных передань богородиця вмерла і была похована а допіро на третій ден по похороні пришол Ісус Христос жебы взяти єй тіло до неба Штоправда уж в початку сучасных років появила ся концепция успіня богородиці тілом і душом і так тіж зачато вказувати послідні моменты жытя Мариі хоц догмат про тото затвердили допірох в половині XX столітя Гел маме єднак представліня в середньовічній традициі то тип успіня якій в візантийскій штуці называний был коймесис Подля леґенды Апостолы зобрали ся попри постелі вмераючой Мариі хоц в тым часі были уж розсіяны по цілым світі але на єй желаня в чудотворний спосіб перенесены ангелами Апостолы нашли ся близко Богородиці жебы товаришыти єй в послідніх моментах жытя <unk> гол Выс о зпер з Колейным цікавым жюдлом до подію в Костьола в Синкови єст реляция уєнта в Кроници децизиі Премискій з марця <unk> року а описуюця перебіг візитациі єпискупі в тамтейшій парафіі Сенкова Деш перешел єй устав і приянці одбыло ся убрами повітальний барзо пинкний і ориґінальний бо зрур вірчнічы уставіоний а лічними вінцями і мнуствем хоронґєвик приоздобіньой Было кілька пшемув ублями а в костєле примувіл ксондз Пробощ колеґа біскупа з ґімназийом і з семінаріом Люду тутейшого уж ней видат плутняник Люд то запобігливы Не тілько працує в місцовых копальнях нафты леч надто праві нема на обулкулях краю котрем бы заробку не шукал Але признать треба же на обшызні памята о своім костєли і родінной віскы Костюл Пєнкны Стеґлы Рогбану і цьосу в стильовым готицкім зо смуклом вежом взнісяны перезв памяті Юзефом Шымоновичовом консекрваны в <unk> року през св памяті біскупа Лукаша Солецкого Квонц біскуп дісійшый візитатор міл яко пробощ чарновєцкы казані на консекрациі того костьола Стоітеж ту до того часу костюл стары древняны щуплы але барзо пякны і характеристичны зе соботами ци ліпоцінями на зевнонт выглядаючы як кокош тульонца підсклента по скридла своє Відомо же консерваторові і вшыткы Мілосинци штукі костєльне не спущают оказ з цеґострелы костьола яко ценного забытку Розвязанє квестиі як постомпіт єжелі костюл старый єст яко забиток ценны але для парафіі за малы єст єдні такє Зніс нови костюл потребом парафіі одповідаюцы а костюл стары заховат звлаща же його захованє звыкле невели коштує жебы тылько знайдували ся люде так офярні як была св памяті Шымоновичова Синковей плебаня до того часу стоі при сталым костєле Єст то тым нецо выгодны же єст дост одлеглом од нового костьола Вєчурчыт плебаньом парафяні учцілі біскупа штучными огнями В ноци падал дощ Длятого ксєндз біскуп своє казаня ґлосіл вевнет Косола Але зато в дальшой подружы были сме вольні од туману в кужу до бєшмуваня при сом пілоту <unk> особы Феномен Бескідів деревяны церкви і костепы Проґрам зреализувано в рамках творчой стипендиі з Проґраму міністра культуры і Нацийональной Спадковины на ініциятивы звязаны з популяризацийом культуры з буджету на <unk> рік Проґрам был зреалізуваный в рамках стипендиів Творчого Міністра Культуры і Дзіцтва Народового на предсєвзінця звязане з уповшехняньом культуры з буджету на <unk> рокы