Архів
лемківского радия

Проґрам зреализувано в рамках творчой стипендиі з Проґраму Міністра Культуры і Нацийональной Спадковины на ініциятивы звязаны з популяризацийом культуры з буджету на <unk> рік Проґрам был зреалізуваный в рамках Стипендиюм Творчого Міністра Культуры і Дзіцтва Народового на Предсємвзінця звязане з уповшехняньом культуры з буджету на <unk> рок Феномен безкідів деревяны церкви і костелы Материяльна спадковина звязана з духовом культуром жытелів Карпат Цінена є в цілым світі чого потверджыньом є великє чысло сакральных обєктів з того реґіону вписаных на листу світового дідицтва ЮНЕСКО Деревяны церкви і костелы захоплюют каждого без огляду на віроісповіданя ци походжыня без огляду на тото ци одбераны сут як місце культу ци лем памятник Іх краса справлят што каждий на хвилю пристає і задумує ся над тым што тепер і над тым што дале Тоты рамы становлят выняткове свідоцтво одрубной традициі сакрального будівництва в котрій добрі видно характер локальной архітектуры Конструкциі выстріч ци декорацийны розвязаня сут характеристичны для культуровых традиций соспільности жыючых в реґіоні Карпат Ілюструют вельосимволичных одкликань та сакральных значынь звязаных з тыма традициями Памятникова деревяна архітектура то неодлучний елемент рандшафту Карпат Давнійше дерево легкє в обробляню і легко доступне было основным будульцьом Доставляня хыж ци ґаздівскых будинків брали дерево гіршого ґатунку а і те слі не все прикладали ся до роботы так што жывотніст такых обєктів не была долга Інакше было в примірі храмів На материял брали здоровы великы дерева якы порядні сушыли одповідньо обрабляли а пак вынятково старанні прикладали ся до процесу будовы Деревяны святині захоплювали товды захоплюют і днес Познайме іх ближе запрашам Наталия Малецка Новак Феномен Бескідів деревяны церкви і костелы церков святых Космо і Дамяна в Перунці з істориі Сло Перунка локуване было на волоскым праві в <unk> році през краківского єпископа мышковского Петра в пискуповых майнах тзвушыньскій державі Подля інвентаря з <unk> р Село находило ся середнадцетьох сел званых Залісеныма В <unk> році Перунку влучыли до камеры Початково Перунка мала свою парохію східнього обряду але єпископ Якол Задзіґ якій жыл на зломі і ХХ ст вмер в <unk> році Як краківскій колятор повідомил грекокатолицкого владыку Анастазия Крупецкого же інкорпорувал попольство в Перунці до пополства в одлеглых Брунарах Священник з Брунар мал выслати до Перункы вікарого з душпастырскыма обовязками та обовязками адміністрациі святых тайн Маєток перунчаньской парохіі долучыли до парохіі в Брунарах Приналежніст до Брунар скоро знесено бо уж в <unk> р выміняный єст отец Буднєвич дале як перунчаньскій єгомост В тым самым році комісарі краківского бискупа в документі з <unk> грудня присмотрівшы ся церковным ґрунтам Оцінили же сут малы і бідны допосажыли церков о додаткову землю на так званых перунчаньскых помірках В <unk> році парогом в Перунці єст отец Петро Гумецкій І за часів його душпастырюваня єпископ Каєтан Солтик надає церкви і священникови хоснуваный до того часу лан землі на вічны часы на все Австрийскы власти по <unk> р получыли парохіі в Перунці і Чырні і тото другу рішучы як сідибу парохіі Скорше бо в <unk> р перунка чыслила <unk> парохіян а <unk> років пізнійше в <unk> р была іх близка <unk> веце <unk> році префект якій заряджал економійом мушыньского маєтку Камеры Яков успіх рішыл о высокости оплат на утриманя церкви Кілько они выносили Не знатя Джерела про тото не бесідуют В столітю парохія входила в склад мушыньского деканату зас по <unk> році до ґрибівского деканату грекокатолицкой Перемышльской Єпархіі В <unk> р побудували нову церков в місце попередньой і перенесли до ней част упосажыня В <unk> році церков ремонтувано і підбито бляхом А в тридцетых роках побільшено выгляды на ново зроблено поліхромію мало то місце в <unk> р і добудувано окрему двіницю Огороджыня муруване з каміня зроблено правдоподібні в першых <unk> літях ст В <unk> р част жытелів выселили на радяньску Украіну зас в першых днях липця <unk> р село выселили на західні землі і церков перешла під опіку римокатолицкого костела Найперше парохіі в Мушыні пак в <unk> р по єй ереґуваню парохіі в Бересі од <unk> р церков в Перунці підлігат як дочырний римокатолицкій костел під парохію в Чырній В полювали ци Роды са Зобра прация для атмосфів Фраґменты книжкы Пьорунка Перунка і єй мешканци авторства Димитра Русинко і Адама Барни Четвертый розділ Зісторичных і парафіяльных приказів В тым розділе хцеме занят ся трохи історийом всі з давнійшых часів Вєме же діє нашы всі сут барзы мало знаны і длятого перед авторами стоі трудне заданя жебы хоц в велькым скруці представити чытельником знаном для нектурых а цікавом для інных істориюм всі Пюрунка З документу якы доступны сут для чытальників віме же першыма записами дотичонцыми Лемкощызны были реєстрация зєм і вьосек котры зміняли ся в ріжных формах а до того барзо повольні і в віркых розмірах часовых навет столетях З документу в офіцияльных вєми же всь была заложена записана в <unk> р як остатня в тых околицях мают на ува же все сосіднє такє як Чырна і Берест Было заложены о <unk> лят в чесній в <unk> р за стріліч о <unk> лят в чесній А Брунари аж <unk> лят в чесній бо уж в <unk> року Цо выдає ся быть неправдоподобным в однесіню до лят заложыня пьорунків З інных зась приказу выніка же походжыня всі датує ся на барз одлеглы часы навет на лята I ст християньства Єжели прийміме же християньство до Карпат принесєне зостало з мораф уж в <unk> віках в лятах <unk> През учнів св Цириля і Методиґо а він о <unk> лят перед <unk> польскій в <unk> р і Русі в <unk> р то в нашым розумуваню факт т потверджал бы же утеди в Карпатах істняло якєс осідля людскє З публикациі о походжыню всі вєме же назва Перунка ма своє повязанє зо знаным і славным з часу поґаньскых Божкєм Перунем з <unk> а не з віку на струні <unk> шіматізму на <unk> рок чытами Перунка є селом з І столітя християньства Дале вспомняный єст акт наданя солтицтва през біскупа Краковского Пьотра Мышковского шляхтіцови Хєронімови Міхновичови в <unk> року ді чытаме Ґде нам в покорных супліках учтівы Пьотр Гумецкій през нас до церкви в Пьорунце добрах до ключа мушыньского нам належонцых Бендонци презентуваны ораз Солтис Насі і цала громада Пьоруньска приложыли же Церкєв Жечона любо од давного часу през капланы Жондзона і Тримана дотихчас формальной ерекциі не ма поніва жланы єден солтисі вілебного Мацяя Буднівіча в <unk> року купльоны з котрого ся давнійші каплані церкви пируньскій сустентували ани през єд о пошепників нашых вічным правем той же церкви на ерекциі і выпосажыня єй не єст наданы і длятого каждого часу през одыбраніє того жувану провент каплана а пшето і церкви в упаст бы мусяла сконд бы шкоды духовне вірным Христусовим без вотпіня выникнули він сме теж Церквив і Каплана єй на потомны часы хоц убезпечыть і право до выжей взменкуваного лану невзрушыня утверджіт формальном тыжы Церкві ерекциі учыніт постановили сме і на тым же конец нійшы наш привілей даєме през котры жены лан тей же церкви і капланові єй на вічны часы за посажны і ерекцийональны привлащами узнаємы на Фундацийом вічном назначами ораз од вшыткых якыхколь данінь ци жару в податку в стеґовану провенту для замку нашого належонцых пароха тей же цер так теразнійшого од нас презентуваного яко і на потем быть маючых увальнями освободзаме і лібертуєме Вплацаню зас податку в жепосполітий тож саму вольност парохови церкви Пьоруньскій не завше даєме і убезпечаме яком і інні обжынку ґрецкого плебані в добрах нашых зостаючы маю Для векшой важности нійшый привілей ерекциі ренком власну пописаны пєченьом нашом Стверджіть розказали сме Датуваны в Кєлбах в палацу нашым єскупі Дниня <unk> лютого <unk> Каєтан біскуп Кьонже Сєвірскій Юж з того круткого документу видат же кілька взмянок о істніню осады Перунка знаный і описаный в літературы церковный костяльный сяґат дуже вченійшых лят З выжей приточоных запису доведуєме ся же уж вчесній выміны был Радловскій Декрет з <unk> серпня <unk> року в котрым спомина ся о мешканцю Пьорункы Пьотр Гумецкій о біскупі Краковскым і ключу Мушыньскым котре то єдносткі провадили записы для своіх потреб евіденцийных З давнійшых часу заховали ся іщы інны записы котры знайдуєме в шематизмі на <unk> р в котрым чытаме На старій Євангелиі учырняньскій церкви знаходит ся напис што дня <unk> мая <unk> р закупил єй Григорий Прокопович та підклятвою на <unk> одціл першого никейского собору Заборонил єй кому небуд звідтам заберати Значыт церков і приходство в Чырні вже перед тым істнували <unk> рік тым більше што в записках Пьодифтеса з дня <unk> жолтня <unk> р є точно означені межі того вану што є просустентане посвідал чырняньскій парох Більше про Чырну не даст ся што небуд сказати тому што якіс давні грамоты на перґаміні зі старою чыряньскову церквою згоріли Доч Перунка сягає княжой добы Єй назва має походити звісты што на місци де тепер новобудувана рымска церков стоял колис ідоль Перуна з історичных документів што доты што дотычат села Перункы знана є датована в радлові грамота краківского єпископа Петра Мушыньского з дня <unk> серпня <unk> р якою він шляхтовичови гєронімови Міхновичевы з Фльоринкы та його законным спадкоємцям надал правом аренды село Перунку та означыл точно його межі від сусідніх солтисів і місцевости Можна припускати што в тым часі повстала єпархія в Перунці хоц перша знана згадка про це містила ся доперва в выдані в візянтиньскым замку грамоті краківского єпископа Якова Задзіка з дня <unk> марця <unk> року якою прилучыл перунску церков враз з ґрунтами до церкви в Брунарах Це прилучыня не было долге бо в датуваній в кєльцях грамоті краківского єпископа Каєтана Салтыка з дня <unk> лютого <unk> року каже ся што та церков была од давного часу през капланы Жонзона і тримана З повысшого документу віме же єжели спаліла ся давна церквев і документы в сірна то напевно спаліли ся руж і документы пьорунчаньскій церкви Правдоподобні і з той причыны о пьорунци маме барз мало записув з лят <unk> О діяльності парафіяльній вієм іщы трохе з часів пізнійшых зо спісу повшехных шкул Рускій в примыскій консисториі на рок <unk> з котрого довядуєме ся же в повіті мушыньскым ділали втеды наступуючы школы Школа парафіяльна реєструвана в Чырней заложена в <unk> р До школы той мало учыщати <unk> ді учыщаючых было <unk>o Школа парафіяльна нереєструвана в Пєрунце ді научытелем был Антоні Цідило діяк церквевны провадций спєв До школы той мало учыщати <unk> діти учыщаючых было двох діті В істориі реліґійной до <unk> р дати реєстру заложыня Перункі знайдуєме ружніж і ін запис ляко сомбурского Креница котрый в Пжеводнику подна Наше забиткій Под гаслом Берест піше о церкви в Берестє а ото фраґменты звязаны тіж з історийом парафіі в Пьорунце Берест то віс положена в ґміні Крениця на <unk> км трасы Крениця Ґрибув замішкала <unk> року през Лемку В дальшых записах автор переводника вспомина Документ выданы през краковского єпискупа му віже комісия в складі Александер Бжескій з Бжестя і Мартяус Лухіньскій староста Устевскій Войціх Бедленьскій староста Мушыньскій ксьондз Михахюн Піскоровскій Плебан Мушыньскій спільні доконала помяру і поділу ерекцийных ґрунтув помідзы парафіями Бересту і Пьорункі Ефектем Чега усталено же пробощ Бересту ой Гавриів позостал при выробках посесиі його давных яко зажывал Парафія грекокатолицка в Берестє упосажена зостає през фундациі Біскупа Ґембіцкого <unk> року сто выразні вказує же не єст дата єй ериґуваня В моій оцені єст то колейный довод на поновне фундуваня істнуючых вчесній парафіі православных якы по унібжескій <unk> р подля костьолові рымскокатоліцкому В однесіню до остатнього цитату належы выясніт же по унібжескій в <unk> р жадной подлеглости церкви православных костьолові жымскокатолицкому не было і нема для стіслости Подать належы же в децезі перемыскій вшыткє парафіі православны переісточыли ся в парафіі грецкокатолицкє допері в <unk> р А він праві постулятах Не выключат то вцеле же такє помяры і подялы дубр костяльных а также фундациі і захенты зо страны біскупа Краковского подконтем неістнуючый єщы парафіі грецкокатолицкій міли місце учесній в <unk> ч р Недавно бо од лята тему по <unk> лятах по высєдленю Акциі Віслом етноґрафові выдали приводні туристичны по титулом Лемкщызна Выдавництво Бездрожа Краку в <unk> рок в котрым под гаслом Пьорунка Перунка зналяз ся круткій запис В одлеглости двох кілометрів на пулночы заход од Чырной знайдує ся мала воска Пьорунка заложена в XVI віку Як в голосі леґенда в місцу ді кєди знайдувал ся посонґ поґаньского божка Перуна Посхізны Тылявскій Вєсь перешла на Православіє В <unk> р мішкало в ній <unk> грекокатоліків <unk> православных <unk>дів Стоіт ту древняна церкв под вызваньом Св Космы і Демяна з <unk> р репрезентуюця тип пулночно заходні Будовля єст обіта ґонтем уваґы зврацат вежа Слупова о похыльоных стінах з Мадвєшоном Ізбіцом Вшыткы три честі церкви Вєнчом Цибулясты Хелмы Рококовы іконостас і пізньобароковы алтажык і Борсне з конця <unk> віку становлят найценнійшы елементы выпосаджыня двокротні в <unk> віку однавяной святы В іконостасі по іконохрамовом патронув уміщано досыть нетипове представліня лемковского пастежа з <unk> віку Поліхромія орнаментальна і фиґуральна походжом з <unk> р Обок церкви знайдуют ся Дзвониніця і цментаж Лемковскій Был то фраґмент книжкы Пьорунка Перунка і єй мішканци авторства Димитра Русинка і Адама Барни печатана в Ліґниці в <unk> році Розділ з історичных і парафіяльных приказув Феномен Бескідів деревяны церкви і костелы церков святых Космо і Дамяна в Перунці Церков Покровы святых Космы і Дамяна єст орієнтуваном церквом Находит ся в центральній части села по полудньовій стороні дорогы яка веде през село з Бересту до Чырной Рівен посадовліня церкви є такій сам як рівен дорогы Земля од полудньово східньой страны опадат зас од заходу легко ся зносит Як раз од заходу находит ся прицерковный цмонтір з невеликым чыслом новых памятників є тіж пару старшых Храм окруженый є камінным мурком высокости од <unk> центиметрів до єдного метра Мурок тот тычыт обшыр церкви закрислят як бы піл еліпсы Пілночный одтінаджыня переходит в погороджыня цмонтеря зас полудньовой одходит вздолж опадаючый ґлукосниці стежці Косниця стоіт пониже церкви од полудньово західньой страны од заходу на проти входу до церкви штырі сходкы в перві в мурі ведут на цмон В линиі Мурку стоіт звіниниця рукливі положена або омістит ся під роснучом зараз заогороджыньом Липом яка сама єст уж памятником помником природы Од пілночы при нарожы з західнім одтинком Муру єст фуртка ґрунт товкола церкви утверджений остал каменьом Церков в перунці мат зрубову конструкцию а вежу стопову В конструкциі вежы находит ся ізбитя а сама вежа стоіт на підмурівці зломленого каменя дахы вежычкы баня вежы і фартух підбиты сут оцинкуваном бляхом Стовшо капів храму вірных части алтарной і прилеглой різниці попроваджены сут бляшаны рынны і спустовы руры зовнішні стіны сут підбіты ґонтом на латах значыт на конструкцийных елементах Ізбытя шалювана єст дошками вертикальні Підстава церкви побудувана єст з белькантівок а зрубовы стіны церкви з округляків Белі стін округлякы якы лежат єдна на другій получены сут так званыма тыблями значыт колками звыклі дубовыма якы протидіют пересуваню ся бель Рогы получены сут ідеальныма замками зкрытыма остатками Є тота выстаюча част бель яка находит ся за злучыньом Остаткы видочны сут лем од середины церкви Площына стін є выгладжена од середины гоблями Стіны алтаря привязаны сут зо східньом стіном храму вірных до высокости тзв заломліня якє облітує стіны і оперте є на осібным підтягу якій прилігат до підтягу в котрій вкрыват перерву в східній стіні храму вірных за іконостасом Підтяг то конструкцийный елемент така белька яка становит підпору для повалы для інчых бель стін ци топів Переносит обтяжыня і переказує го інчым елементам Полнит таку саму функцию як стіна носня але хоснувана є товды коли не хочеме перегороджыня стіном простору середины Завдякы підтягом мож збільшыти велькіст повалы без конечности ставляня стін Но і през то можут быти такы великы отверты просторы в середині будинків але підтягы не сут аж так частым розвязаньом в конструкциях деревяных церкви Зрубове ломліня ци інакше ускок надвішеный од середины винчыт тіж стіны храму вірных обо ускокы складают ся з укосу і пьоновой партиі медже белькы котрой положена є полава з дощок Полава підперта є на профілюваных листах якы летят на цілій долгости ломліня Дошкы полавы положены сут здолжы осіб будинку і прибыты сут великыма цваками до пель якы становлят підставу конструкциі вежычок на дасі Вшытко тото справлят же конструкция ліпше тримат ся купы З рук притвору злучают три пілперечны траґарі на котрых підперают ся велькы полавы Подібна повала є над різницьом Вежа церкви возносит ся над західньом частю храму мат окрему од зрубовой конструкциі церкви будову штырі конструкцийны стопы похылены сут до середины Стоят на камінній основі заглублены сут в землю Стіны вежы обудуваны сут долом пьоновыма дошками вшыткы стіны вежы мают риґлову конструкцию Є то специяльна тесельска метода скелетовой конструкциі стін яка характеризує ся великым знаньом будуючых теслів Дивом вежы пьонове шалюваня творит тзв загату зас гвыжній части вежы єст помещена надвішена ізбытя підперта на высуненых риґлях вежы Над одступом медже дахом храму вірных а східньом стіном вежы є двоспадистий злучаючий тоты два елементы дашок Вежычкы над храмом вірных і алтарьом повязаны сут кроквями шатрового даху Конструкцию вежычок несе простокутна підстава вежычка складат ся з осмох стопів уштывненых одповідніма деревяныма елементами Банясты формы вежычок узыскано при схоснуваню одповідньо уформленых ношковых храм кресты якы вінчат вежычкы то желізный кутик крести Притвор якій находит ся в приземній части вежы выділеный єст з простору вежы з топовыма стінками пьоново ошолюваныма дошками Підлогы в середині тіж сут з дошок поприбияных порядныма цьоками до леґарів На хор ведут деревяны сходы Выгляды сут попрерабляны в однесіню до початковой конструкциі Там де ся заховали ориґінальны рамы то зо стінами сут получены навпуст до середины В ново притяты діры вставлено выгляды зовнішніма рамами Выглядах сут нітуваны куты краты До бабинця і різниці ведут двері о фрамуґах з полных брусів полученых зо стінами ориґінальні навпуст Церков є тридільна До часто алтарной прилігат од пілночы Різниця Храм вірных єст шырший а найусший є бабинец Од заходу є притвор і бабинец по котрого двох боках містят ся узкы складзікы вшытко тото містит ся під вежом Част храм вірных і притвор мают форму квадратів Олтар єст барже выдолженый простокутный Різниця мат долгіст олтаря найвысша є очывидні вежа низшый є храм вірных а найнизша є част алтарна Кажду з части вкрыват одрубний шатровый дах переходячый од квадрату в осмобік і звінченый є банястым вежычком Вежычка звінчена є зас маковичком і споминаным скорше крестом Увагу звертат факт же неє привидных літарнь якы мож заобсервувати в інчых церквах Баня на вежы осаджена є безпосередньо на шатровым дасі а бань над храмом вірных та алтарьом одділят од даху выодрубненых зымс Вежа домінує над цілым храмом єй корпус о нахыленых до середины стінах выходит з простокутной обудовы вкрытой пласкым дашком Фасадат церкви є радше скромна з невеликым чыслом архітектонічных елементів якыма сут якы становлят підокаповык зымсы та декоративне обрамуваня выглядів В західній фасаді над дверми є декоративный дашок звінченый ґалком і желізным крестом Ізбитя на вежы є пьоново ошолювана дошками долом декоративні закінченыма В стінах ізбиті находят ся невеликы выглядчыкы невеликы діры Стіны помалюваны сут на бронзовий кольор бляшаный дах помалюваный є фарбом на серібры смо о полты сопроти высо Фраґмент книжкы Пьорунка Перунка і єй мешканци Авторства Димитра Русинко і Адама Барны Розділ Рух Реліґійны в лятах <unk> В тым року міє <unk> ручниця повороту некорых вірных до православія В нашій моноґрафіі хцеме займувати ся справами реліґійными так подзглядом опініюваня як і оцены того выдачыня Прагнеме єднак приточыть нектутры выдажыня яко тіглост історичну всі з представляньом кільку фактів з тым звязаных з ляд <unk> віку Вшыт тым в тій справі належы припомнеть кілька важных дат коры мали безпосередні вплыв на выдажыня реліґійны Рісия св Апостолов Тыриля і Методеґо ораз іх учнюв на землях моравскых в тым руніж і на земях ломковскых Рок <unk> Розлом в єдной вежы Матце християньства на заходньо жымском і сходньом візантийском тзв кльонтва Жыму на учестны Константинополь <unk> Уня бжеска в виніку котрый в віже бізантийскій наступил дальшый розлам на тзв уніту грекокатолику ктры підпожкували ся Жымові і на православных позостаючых до діс при первотній веже візантийскій Рок <unk> В децизі перемыскій полунченіє з Уньом опузніло ся оправі <unk> лят <unk> сомяло све настемства звязаны з пізнійшом історийом руху реліґійного на Лемковщызні Рок <unk> По <unk> лятах лучності з Уньом започаткуваный зостал рух повороту нектрых вірных до давного Апостольского православія до котрого на Лемковщысні повруціло честьово люб в цалости <unk> восек понад <unk> тисяці вірных даны за церквим календар з <unk> р З того самого зрюдла выбралі сме для чытельників фраґменты вспомнінь вірных котре приближом і припомнул нам причыны якы задецидували о тым же попрешло двох віках <unk> люб Ш поколіня запраґнуло повороту до давного православія Тылява Ідея повороту до православія трвала оддавна Але за пануваня Австриі было то неможливе Мы были сме певні же єстесме православными Безпосередньом причыном до повороту было запрестанє в набоженствах ужываня давного слова православны Королева Руска Боґуша Кєди доконувано пожебу шануваного в нашій парафіі пробоща о Яна Русиняка візня Талергофу уніцкій дєкан в остатнім слові пожеґнальным над Могілом Змарного повізял Поховали сме остатнє православіє Тым словами дєкана парафіянє были моцно заскочені і обужені по поґжебі зволали зебране парафіяльне на котрым здецидували написат писмо до православной Митрополі в Варшаві о прилочыня іх парафіі Под зажонд Митрополі В обыдвох восках выбрано по чех делеґатів котры мілі особісти залатвіт справы шыбшого приятя іх подзажонд Метрополі Пьотр і Мария Гриняк Білцарева Мы завше уважали сме же єстесме православными і так переконувал нас наш пробощ Теофіль Качмарчык візінь Талергофу і велькій патріота Он повіл Дзєцінні патчте на заход бо наша культура є лаціньска леч візантийска Пьорунка Найперш просіліс пробоща абы в набоженствах дале выґлашал слова і вшыткых Вас православных християн Як было перед тым Але он складаюч рынце на персях повіл Православні то схізматици а мы тераз грекокатолици Снітница Цалый час у нас была свідоміст того же єстесме дітьми культуры в сходній православными По впровадзыню унібжескій зробили снас уніту а за пануваня австрияцкого як вспоминал мій оказали нам быти грекокатоликами Кєд наш попшедній пробощ запросил місийонерів а може іх прислали тужы переконували нас же мы Католици то было безпосередньом причыном нашого повороту до церкви православной Чарне У нас была свідомост перешлости яком віяры прил Водімір Вєлькій Зрештом і в уніцкых модитевниках не знайдеш і не кусуваніш православні християні ци православной віря руніж і попредні пробоще перед І войном св Ксондз Юрчакєвіч на Тишак Так нас учыли а по войні хтіли зробит снас католіку Трохы з війскых істориі З давных історий Пьорункі маме барз мало інформаций і публикаций а также і інных приказів особистых З огульных історий знаны сон тылько фраґменты публикуваны в шаматизмах децензияльных представляны в попшедніх розділах З практикы віме же каждом історию твожом люде і тым разом так было Всмы року по І войні св в <unk> р на Лемковщыні і в Ґаліциі повсталы завіруваня реліґійны котре в той честі Европы в якій спосіб записали ся в істориісу вьосек а м і нима і Пьорункі До року <unk> цала сполечна Шызны перез <unk> лята то єст од <unk> р была формальні унітамі грекокатоліками потем по <unk> р некторы вьоскы в цалості люб ченьстьово постановіли добровольно повруціть до давного правицовского православія Та найвякша фаля повороту переходіла в лятах <unk> До нашой воскі Рухтен найбарже промінювал з вісек сходніх Снітници і Ісб і Заходніх Крульовий Рускій Боґушы Білцеревы Вавкі і Фльоринкій Пісмом з дня <unk> жесня <unk> р Митрополия Варшавска зврацала ся до Міністерства Вызнань і Освяты Публичной о прилочыні чынных уж парафіі Фльоринкі Вавкі Яськовой Пьорункі Чырний Камяный і ісб до парафіі Відонций в Крульовой Рускій Боґушы В часах початковых того руху реліґійного в нашій всі набоженства православне мусяли быти одправляны на цментажу в єйскым пізній в Світлици Серґюша Бортнічака До року <unk> в Пьорунце побудувано в єйску школы котром по вельо спречках але в концу за вспільно згодом вірных грекокатоликів і православных перезначоно до часу закінчыня будовы новой церкви на тымчасовом святы В тым самым часі в лятах <unk> весі побудувано тіж Дом парафіяльны плебаніє для пришлого сталого пробоща і його родіны Под будовы дому парафіяльного пляц офіорувал сонсят Грегош Кунцік у котрого до часу побудуваня плебані мішкали персі пробощові Спомніня з будовы новой церкви В тым місцу выпада представит крутком історию будовы новой церкви православной в Пєрунци котром розпочено в <unk> р а закінчено в <unk> Втеди по вельолетній тулачце набоженства на Цметачу Вєйскым пізній світлицю господара Серґіюша Бортнічака а настемпні в салі новопобудуваной школы Вірні постановили надявце офяруваний през Татяну Бортнічак і Тадея Федорчака розпочовы од підстав новой церкви Понімаж при будові церкви мусяла быти особа одповідальна за ты ініциятивы під каждым взглядом то теж парафія задецидувала же таком особом повинен быт сам пробощ в Звязку з тым же ксондз міл родіны і не муг длугомєшка Уяна Кунціка В лятах <unk> розпочното і закінчено будове плебані Дому парафіяльного З шематизму за <unk> рок довядуєме ся же з лічбы <unk> вірных в бірунце до православія повруціло Але перед і по посвянценю новой церкви зналязло ся вінце вірных але без розґлосу Будова новой церкви розпочнето од выбору парафіяльного Комітету Будовы котрый мал заданя до плянуваня вшыткых незбендных справ орґанізацийных і выконавчых под надзором і зажондом участного пробоща Ксєнца отця Стефана Пашкєвіча В коміте тым назы особы одповідальны за вшыткы справы звязаны з будовом Церкв в Амянові Приготуваня вступного проєкту будовляного якій мал быти одміны стиль будовлі сходні ґаліцийскій на пляні крижа з тыма банями купулами з венкшом баню в центральній части церкви єдном над закрыстьом і другом увестя до церкви Забезпечыня силы робочой жебысників і помоцників для ґлувной ґрупы будовляной складаючой ся з четверстрів Гуцулу в Коломиі Помоцнику в звязкій мало быти тыле каждого дня на іле было запотребуваня люді до провадыня ріжных робот рівночасні напр фундаментовых мурарскых будовляных столярскых і іных робот приготовавчых Забезпечыня материялу будовляных і помоцнічых каміні джева десек ґонту в бляхы вапна пяску і тны Забезпечыня певного утриманя майструв будовляных з пелным іх выжывіньом дослегами през війскы родины вірных в окрисльоній колейності По урочыстым посвяченю пляцу і фундаменту в побудовы новой церкви през кільку кєнжы при лічным ґроні вірных приступляно до будовы Приготуваня побудовы розпочнето дуже вчесній през лупані і звожыня каміні з віского каміньовому родіны Боднівічу в якій знайдувал ся в Черній Звожено деж камін з інных місц в Пьорунце напр з каміньовому родіны Дзядику ораз пуль з граници помідзы ґрунтами Хлопскіми В лесі громадскым вызначано достінкі джерева ґрубе найлепше якості а до звузкі джерева вытыпувано господарже маючых конє ораз мешканців знаючых ся на фурманстві На пляц будовы коло церкви згромаджено споро материялу в будовляных В першій фазі проваджено роботы фундаментовы выкопы ораз роботы в закресі тісільскій Приготуваня балі на сцяны ґне і подругове ораз вязаня суфітовы Цалост робот провадила ґрупа майструв з Коломиі в лічбі пянцю фаховцув Кожыстано дужо з услуг тартаку в полянах в котрым ржнято кроквє і латы на дах ораз дискі ружной ґрубости потребны на подво і суфіты а найвецей на столяркы джвєвом і окєнном Роботы розпочато од фундаментув і стян як на варункы ґурскє працы постемпували дост справні бєроц під увагы окрис зімови котры в ґурах трва ней ніж <unk> місяци Во ній постемпували роботы Дахове з увагы на достіск скомплікувану конструкцию в єспіхові ді выстемпували вязаня трех бань цибулястых котрых конструкциє приготувано на зімі і складано на высокостях Три крижы на копулах з вітражами ошкльоными ружнокольоровыма шклами ораз інны потребны працы ковальскє выконал Коваль Війскій Олеснєвіч Ян Руніж і вшыткы роботы столярскы і інны выконуваны были в целості през війскых жемісників якых выміняме в настемтым розділі Обсервувано велькій узял і помоч вірных в будові новой церкви о чым свядчом факты офірности не тых фінансовой і материяльной але найвякшый в роботізні котре разом взянте позволіли на дост шыбкій термін закінчыня будовы церкви типу спотыканого в вшости на Хуцульщызні зас на Лемковщызні подобний єдині в Бартнем В марцу <unk> р на конференці Православного Духовінства з Воєвудства Краковского постаново парахів в Пьорунци установить не фільом як было давній леч в Йодонцу матком Подобне парафія в Йодонце поволано на Заходній Лемковщы в Фльоринци Камянний і Боґушы По закончаню будовы церкви одбыло ся єй урочысте посвячені котрого в імю біскупа Шымона доконал в <unk> р Дзєка Новскій о архімандрита Бенямін Зімол на приломі <unk> і <unk> р з перемысля на санях привезєно велькій дзвон котрый зостал повішены обок церкви на специяльні приготувай дзвоници ді зостал посвяченый <unk> стичня <unk> року Был то фраґмент книжкы Пьорунка Перунка і єй мішканци авторства Димитра Русинка і Адама Барны Розділ Рух Реліґійны в лятах <unk> A<unk> Не великє мікну з єм повз Юрцює плос Госпо ся сподикы Феномен Бескідів деревяны церкви і костелы церков святых Космо і Дамяна в Перунці Середина церкви подібні як зверхы презентує ся радше скромні беручы під увагу поліхромію Стіны розмалюваны сут головні орнаментально фиґуральныма мотивами В рогах сут намалюваны медаліоны з постатями євангелистів посередині стін розмалюваны сут головы ангеликів в еліпсах На полаві алтаря розмалювана єст свята Тройця на синім фоні В храмі вірных єст Божа Матір Покрова зо святым Йоаном в хмарах в рогах сут ангелы В бабинци медже белями повалы намалюваны сут мотивы книгы креста чаша писмо і дві свічкы Напоручати хору намалюваны сут два ангелы несучы шарфу а під хором є крест і котвыця Церков выпосажена є в прекрасный бароковый іконостас ХХ ст з частьом скорішніх ікон бракуючы шт празничных ікон заступлено репродукциями Під намістныма іконами находит ся іщы єдный ряд ікон а під храмовом іконом находит ся образ лемківского пастыря на фоні гірского краєвиду Є то особливіст того іконостасу і той церкви зато же світскы сцены поміщано на іконостасах барз рідко За іконостасом находит ся престіл з ХХ столітя і два бароковы алтарикы єден з образом Божой Матери з дітятком на дощі другій з образом Вознесіня намалюваный на полотні В храмі вірных находят ся тіж два бароковы алтары і кришталевый палук з ХХ ст В різниці переховує ся жертвенник і плащеницю з ХХ столітя Кубатура церкви выносит <unk> кубиків а простор по землі <unk> квадратовых метрів В початку <unk> років минулого столітя іконостас здекомплетували розвишаючы част ікон на стінах церкви В тым часі тіж загынула част плязничных ікон В роках <unk> ґрунтовні одремонтувано цілый храм помалювано дахы вымінено ґонт і шалюваня направлено городжыня скомплетувано тіж на ново іконостас Ґенеральні церков є тепер в задоваляючым стані Кєд іде о дзвіницю то уситувана є на захід од церкви в лениі муру одгороджаючого обшыр церкви од цмонтеря Дзвінниця єст деревяна на підборівці зломленого каменя з дашком і маковицьом підбитыма оцинкуваном бляхом Дзвіниця мат подібні як вежа стопову конструкцию штырі стопы перевязаны сут в площыні стін выже іх половины ріґлями і двома розпоровыма бельками тзв крестами св Андрия Зовны стіны шалюваны сут пильово дошками Дзвонове плянТро мат форму ізбыці тіж пьоново шалюваной Нижній ранд дошкуваня вытятый єст в пілколеса Дах єст шатровый штырьоспадистый звінченый цибулястом моковицьом з ґалком і желізным крестом Дзвіниця єст невысока присадиста о ясно бронзевым кольорі До середины ведут двері од сходу од страны церкви В Ізбиці находят ся лем два выглядчыкы і два дзвоны Кєд іде о історию парунчаньскых дзвонів то коли в двадцетых роках зачало доходити до конверсий на православія част грекокатолицкых вірных змінила віроісповіданя Вязало ся тото очывидні з потребом будуваня новой церкви і упосажыня єй а тото выкликувало і тіж так ся стало і в Перунці неприємности серед селян сусідів жытелів єдного села поділеных вірами Найбільше неприємности кєд іде о Перунку выкликала як раз справа дзвонів Православны хотіли взяти з дзвінниці тот найбільший о вазі <unk> кілоґрамів якоже і они іщы перед конверсийом были по части його фундаторами Грекокатолицкы вірны не годили ся на тото справа трафила до суду І то до того найвысшого во Варшаві Він то рішыл же проблематичный дзвін мат остати як власніст грекокатолицкой церкви зас православны мают право вытяти з громадского ліса дерево жебы го могли продати а за зароблены грошы закупити новый дзвін І так тіж ся стало Православны вірны замовили в <unk> р в працовни фельчыньскых в Перемышли дзвін о вазі <unk> кілоґрамів а до перункы дотер він аж в <unk> році Привезли го на санях і посвятили іменами храмовых покровителів Космы і Дамяна Але то не конец його подорожы Найперше вчас окупациі парохяне дзвін стягнули і сховали в таємници перед Німцями вобавляючы ся же остане сконфіскуваный і перетопленый на стрільбы а пізнійше по выселінях дзвін трафил до сусіднього Бересту В рідным селі не мал для кого быти В Бересті был для новых осадників Был аж до <unk> р коли православный священник орманду Бец звернул ся на просьбу колишніх жытелів Перункы з писмом До римокатолицкого єпископа о зверніня православным іх майна В опертю о стосовну документацию і реляциі свідків єпископ хворз рішыл дзвін оддати і таку тіж выдал рекомендацию Дзвін здемонтували і на желаня потомків фундаторів перевезли до Ґорлиц де вісит попри православній катедральній церкви св Тройці а в Бересті в місци того єдного завісили три новы Фраґмент книжкы Пьорунка Перунка і єй мешканци Авторства Димитрія Русинко і Адама Барни Розділ Траґедиі Народовостьовы по закончыню ІІ войны свойой в лятах <unk> В справі дзвонів подаєме спомніня Міхала Шкарубского Ведуг оповідань Дзядка Максима і ойця Семана запамяталем трохи інну версию істориі дзвону в церкви грекокатолицкій Аменовіце Пробы одкленценя і здінця дзвону з дзвонници церкви грекокатолицкій в лятах поділи ся православі Ферна Семан Шкарубскій при помоци вілю інных мешканців Ґрупа та єднак не одкленціла ани не зділа жадного дзвону з дзвоніци ґдиж грекокатолици дзвонів з дзвонами не позваляли на жадны працы звязаны з демонтажом дзвону Інна справа то така же православні не міли діде повисіт так дуже Ґодзвону ґ доперо в <unk> р розпочали будовы свойой святыні а скончыли єй аж в <unk> р Понадто в нашій восце справа поділу Умєня церковного не была ставляна так остро помідз вірныма обувызнань А прикладом може быти факт же новопобудувана школа публична за вспільном згодом Грекокатоліків і православных през осім лят была призначена на одправляня в ней набоженств православных Фактичні справа двону трафіла до Староства Повятового в Новым Сонджу може і до сонду Люде памятают же староста по другім розпатрываню справы розстриґнул ю на кожыст грекокатоліку зоставляют дзвоны на своіх місцях Для православных натомяст выдал позволеня на выромб і спредаж джерева з лясу громадского целем зебраня фундушы на закуп нового дзвону Уж вчесній Пьотр Пласконь мешканец Пьорункі за спредану пару волов купіл мнійшый дзвон о вадзе кілоґрамі в курым дзвоньоно до часу закупляня дужого дзвону пізній парафіянє вызнаня православного В <unk> р замовили выконаня дзвону о вадзем <unk> кілоґрамів в перемыслю привезіно ґо на санях доперо в стычню <unk> р з Феномен Бескідів деревяны церкви і костелы Проґрам зреализувано в рамках творчой стипендиі з Проґраму Міністра Культуры і Нацийональной Спадковины на ініциятивы звязаны з популяризацийом культуры з буджету на <unk> рік Проґрам был зреалізуваный в рамках Стипендиюм Творчого Міністра Культуры і Дзіцтва Народового на Предсємвзінця звязане з уповшехняньом культуры з буджету на <unk> рок