Archiwum
łemkowskiego radia

Голосы Русинів Підкарпатя Дорогы слухаці слідуючу годину можете чути голосы Русинів Підкарпатя голослуханя Вас світат Каріна Муляр Днис в нашым веденю представиме Вам другу част інтервю з русиньскым філолоґом славістом і краєзнательом із Підкарпатя Димитрийом Попом побесідуєме детальнійше о його научно публицистичній діятильности Так як послідні двадцет років Димитрий Поп замірює ся на розвиток русиньской наукы головной фокус направленой на історию і лінґвістику про што свідчат його публикациі сучасности веде Русиньскє Научно Освітнє Общество Єст полуавтором вєдно з Михаілом Алмашійом і Димитрийом Сидором триязычного русиньско украіньско росийского словника на <unk> тисяч слов і автором першого русиньского синонімічного словника на <unk> тисяч слов в даний час приправлює русиньскій орфоґрафічный словник Голосы Русинів Підкарпатя просит Керина Муляр ключовыма темами днешнього інтервю будут Сучасна русиньска Літературна Общына Підкарпатя шпецифіка русиньскоязыкового вопроса з погляду Димитрия Попа провыбрана публикациі науковця Димитрия Попа голос Русині Підкарпатя просит Карина Муляр Доказут уж наш язык діалект дак повзравуть у небо і доказуй Наукы у тому доказі є ани на єден ґрам Тыкід хочеш шус доказати Так научно доказуй русиньство буде ся лю переходити на книжкі но біда ту што то што поете появило ся много поетів появило ся они ся появили ци они были но не было танко Ні ставле розуміш роззіли ся Вородили си то што были сталі столітя з на <unk> бо од доредухторі поезиє такоє любітельство Нас дійсно в началь двохтисячных Пару поетів было солідных на бриґад роман Пістяльникы з Мукачіва е потом Волоє Танць нец умер На жаль од них особеном Романа то же была поезия Но так склало ся жытя розумішо Не отіцьо был директором <unk> мукаці Мервіном Стол сам каже не треба сме ні думати за дараб хліба не за поез мє блоє танці лицу мертвы были хлопці што могли Колубили мали умовы і продолжыли дале были тійсно появило ся много на Тярцівстині но не більше народны розуміє ся більше народны теті што серйозно поезийом Ка поезия непогана но не мож єй рівняти то буцім і з переводами сітра Переводы сітера се урлинь Я тобі повім мож казати такого сильного добро переводже як поета Водно він старає ся штобы том утвіцялом ориґіналом руськом риґіналю дуже любит Шевченка але писати од себе лем описово не іде то траба шобы утвіцяло ориґінал Тепірка Рахує ся Союз писателів є русиньскій Союз писати Там іх може дастріть вмерно Союз русиньскых писателів Закарпатя Да Был В секретарсю за писателю Михало Градов номер недавно У муканці говорили сме там были зборе на зборах невевно після зборів стріча єм ся з хлопцями котрі были у руководстві помочникы заступникы рада гра договорили сме ся Ужы будут другі такі зборы де будут усі запросиме і сітера запросиме і другу бы рішыти што ци тот союз буде і ісламате хотя чесно я рахую што пережыток радяньскых неякых союзів в світі неє Ні А тут ісі Спількы Союзы присвоіл Спортсменам майстер спорту заслужений заслужений народний артист заслужены А цін народний цму то народне цуму то заслужене розумі же понемали питаня Ем Хож то вшытко тре ліквідувати нешто перевіток Студы шой з такоє было мож стаканом міг за зміну выдати двіці тілько удля якы му было приписано яку він міг двіці тілько уд Кєд Ураховы інжынер уж єден чловік є з тым одбоєным молотком може наколоти того увятілько на ті Вайт інжынер дурний Алей приписали Стахану Та не може в двійці більше як розрахуном Но то же пережыток того пережыток минулого од якого не хочут збавити ся Много такого є і утеперішнім русиньстві розміш показного Од показного чого то нас у каждым районі є орґанізация русиньска ну назвіды тотарайонна кого уключань В якум слісті Не назвит ніє Зміє то лем єх любці у районным центрі оформили документы а сут такі шлем оформили документы і підсяні немалый Но лем рахуй ся уж єст Много такого Закон дозволит тому што закону такоє треба Як бы не треба туды бы не было у нас <unk> партий Не было бы Создайте хлопці Яцейку в каждым районі не в коджы о области в каждым районі Яцейка має мати не пятьох тых котрі підписали ся там то никому не тре такій з русиньсом У цілим світі русиньскых орґанізаций не є тілько як у нас Є тілько як у нас Єдні дійсно сознанці аль найду і другій хотіл бы тым Воздяме треті думуют Коли то оформлят ся до мой загруш розумієш та не сеєва а занимати ся цін якам мож занимати ся Лем науку і то тяжку книжку тепер здати І якусь уйте з того бо не мают Русины азбукы Но чурві не мают азбукы двадці єдна граматы майнова граматика Альмасісці был жывый най Бо споціли писала м Анна Михайльна Меґєла з Перечына Она великорядна украіністка цвеле жытя Прекрасний учытель украіньской мовы Но будучы пуском даже Алма ся я найце своіх принципів одказувала Од своіх принципів дійшла яка маслі казол класична ґраматика має быти я то в самы звал кару римска ґраматыка римска шу вы не хочете розуміти што час ся мінят Бесідай ся міне І тото бы треба раз нас ніє орфоґрафій так а мы єй робиме так треба бы враховувати і Тоті зміны і тре бы думат а як сохронити звучаня языка Я ім усе кажу коли горят за граматику два ціны Яка уж тонам принес Константин і Методі в <unk> р Ґраматику ци азбуку В <unk> році він знал што треба буквы треба азбуку А не ґраматику І то што зробил Константин Коняшо то лем од Бога даного моде сонце близ Йой на гусля гы зай были весілі та ся стало сблизко соріме і заспівали было сонця близко у долині ставит капто літає низко Карпат Боласо близко у Карпата Боласотца близко іва раді Бо до сонця близко засаєвійскым Яконци Карпа коло сонца блиску На Украіні уже іде маленька дискусия Ци переходите на латин ци ніт бо пстары пят держав што славяньску азбуку малют ві Та то єст од світа вдишлі ци села одводит од світа Девенут ся не лінґвістка вызнаєте чому мы не можеме перейти на латинь Бо латиньскыма буквы не мож так оформити украіньскій язык як славяньскій а та мож оформити Мож оформити але треба знати Треба ся тым заняти Но уже говори так мыш якусь од світа выдділи даже свою азбуку одділини од світа выл паспортах заграничных пишете латиніку та у своіх пишете азбуку Не лоґіка Ніє лоґікы а в заграниці вы не гони писате азбуку Во заграниці треба вказувати Заграниця а там азбуку не знали І файно повіл сын мого знакого з Будапешта Архітектор Мукачівскій котрий закінціл архітектуру в Москві потом коли ся вернул сюди почала ся Украіна виділ уж Тяжковату Мадяр сам і жыєл Будапіст він каже Но хотіли м свого сына Прилуціти до русиньства русиньского языка но кале сен думі най буде А шоді лятого треба но так кажу вызнал чытати писати айбо шоді ля того треба азбуку уж язбу ци кажу мені зо столатинікы Цілий світ Лотинику чытат пиш газбуку Кале мні не тре такій малий момент сільскімолоґіі люди одказуют ся помале од того Не переходят на латин Тому што азбуково ділят од світа розумієшо А в нас у нас Русинів іщы і тепер азбукы ні є яка бы мала основу научну лінґвістиі історико лінґвістичну нонаучну Нє окід це попозер ти Натошы є кодифікувану в Словакі Тепір Плішкова мінят правоопис тепір Зумір та не мож правопис уж десят років міняти Поправляти думую сям Анґліцяне <unk> років тому Рубили реформу свого правоопису до кінця не довели бо там може быти слово <unk> гук а звуків два Бо дашо недовелено <unk> років тому робили Цільскі авторы котры занимают си писанину та требуют уд академіків лінґвістів любіть Шуці з правописом Правопис Тяжкій учехій Ні видит ся уж лінивійшых як лінґвісты тутіі велійкы не тіж выглядают Ніє на світі Не хочут любіти Мні студент котрий почынал тут уціяти ся в мене показал єдну думку де цільскє а я пакормил удоста велику статю картиі уційскым журналі напіцятам Подказал міні студент Поцятківець Де допустили грубейшу хыбу ческє академік А дід вакєсі лем пюроку мене учыл ся Подказал де мне допустили він то не знал то я Я вже пак додумал і оформил уж то хыба Величезна хыба академіків Уже Я ухоснову подказку того студента і зробилим велику статю Доста велика Перша статя в світі была надрукована де указана хіба цільскых академіків лінґвіст Но перед тым як давати си сю статю бы се серйозна научна статя Я побувал уціхі в інституті де ся вціли моі бывші студенты Так я там пару раз бо быв директриса мене знала от я єй попросил быы Познакомила мене і з професоркуціского языка яка ней лузі выкладає Я кортко і зложыл суть сиі стеті а накаже пане професоре мате правду Мате правду учте вашы вашы студенты так прото же то є справне Але мы не можеме так учіт нас би біго ділі з прац Нас бы увели з роботы Мен гоне так казати єст за академіків котры не хоцют они розуміют но не хочут поправляти ниц мні на то вказал студент Выцятґіц Но академікы навірно чытали бо то не може быти шубы ни чытали но він не даст ниякой реакциі бо запереціти як кажут Украінці возразітю він не має што ту мушот то так є Признати значыт треба робіти Треба бы зробити реформу правопису тошу од них требут усі Ко занимат ся писанину требут писменникы журналісты поеты і так дале А відробіть што єст правописом нас правопис дуже тяжкій років <unk> тому Сме у них є така газета так напомом на цілий розворот на дві сторінкы там сім представників там журналісты поеты другій кося занимет писанену і представник Інститута Языкового Дискусия Тот говорит розказуєт сну стоіт на позициі реформы правоопису од собі то од собі од собі од собі Знає ся ка реакция представниці та представниця языкового Інститута Академічного На согласна уж да складне і правопис треба бы зміны та Ну мы то же не освоіме то бісида іде не за Тебе бісидайде в общє Зацільскій нарон Вот освоі тот кол перший кляс де Но може істи тотко іде перший кур ґімназиі тоже може освоіти конечно ты не освоіш бо ты не хоціш освоіти Утебе си у Бєлоголові уж так Нє но та просто смішний смішний одвіт Мы тото уже не за своіме Точно таку відповід на вариянт моє азбукы сіс новий Дали дві наші ци тілько лінґвісткы Они ціле жытя проробили уж коли выкладали украіньску з волівця і Анмихало Меґєв Примяро возрасєнаківдесят там Воєцкє каже то нам буде заведяти То транслітерация што єст То нам буду заладяти На неказало уж так не говорят Бо так говорят розмерит кінь Утяців карит кунь яка рукінь а на ника уж так не говорят Но каже то нам буде завадяти Ано Михаіл на Меґела каже А нашо то і кінь як мам говарила то половина област ти так говорит воперых історично то нам лишыли кельты Той істориі історично нам лішель історик там доказує подводит го А тото говорят лем двоє троє От тобі і точка зору нашых лінґвістів на то О як солоґє приготую дуже фаюфанку дам є покуштувати хоцли споминанку лодийку іспанонка Яка тогра панко За короми зливкы Ай ся до панкы Купєме A панкы ка Стефанкы майфайна Бойте і степанкы майфайна панка ґе Я брата звідам Цю Бо занимают ся Іраматикуча <unk> по мосу нич лем ґраматикы пишут переписут є брат звіду цюм Чму не дішли до тоі азбукы істин но і перевідал томушу не знавы тісту Ті лінґвісты шопишут ґраматикы уне знавут істориі уне не знавут трансформациі Відклю взяло ся тото відклю взяло ся тото відклю взяло ся тото веце сей іт то кельты личыли ово Закінчыня голов то лишы кельты Історию не мож удмітвати Они нам лішыли мы то засвоіли і так оно ідеє і так буде вічно Інчу єй діло інчу єй діло я там пишу і у істориі уж пояснити цяцівскоє кунь мож тым трансформацию старославяньского комунь Пояснити ово Можа веть кінь мож Кіть Кельтів споминаєме Они были тут у нас <unk> років і тото пстало От пояснити кельты были фудмукачевом теперішньом А десят кілометрів од Мукачева Кайдану Ракошу Бернадиґівці Жулко Вокальник медведівці говорит кунь Коли мукачівскє районы ршавскє то говорит кінь А ці селя говорит кунь Но то не годен был пояснити не вратне як історично каже тато ім подносом кєльты жыли Оні казали кінь А сі сі сел лишли кунь уж вал через перевал там кажут на ум От бо через перевал там передсиньо Берзнатся говорит таймы тайст рабіцьов Чом ся зачуду є то мені ніпереціньскій жоны я єм переводил документы пак горили сме Еге говорили сме о іх інтересах уж як побіс словацкій і так бо вєдно і там хлопі женил ся а Словакє єй не дамут синіє сімей Мы говорили говорили е накаже Точно кєд нє зо дві робіткы лісте як травіцьома точно так говорит мукать окале як береняньс я знал Так як мы говорит веринянчына цю Прицінне так говорит прицінне так говорит О Деринянцян говорит та єм Украіни водну явул іх синонім а там коли же солома є своі слова треба в цілым кєд брати берінянсин тоцьо таль говорит єм є то проста жона Мелень каже тає выговорит беріднянщын нія ниякого здвига В принципі свідомости люди в появліню новых кад котры доходят розвивати новыма способами Дві тыжнів три тому тут были спрагы журналісты котры записували ціє память чехословацка Трудно мы говорили під рагоден Я єм повіл В такых варшах як устан колония называт ся Квартал цільскій де Чехы построіли де были адміністративны знаня то ся называт колони солодві ні там построіли да Тоже знали Новомукацьві слабо ціля улиця недециі там самы вільы такі малінькы вільнич кєтован причека застроєно ґару Уваришах памятав Чехословат ся на да в селах уже гірше В селах кару гірш Так точно такоє з русиньством Жме шточно такоє з русиньством од <unk> року як руси пришли Яка задатя колонізатор культуру знищити язык нацийональну памят і все вшытко робили комуністы нас так збаламутили люди люди путалуднь нацийональніст і гражданство Він думат уж што є на Украінец до Украіны Но был ня такій сутяй у Кострынь Пандерля цирку Ясі то книгу написал про нашы деревяны церкви Так єну неділю пішол лем туди фотоґрафувати ойсти до поізда было досто далеко а уже не было тепло і я зайшол уж такій буку лей гастрономно у тому продмагу уже і по теперішньому теєве на машына О чым кофе мож Там сидят два діди то было як раз по службі Два дідикы стояк нашыпили дон узял штампеле та сиділи годен та говорили доцен Продавщыце учіли ся у коперативну техніку і мукациі і практику проходила насу наску ліс было база коперативного техніку мо практична база коперативного техніку Там товароведы проходили практику в нашых маґазинах І на як раз нас былякали у Ятарбіцьова знал моя балато Перше єщы мене зазвідали діды Русин Кажу Русин Грекокатолик каж Грекокатолик каж трафелисты Но мене за Тюдори не Греко католик бо то не є новина Дідо мене завідал першыє вырусин ци ніт а другій коли я розвозил одсісіл книжючку Ай на неє дол То было перед выборами єдныма в Верховну Раду балотувал ся Ратушняк Якажу мы выдали книжку Е Яй роздам по области і я такє зробил через областну бібліотеку пішол лем обласний відділ і узнал лем кю наско бібліотек од Сір Тілько шкільнах Тілько Я тото упаковал написал селіша вкєре о тото аз обласнул бібліотеку договорил м ся буде семінар розластеім На уж рудскій район Дяпшыв Ротушняка кажу я был коли його поклонний Цювій ґрамотниє так дале ну цістий оказал ся мілийонер опійку не даст Я кажу уж рудскій район Я можу побалати у куждым сіліт мушу мене книжечка і в кужу бібліотеку треба ми я таку рахолоти <unk> гривін на бензин Він ме дал і я розвіз Яру звіз Кордже є село Но мадярскєм немозливо то такоє укорджеє село Розвісім Булим у Коритнянах но у шкулюм дало і ті Маласийска бібліотека росийску бібліотеку Корітнянах у шкулі як раз Два вчытлів них был в свободний урокы я шусіх із задзвіду кажу не хочу лишыти бібліотеку от нашу книжку русиньску енциклопедию карий дітю з то мноє там є Діма котрий за русиньску хыжу продаст Такій каже Тум повісти шос против русиньства то тото каже страшноє Обы каже установило ся русиньство тут ка архів продаст Жы ці суть розуміє ці сут но говорити Ну може люде не ходят мушо то такоє як на снугорох метати кєд ніє пудержкы у державы а держава наоборот і ці тіже своі службы Всяко не то ужы сміхує ся з Русинів а приписує ім то што цього ниґда не было і ниє розумієш хотя пообзерайте Русины при выході із состава єст кулько процентів проголосували другоє місто в Украіні Што вы хочете сці якоє се в якій сепаратист другє місто Вот вам і відповід на токо сут Ручыны змеш но кєд держава не подіжує на ворот істі Поцінат всяко воріти то розвиток якій може быти якій Ой на горі дубы на дубы байна правка на ґлуми під ти просите просити ти дама быти ти дала быд гордикуля кілько хоц віко сме трапку на столо трапка зелена залема ойно дідка уж заручена дівка пойна шапка на Я мюталя О дамо же я його цитала його нарвали сме паримку парінку До роботы <unk>m го Наш сын до першого клясу не знал говорити по нашому матір свою він говорил по украіньскій лем нас ся не знала по нашым З бабу уже говорил по нашым з сусідскыма дітьми там іх четверо было в дворі Пішу туд лем по нашым Моментально переключал ся хлопіц хотя його нико не хтіл говорити по нашым Моментально ся перед люцьору звиш і тепер єден Чому я написал Історию Стрбіцьова по стрибіцівскій Я іх хотіл зоставити выязно уж заінтересуют си історию в села Я єх хотіл зоставити бым ни Цитали по нашым Выцітали і ден повіл Аж споминаву слова Буд ся лямут позовати нає што то тут не є ниць екстраординарно тому што школа по украіньскій телевідні по украіньскій розуміш но давид на мозґі Давід і вже почынают ся забыти слова єден микария вже поцінало аж споминати атія іх зоставил споминати своі словак свою бісіду зато єй написал не легше бы было написати по рускій веть по украіньскій От по нашому досте тяжко Но я думал як засталити нарід обы Споминали слоба обычы тали по слум Страбіцьова на Охтено была выдана в <unk> році Да долго вона том робила Я робил для нею два рокы Ді Мінял лем сюжет мінял лем сюжет діс пять раз Спершу Всєм памятал і тут мні брате было нівідкіль материял І дійсне што брат міні історичну част Кельтив є то што Кельты нам лишыли у бейсіді нашів А дале ушытко на споминах і попала ся міні книжка при чехах кажде каждоє село кожду товаришы давала держава книжку памятна книжка Де Записували мали бы были записувати што дашто такого такоє неординарне што може быти історичне што може быти інтересноє потомкам Так записуйте і нас у тридцетых роках директор школы был у капусты під памяташ спороз был танцитіль музикы кіє сохранил директор школы так коли уручыли Урядові ту книжку він є зобрал но будеме чытати по теперішнім депутатів Записано акуратно писал записана фамілия номер <unk> ся занимат іх брутом <unk> Вод <unk> ся ґлупа доруціла вести книжку директор з школы говорил і з дідами з міш косці памятат да дідами котрым говорили діды уж як тото было достаінтересного З той книжкы буде ол то єдиний єдиний єдиний істочник Де я міг шусь узяти зо Старбісьово все друє ішло што ся одкладавало в памяти мене што ся одкладовало у памяти залішні руків Я на забаву чому я на забаву людиі Я называл імена Кот то говорил Чому ся так говорило При якым случы то ся так говорило аж там не ниц уж а по обзороєм сонце світит там записом Там ушытко є база є на фактичным материялі лем є Нас може і десят такых книжок попуцянов Альмаші Ромоцевіця катом ста от він усе ся хвалил він перший написал історию села ном не путовут історию і єз тоталь не хронолоґія Небо і хронолоґію тяжко назвати таку книжку то скорше якіс спомины Вы ушыткых такы книжка основна база книжкы зо школы і вчітилі І нико ся не додумал може і ниєно міні ся посеренціло бо жыл у нас казкар котрий Корльович Василь Васильович А я перші канікулы університейскє просиділ у нього Но То наша далека родина і мене знали і баба і дідо знали ня Я навірно А такій зосід был записом одня ошо він міні розказал номер другоє ніколи обробляте розуміє с там як свадвы ішли што якы радили ся зато мі ніколи обробляти мене інтересували леґенды Казкій леґенде особно леґенде про наше есело він розказал там усі свій такій інтересний Маруся Микєтова вцітелька тепер Каже Я з того ниґ я такой каже ниґда не чулю за нашу есолотак лотка рято все зобро І тош він ме розказал то што другій што удзівін чул шо просто чул то вшытко там є і то уж ся істория зато я і пять раз сю жет перероблял боразем є забрал вшытко Пакєм виділ ж ніє хронолоґіі Пакєм почал передставляти хронолоґічно вид єм уж і хронолоґічно в тій хронолоґіі треба был уже внутрі допустім як кєльте бо од кєльтів тішло наше село Сількти далекі часы Треба бы внутрі великого абзаца допустім што іде там Га уже там зробити хронолоґію Меташ пришло ся пєтраз переписувати Ну в кінці кінців уж ся нестандардна Не така яка людис може десід є книжок про наші села там Сторожниця Ромоцевиця Бобовисє зарічо Помузаріцьо Переціньской з іршавского району там там є за село А бількы пусліні май майновоє то бількє сын Пітр Кіналь віці герой соц труда От Пєтро іщы жыєм знакумі От він міні выдарил свою но то вшытко стандард Вшытко стандард є нико не говорит відґульт село такоє высело впало з неба Они забавали за устну народну творчіст оне ниґде не записували не може быти обы не была леґенда за село Як ся появило што ся появил кому перший цю імено тут ся появило но тым ся нико не занимал то забыто Наконец нашы програмы шобы вы хотіли передати зажелати нашым слухачам Я бы хотіл передати слухачам русиньского радийо бы не тратили віру русиньств Русине были суть і будут дукій народ памятат свій язык дотіль народ є А Русине кілько я знал не словацкій не польскій не сербскє не подкарпатскій забавати свій язык Не зберают ся Зато Русины были є є майже буду тіж сєду Айде мабіла тамилай побудува земеного маня бовідай боту нові порубаного не вода воли Анатолия Марикулеца за XV Ай даватаме буду зелена і подумало того даробила Айдиме дала до помагане самоє змерти Ай Іване Іванове Іване Іванове онука о бесідака ЛЕМ Пальцо напродив засмуток для одціня присмудови реліса Ой Маричкоці цілий говсі передиі дайно осві Як то марка не знала говщы не лем гой так само ани повсідаме як Голосы Русинів Підкарпатя просит Карина Муляр Дорога Слухаціє наша програма пришла до свого завершіня В послідніх двох выданях мали сте можност прослухати інтервю з русиньскым філолоґом славістом і краєзнательом Підкарпатя Димитрийом Попом А бесідували сме головной о русиньскому двіганьови на Підкарпатю початку двохтисячных років і научно публицистичній діятильности Димитрия Попа А вже на слідущый тыждень сий самой час Вас бо чекате розговор з новым гостьом Дякую Вам дорогы слухачі же сте зістали з нами до кінця до новых стріч на нашому радию Лем фм З вами была Каріна Муляр Голосы Русинів Підкарпатя Голосы Русинів Підкарпатя Карина Му