Archiwum
łemkowskiego radia

Перше лемківскє радийо <unk> і <unk> Ґорлиці <unk> і <unk> Польковиці Лем фм то твоє радийо Дорогы слухачі слідуючу годину можете чути голосы Русинів Підкарпатя коло слуханя Вас світат Каріна Муляр Гостом днижнього нашого выданя буде председа Світового Конґресу Русинів доктор Штефан Дявенис із Мадярска родак із Підкарпатя котрый сисріб на <unk> Світовому Конґресови Русинів здобыл свій IV двохрічний мандат Побесідуєме о ролі Русинства в його жывоті так як і з фамілийом Лявениц на кріпко ся асоциює русиньскій нацийональный Ренесанс в Мадярску Після еміґрациі до Мадярска на зачатку девяностых років родина Лявенців почала активно анґажувати ся в прорусиньскому двігань Каждий член родина ся заповіл до русиньского социяльного жывота За ініциятивы доктора Анталя Лявинця в спілупраці з дальшыма русиньскыма активістами было заложено общество русиньской інтеліґенциі в Мадярску а про ефективнійшу роботу в напрямку вызнаня русиньской народносности і языка в році <unk> было офіцияльно зареґіструвано Общество Антонія Годинкє Од так ся систематизувало выданя русиньской періодичной і неперіодичной пресы а в єдно істоличным русиньскым самосправуваньом Будапешті орґанізовуют ся науковы конференциі Першым председом общества был потівший др Антал Лявениц а після його смерти стал ся і на днишній день єй його сын доктор Штефан Лявениц Товєдно з нашым респондентом перенесеме ся на такых добрых <unk> років назад коли ся то вшытко нацийонало Інтервю си записувало септембра почас першого дня пленарных засідань Світового Конґресу Русинів просторах Історичной будовы Старей Купельный Дім Старе Дом Здройови у центрі польского купельного міста Крениця Лемківскє радийо Лем фм реализуваны завдякы дотациі Міністра Внутрішніх Справ і Адміністраций Ключовыма темами днишнього інтервю будут Русинство через жывот родины Лявениц іміґрация до Мадярска і активізация ся в прорусиньскому двигань Ірусиньскій Нацийональный Ренесанс в Мадярску з точкы зору доктора Штефана Лявинця і <unk> Ґорлиці <unk> і <unk> польковиці Лемківскій голос В твоій хыжы На начально нашой програмы я бы цногостя прошу представити ся Ковін Тіници знимат і королі гол Русинстве Дякую красно за возможніст дати інтервю єс пису др Стефан Лямениц Я за фахом дохтор маю і три специялиты крем того я доктор псиатер адиктолоґ і специялист по псиятичній регабілітациі русиньскому двіганю Я зучысленый з <unk> рока Так же важно одмітити што днис на календарьове <unk> септембра проходит першый ден Світового конґреса і нніжній ден выє председом Світового Конґреса Русинів Ну до днішнього дня Того ма одмітила тото Гы До нижнього дня Так то же три каденциі я был Председом Світового Конґреса Русинів і я маю шіст років опита фунґуваня і самого конґреса і той роботы котру я зробил зміг робити і то што я не зміг робити Я му хотіла прийти ся по вашій біоґрафіі Сут то такі дані фактичні Де і коли як высе вродили в яку школу выходили про вашу сімю розкажіть будеме то ясно позрати як з боку русиньскых традиций кєд маєте якыс інтересні моменты як выростали або мо порозуміли як вышли в сум жытя до Русинства Я до нього не пришол я яви о тому ся родил фактично Моі і мама і няня они самы з Подкарпатя о них сут в основному корені русиньскій сут і мадярскій суті італиянскій і якій дуже далеко зайдеме то суті французскій але але май так значно з точкы позору нацийональной іденти то русиньскій і в меншы части мадярскій корені І з двох боків рівно рівно так і окрем того і з своіх старшых родиців суты політикы котры были в політиці і в вытвотному іскустві і учытеля інтеліґенциі прості люди Так што ма досто шырокій круг такых родиців старшых мені си зобрало много такого што што є доста ориґінальне родиці по лініі моій мамы з єдного боку они выйшли з простого народу але В ті часы они могли мати возможност дістати о школюваня там сут і священникы учытеля і адвокаты они выбрали ся в інтеліґенцию з простых люди і рівно также з боку Моганяня Істория та ж сама они ся моі мамо і няня побрали Моя мама выйшла замож скоро після закінчыня університи в Ужгороді і так як они мали походжыня родиців котры ся родили на Подкарпаті у них не было дуже шансу дістати місци роботы на Подкарпаті то были <unk> рокы Нацяла <unk> років тоді у Совітскому Союзі была така політика же ко был містний тых інкабы могли достати ся до роботы дес інде а не дома І на навпак же з Русиі з Украіны легше ся і ліпше ся ім доставала робота на теренах Подкарпатя Так моє мама ня на Пополи в Кыів обохторы так што є звык фиґлювати же єс до Рождыня был тіж доктором і фактично є ся родил ся в Мукачві а фактично я виріз же у Кыєві мы говорили білінґуально В родині русиньскє в основному і поманяскє тіж і школу в Кієві є ходи в украіньску школу Товды няня дуже фиґлюбо всі звідали же чом не дал мене в руску школу вказал же прийдут часы коли тоті украіньскы еміґранты вернут ся з Канады в Кыів а о Кыів уже нико не буде знати по украіньскій та хоц він буде ім тлумачыти же што є Но было так на фиґлю Але в тій школи то была украіньскы школы айбо то были білінґуальны русиньско украіньскы Но іскуле я поступил в університет Но і післі університета я быв як дисидент я утік фактично о Манясину Мене был шанс товдє в Чехословакю ци в Австрию сіпити бы там мали сме родиців І фактично так мене была лем єдна возможност обстати в Мадяшыні Вы лишыли Кыів Кінчыли сте Університат Лішыли сте требайте гад Вы еміґрували то в період вашой сіміосе Батькє Нє Ні я сам я я пішол сам о то был мой простий ход Бо я я здал еґзамен пише моя специялиста болатокыны Куруґя Йоже як специялисты товды товды пишу тото было <unk> дивностий рік дивности рік тучнійше Товды ся зачал зміна політичных систем і уже в девностым році же у Маня ся не пришла зміна політичной системы і товды ся творили такы кепуры такі ворота і возможности для тых кого мал такє коріня же його родиці были дакули грожданы мы Мяшны Аваті Чехословакі так як япофак вшыткых такых родиців з двох боків так пото потіло зможности мені ся подорило стати ся в Мадячні Ного у вашій сіміі не стояло вопросы ж треба еміґрувати в Мадяршыну Ні ні ні ні ні Но так як но то є компликувана З двох боків мали сме родиці і в Чехословакі тоді было Чехословакі і в Мадящыні і в Австриі бо після ІІ Світовой войны ясно же Підкарпатя де попало до Совітского Союза і в нас Товды то была єдина держава тепто не было такой великой проблемы так што так тото ся старо Был в вопросу в нашій родині же перебрати ся товды в Чехословакію был мій хрестний Єпископ Іван Лемнец Фінжыло Празі старшый рідный брат Мого няня міняня мо многодвородных братів сестрі і в Манясині тіж крім Чехословакі і моя мама так само Това се фактично перебрали в момент Мож політичник актуальнополітичных змін то воцю леж треба Іти Украіны Европы не чекати незалежной Украіны наприкладны Украінды не розумля тема ся в ці в украіньскій школі як мені тота культура язык то была дуже чужді маєнька в чужді як росийска Значно чужі і ве не было проблему в університі з украінцями ориґінальными бо они якы такым языком овирили же то не был літературний украіньскій язык і грыти было мені тяжко я себе там не чул дома Я было вам повісти А на Подкарпаті о мене не было такых знакомых і друзів бояв етнічным рісу в Ківі Я до того хтіла вестиж якій час вы провела в принципі на Подкарпаті до якого віку Од трьох чы трьох років дітоці на Підкарпатів на Підкарпатна бо там родиці ціле літо Ятам проводил у бабкы той зводит ся новы ііздли туда реґулярно і на Різдвой на Паску і І на церковні свята і по селах мали сме дуже много і тепер маєме родисі на Подкарпаті в Лівці і Мукацюві Ужгруді В Свальові і так дальше Фактичным цілю кажде літо я проводил на Подкарпі І я там мамови свою і практику я так зробил вынестити нам треба было уже на старшый кусок іти до больниці на практику тексту Но своє жытя вы там тоже не видели продолжыте реализувати сетурально і не было де і ну крім того крем так нацийональной іденти і того цілиі совітскій Тут строй і режымы політична ситуация тод была дуже чужда і тому была чужда бо ціла наша родина з двох боків они фактично постраждали од того же Подкарпатя попало до Свійску Сюза до Украіны Іван куд Іванкуя купаку пішла лем до тебе пішла лем до тебе взяла голо до Лавочка то ленька воканенька а ясноми видно ас ся соломити жаль ми ся вто голопити Іванку вечер бом настайком тобі знати як ви іду тіз хати і нянько і мати зна На плоті Соломо нейдима нейди А як буде сино А як буде сіно можеш трити свіло Крихо годи тихенько ой як саменько Як самы скрипливі сусіі не врепливі вадну і Це ні мосі На ярку на ярку взяла на криля коханя на крилам коханя криле ти іван Коханя коханя а діво о це страшаня діво оче стражданя лем расилюваня лем расилюваня а з того растєка нього со То в якому вікови вы одходили можеме прорахувати <unk> рокы <unk> рокы Молода свідома людина котра рішыла шумна іде своє жытяти Нові Вас была уже нацийональна свідоміст в тот час выспомне што украіньской было чужой Ну домовли по нашому Я на то выріс доману Мукацю і Підкарпатю тіж то ясно діло і по мадярскій тіж значы Ківі в тот час была така ціла колонія подкарпатска І русиньско походжыня ідентити люди інтеліґенция котра не могла мати місцо роботы на Подкарпатю ціла така колонія ся орґанізувала в основному інтеліґенция І крем того з Подкарпатя Дужевного Мадяр попал Ків бо ні мали ті ту ж саму проблему Для нас не было языкового такой проблемы Мы сы переходили з русиньско на Мадярскій з мадярско на русиньскє то в нас не было такой проблемы і нас найшли тоті мадярскі Мадяры котры робили у Кыєві в тот час На всякых роботах і в напосульстві і там робили ся многі такы економічны проєкты по котрым они Маняре приз Ківі Ім было дуже добре знаме мати контакт бо они не мали тоді лінґвістичні ниякы проблемы ну і плюс медже нами были дохторі і і і учітеля і діятелі культуры і тшы Но і то был такій такій інтеліґентний клуб інтеліґенциі Я в тім в тім фактично вивіз Значі тото важний факт был досто закрытий І з тым і нас была ментальна така єднота котра дуже ся одличала од той реалітиі політично економічной в котрій мы фактично жыли Так як нас было дес чловік <unk> може і <unk> Нас было так же ми коли было різдво так ми нам треба было дес <unk> ци шіст таксиків брати бо ми кос зачал коледувати диси пак мы сідали з тыми до котрых ме пришли в таксик же ідеме і сідо коле сідок єст доходит до шіст таксиків ми іздили коледувати покійлон так нас позерали як на цудо уже Вы тепер самі спомнали про різдво тот традициі Вашому жытю догравали велику ролю Но да ісі не мало важний факш же по линіі мой мамкы єй дідо был грекокатолицкым священником І коли ся стало то шостало на Подкарпаті же коли сте зачали гоніня Так што прадідов він мусил піти на пенсию бо на нього заявили же він подпольно дома і так хрестит і оддає і перечастя робит і на нього заявили зато він мусил іти в напензю так же я в тім віри же є міщувати мал знати з малых літ так што ме домас ся молили при закрытых фіргангах так так то был такій світ но а з того боку рідний брат мого няня котрый пізнійше стал єпископом праскым грекокатолицкым вин винний в тюрмі был так што ін моім хрестым я был тайно похресєний в Кыєві дома Подпольно і пак пізнійше коли я ся женил тошеник рімокатолицкій скій Мадясінь заждал в мене хрестний ліст мой на щастя і хресний попросил епархію Мукачевску жебы він то потвердил же він мене похрест же є хресєный текшто мені такым образом я через многі рокы дістал хрестний лист тім же є был похреслений І тож ся тич ся до тіж вопроси ідентити і духовности в цівціня выріз так што уж бы по нашому тото ясна річ Не позераючыт на тотязыкове симбіозна білінґувальна сімя но традициі русиньскє были пріоритатом абсолюны абсолютно было пророднє для сім оків то є тому выріз дотісно Натотчас операвали ся такыма термінами як русиньскій русиньсво русиньскій языкы нону такы Мене няньо просвітил же хто сме якій сме духнови сміл Книгі о тім научыл мене по старословяньскій і моі молитвенникы чытали з ним тис він не навчыл по і модярскій алфавіти по модярскій чытати точно так же так што мы є практикували то в сімі так то было Тоже такій факт не малюваний же вшыткы тоті книгы котрі ся тыкали русиньской культуры ідентитів каждому были на подіі запрятати дуже завернут і были в тоті новенькій совітскій правда ци звестя жебы то не Не виділи си же то книжниця чытальна ци што там ци календар русиньскє ци што ци тото то было дуже так тайно мож было однома чытати тім не мож неслобно было никому говорити І так же я в тому дусі был здійство спытаны Є конкретний рік в якому вымігрували <unk> Ваша сімя была заанґажувана в русиньскому рухови на Підкарпатю поза границом Женочна для Підкарпатю ціла як бы вам повісти до <unk> ся тиколо моіх мамы няня бо они были тінтеліґен компаніі люди котры были інтеліґентами котры познали тоту культуру з чехословацкого періоду і з маяского періоду а іхній яня Мама сіма і дальше то был круг такых люди як Напримір я дуже тю дружыли они знали в Подкарпатя то мало єсод каждый єден другого знає по фамилиям капцялюваня тот дуже дуже тіснім є был дуже <unk> років мені было ци Мы были у Федо Ромона Дома Він показал мені тот дітичкій як він там робил провіл зо мном много годин поговорил єси был такым лем дітоком так памяти тото Василишо так так ся мы здавна знали і Івана Маналя Но пак пізнійше я знал вес тугді ся молиме Андрия Мана но і так дальше і Сімя Фединса тіж но і многых як не хочу назвати вшыткы тотій фамилиі так што мы си як мі си знали і як як мы говорили медже собом ток нашым были такі котрі были інка маняско язычні товды говорили по маняскій Дома тоді были майтіснійші такы людскі попцюваня дружыли так родинами єден на другого бізували і так так што люди котры были в мястві малярами художниками то был наш наш наш наш наш круг В <unk> році вырішыли еміґрувати выбрала ся Мадяршына Видите туда Є інформация Ваша мамы зо мнов ся была то же поділила што они еміґрували в <unk> роцийона од них пізнійше Што стало причыном чого они тоже еміґрували кєйця То не было медже нами так договорено то ся стало з єдном участю зато жености другому руці были товды был тот політичний путь і товды дуже была дуже складна ситуация і кромі того дуже много родиців мого няня і мой мамы они зачали выізджати в Мадящі в основному і в товды ісі в Чехословаків і зато не знали же куди куди куди єхати так як я был первий котрий уже при гоме так дорхвали што ліпше інкап так мы будеме вєдно же в єдній державі не а не зас в ріжных на долина заспіваймо веселенку мала мала Коли была мала мала меде мати поли салам поли сала ля ля ла я сам носилам ся подіі Носила ся подіі Нові Баде буде баде буде дост дост паст баде дост низенько се спущат по котрий єй вылюбит то тому не пустят Я такого хлопця маю яру залезяс Мільо вылюбити велика пасія цило вылюбити велика пасія доле Ойде мою легыньо Долиной не маю левіня Поглану поход значом демо де приде до нями коли зайде сонце Долина долена долена сяде мо велія Не буду Не буду Не буду Не буду в керцірбати Не буду Не буду в керцірбати Заспівали выселиньскы заспіваймо веселенку мала мала В тому девяностому русивы праму поіхали в Будапешт Ні ні Я товды мал дві товды тоты был бы другій систем Я товды мал дві візы єдну в Мадясів другу тоді были Югославія Так як мені треба было даякі документы предоставити в тот уряд котрый занимал ся дисидентами котрі не были при мені мені си пришло єдну візу схоснувати вернути ся назад тому качо жебы я то ті документы взял до себе І так мене пропала мадярска віза а были одкрыте ся югославска віза Але я товды тото не знам же я мал право быти на териториі Мадям три дни А процес товдю папірьовий то был достолгий є час пішол і так ся оказало же же я оказал ся безбиз без такых документів же я не міг ни єхати ни туди ни сюди ни назад і там ся не обставати Но я там ді стал такій дозволь на там битя І так як я уже не мал бни выхытайны гросі ниц і мені бы сестило бо рідний брат моі бабкы він як раз гостювал в Мадясині і він захотіл зо мном ся стріти він мені поміг у нього были там знакоми в дуже малемкым оваросі в Сиґєтварі І мені треба было там єден папір із больниці же они мене берут на роботу Вымятали тот папір Я і не думал туда іти на роботу но так ся стало же же мені ся пришло ся дісити на роботу бо другого выходу не было кім позвонил зызвідут кіть кіт кітя придут ци приняли бы мені на роботу каже приже Я приіхал мі дале там комнату мал де жыти мал місто роботы я там за то был дуже важный момент про мене бо они были колего не были психіятрами Я попел фаху то я акушерні культ А я не міг быти в социятичні системі психіятрам бо я не был благо надійний яку не гурит по украіньскій благонадьожний по рускій граждний моя малы родиців зогатарами я не был сльодом партиі я не был в солдану войску А то три факторыі без котрых в тоті часи псиатром быти не Ну і плюс я одкрыто не проповідал в совітску ідеолоґію аж нияк і зато мене шансів не было стати психіатром лем в Мадясіні і як раз то было місце роботы до психіятрічного Оді На што вшыткы моі такій незбывші ся жаданя в єден момент си оплотили так што я себе дуже добре там чул там заробити проходити специялизацию інче кабуля систему мадясін як совітскых хы В інституциях той треба мінімум <unk> годы робити в гіднім фахі після того леж было здавати еґзамен по специліті Так што так Но пак коли приіхли мамо і няня они приіхли раз єден вараш пак переіхали в Будапешті Зато я попал приіхал в Будапештак Но зачали А сієтвар то коропиць Но піч тото ся так тич же кєды русиньство там в свій час ректором было ха академік Антоні Голиґа Так што так што так нич такого слушно не може быти в нашым жыті я так думал Но а мамо і няньо коли они перебрали си в Будешт товды там дуже много подкарпатскых люди ся зішло в тоті часы дуже многі выізджали і тото же была така колонія І в тоті часы бля зактивізували ся в основному проукраіньскій і украіньскій зачали ся орґанізувати общества цивільні Ну товды украіньска ідентита і нацийонализм то был іхній Великій подєм не лем в Украіні а і они тото робили роботу по ідентифікациі нашых люди з Подкарпатя прукраіньску і в Чехословакі то видиме і тепер в основному в Словакі і в Мадясині тіж І товды си орґанізвало Перве Общество Русинів Украінців Но і як то звыкло быти же по мойому первим председом то общество был Еміл Русин Но тото же так інтересно змучыт же Русин придсе до Общест Украінців Русинів Но і товды тамты зтіпли люди з Подкарпатя і товды Там ся стали такі політычні зміны і такі острі дебаты были по тому вопросу же тото общество ся розділило і стало общество украіньскє і одільно ся зачали орґанізувати общество Русиньскє Дист так диста диста так што даже може і раньше І крем того того того общества русиньского котро было в основному подкарпатского походжіня в ті же часы в ті же рокы з років І даже може і раньше зачало ся возрождіня і тых Русинів котры ся обстали і котры были на териториі Мадясін а іхня проґрама была і пен в тому же они мали шансу ходити вать в мадярску школу товді абсолютна модеризация Ваді в Словацку Ну там они Словакы залювали ся і они там тоже себе блохо чули бо не говорили по нашым а не на тім словацкым языці літературным на котрым там учыли Так што так і товды тот тот тот тота част є зачынателям тоготінґера Клебашко І мы си стрітили тоті два два два напрямы тоті два основні русиньскій цивільні орґанізациі І люди і мы повходили єден в другоє общество і так як він был в ґабо дуже добрых одношынях з політичными особами він мал певну інформацию же як мож выбавити тоті пепріоріты про русиньскій діля про русиньскій проєкты Процивільны орґанізациі я приіхыл як родин Совітского Союза і я мал дуже тяжкы доставом дозвол на перебываня в Моняшыні і так як мій паспорт ся скінчыл бо скінчыл ся Совітскій Союз А і медже тым і даякы часы розпала ся і Югославія куда бы єй сіты самых віхати я ся встал так бездоний Без безотечества без гражданства без ницьо Яси теме не творил мні і не треба было аж доті закі не встал вопрос же я не можу выіхати з Мадясіны нияк є лем тоді буду годен выіхати кєд дістане паспорт а паспорт я можу дістати лем тоді коли є візьму Гражданство гражданство я мі мал право взяти маняльскє гражданство і заіс таки на основі того же моі старші родиці они были колис гражданами мадярскєми Но і на тій основі я подал Просіняцков до <unk> місяців ятак на тій основі єдісто мадярскых гражданство Доности друсива Сєбецкємі громали за даяків час то же перебрала до Будапешта Переправли поближы до Будапешта Яду Будапешто перла ся дес І тако нараз они ся включыли в русиньскій рух Майже наробі вам повісти товды так як они были інтеліґентами якыс найте як то єден єдно так найде по інтересам і по фактам Я вже не знаю честно каждий же якым образом міняня ся познакомал з професором Іщоном Удворьом через котро мы ся познакомили з габором Геттінґером Клебашком І так тоті два напрямы мы ся так своіли зустріли такі сме начли спулю робити Так што так Вы были представительом тотчас молодого підкарпатского русенства Ні ні Я сам себе представлял Я не мала ани люди не орґанізациі я мала много знакомых з Подкарпатя котры туж дуже Інтересний еміґрацийний у мене такых проблем не было жебы я выберал же я там інкаб Мадяр цинкаб Украіны інка мене з тым але у многых было проблемы де же я виділ многых котры не были Мадярами Але єм было ліпше адаптувати си а і зато не выбрали ім тоту ідентиту і они говорили помязкы о наказали же они маняры хотя помязкє о не гори досто плохо нараз мож было чути же мож говорити же тымары помяскы огоритничне зна Но і так дале Ноа были котры ся так стидили і позад сього говорити по нашому хотя ліпше говорили по нашыма як помняскій для мене ты той проблемы так не было товсто было проблема для молодых бо не хотіли ся одоптувати Так што синьскому двигані так молоді тото были люди котры были з мучоня комлюбшкы То уж тепер є ґенерация котра має <unk> років ци <unk> майже бы то уже прошло много років до <unk> Но а товды і для них то было інтересно мы говорили ну не докуст єднако або мы ся дуже добре фестнили ся медже собом чудило же як они говорит о тым коморувскым діалектом ми ся чудили на нас же чому мы так хворем як о них то было так інтересно Я виділ як они были люди од мене товды старші я виділ же як они люблят якій цілі они мают як іх наставлял віства на дворі професор же як они одходили книгы чытали они розвивали язык товды інтересной про мене же зачали писати стихы хотя они Не мали запас інтеліґенциі і знань Але о них тото было емоцийний вырвало прорвало о ней писали епрузу і робили новинкі по аторскій Дуж інтересно в тому ділі зучеснити ся і товды і няньо і мамой они зачали же у той мож выдавати добра того Ян Галик прилятит тайде ба грозы побудит Ян Галик прилятит тиночко моя Добраночка мой мояка того я все єднак моя кулия сон огоцькому царці проситлят царанці проситы Од господа Бо гаразды прош Білю люблю Я таба колишу од господа Бо Сонечко га Спишы спробы были такы же і тоті старі книжкы і старі календарі зачали переіздавати заново Бо там были такі інтересны інформациі і самі тексты і сам язык был так но дуже інтересны Так што то были такі перви перви спробы Даже была медже нами така конкуренция І при тому то была така здорова конкуренция при тому была в тот же час зачала ся врода на словеньскій тото же было для нас дуже добре примір як ся тото робит і з Ігором Керцьом мали сме дуже добрый контакт і тоді мадярску став вопрос же І тоты Гатінґервор він бы хутіл сам приняти вариянт граматикы котру товды розробил Ігор Кєтця але своій же комружцяне його од того одговарювали одговорили такы дуже інтересні были тоті процесы Як піде дале што буде як буде то діє стало возможніст робити русиньскій школи не было Книжок мож было писати книжкы однешли ся стары ноты однешли ся материялы Подкарпатскє Общество наук там тіж были тикі фольклорні зборникы пісень і так дальше і товды в <unk> році ся образувало з єдной з нашых русиньскых обществ То є общество котре є тепер веду ім Антония Ходинкы і у нас было секциі мы товды міняня пробували з другыма зробити на тип як было орґанізуване Подкарпатскє Общество Наук Ну і в нас были сексиі де были малярі была сексия де были музыканты там активно з тому зыстнял ся Тибор Вроніславскій і так даль о тім долго мож говорити і так є был то вывлечений бо треба было молодий котрий знал тоті законы чытати і хосновати та зробити стеновий і найти юриста і такій мені было одведена така функцийональна роль бо они так робили на ентузиязмі а тоті законы права не так Не то што іх ігнорували іх то не інтересувало а бы з того так офіцияльной добре робити цивіляцию зосты тяжко бо треба знати коли і якы законы треба дотримувати Кажете з Вашого погляду не позрало тішы на ті як то напрямок Русинів котры были Курінныма Русинами То Мадяршына є Русина котры пришли з Підкарпатя Началь сы двеганя приблезно одночасно Мы были фактично в єдноті Є перші самосправы то же были такым іхсованы Мы были в єднім уряді в єдніх самосправах Робили сме общі акциі єздили і на Підкарпатя і єздили на словеньсковдіші Куртиця з Чехословаків Єпаків Чехію і основном то был Напрямок Словакя і Підкарпатятя Не былокых з такых закрученых проблем Ні проблемы усе были є они были непрості Они были так закручені же чорт ногу зломит То был такій інтенсивний процес дебатів Они были такій доста честні Каждий мал свій позор было де ме попустяли єден другому было деме не попущали єден другому А і товді дуж же проблемы были не медже Русинами Мадящыні проблема была навяза на дві проблемы перва тото чомусь постав ся вопрос і то была вопрос і в Словакій в Польщы же хто є автентичний Русин І по іхньому товднішньому позоруже кєд хто зів усе на териториі Польщы ци Словакі тот є автохтонний Русин а хто туди пришол з другой державы то же бы внел і тот розділ такій был для мене досто чудний і дискримінаций а друга проблема тото была політична значы дуже многі активісты в основному з Подкарпатя Они пережыли таку ситуацию же тото усімліня то што Украіна не дала рішыня вопросу русиньскому на Подкарпатю Они взяли напрямок політичний доста острий острополітичний і они зробили правительство Подкарпатской Руси в еміґрациі і они зробили Центром свого перебиваня Будапешт І в тім єм активно помагал Гатінґє І они зробили дуже много заяв был єдены з конґресів котрый был по му <unk> році кєд тя правильно тємлю дис так в Будапесті там было зроблено много заяв Тут тепер на выставі мож быти яв не шолты фотоґрафіі бо часть архіва Ґавора Гатинґера о насе сохранила уж жоны друга част є в комросці о пана Ласло Попловича і коли мы припервали сей конґрес тоді постав вопрос же хыблят материялы дакотрых конґресів в тым чыслі я мал таку задачу жебы однайти тоті факты материяли в фотоґрафіі з тых конґресів котры были в Мадячыні так зал контакт і такє дістало в ней тоті фотоґрафіі ті документы котры там были приняты на Конґресі Світовым Русиньскым І там досто радикальні Я для себе ся чудило бо то ся забиват але то факт Там дост радикальны были заявы Ну і то внес досто достомного проблематикы бо з єдного боку нас ниякых нацийональных проблем Русинів в Мадясіні не было З боку Мадярвы з боку державы проблема была медже нами же котам автохтоний ци коли автохтоний коліпся говорит по нашым коли знає чытати ліпше писати ци не знає тото было Але то ся рішало бо мы єден од друго ся учыли переберали слова і то ся так ульодило А тота політична част она і несла в собі ниякого рішыня той проблемы бо фактично ниякой політичной подпоры оно не мало в основному не мало і збоку мадярской держы бом ня ся была заінтересувана в добрых односинах наладжыня добрых односин з Украіном І они закрывали очі на тоті діля як Украіна не честує і не вызнає Русинів на Підкарпатю І лем тоді поставил ся такій друга одношыня до Украіны з боку мадярской державы коли видиме в послідні років особенно Коли процес украінізациі на Украіні тыкнул ся і самых модяр котры жыют на Подкарпаті І в тым сенсі они в ліпшому положыні сут бо за ними стоіт маняньска держава з нашыми Русинами на Подкарпатю не окрем такых нормальных чловечівскых одношынь котры мы маєме з ними Але то є персональні одношыня може може быти то односиня цивильной орґанізациі з другой цивильной але то не є одношыня же за мном стоіт материньска держава котра месити То є проблемы на по тиссині мамко моя не лайме Не лаєм мині золаяшы в злугодину золаясли в Злуходину Сом не знаю де погы Сом не знаю де погыну я чужын тыраю чужынкы рою То ми буде бродийом людими цузи люди Сини жаль ти мом кобуд жаль ти мом кобуди га як бы мені сынко на жаль як бы мені сынку не жаль тино моім серці леж серці лежы по тесені і <unk> ґорлиці <unk> Польковиці Лем фм то твоє радийо Дорогы слухаці наша програма голосы Русинь Підкарпатя пришла до свого завершіня припоминаєме Гостом нижнього нашого выданя был председа Світового Конґресу Русинів доктор Штефан Дявениц з Мадярска родак з Підкарпатя котрый сисрік на <unk> Світовому Конґресі Русинів з Добосві IV двохрічный мандат А бесідували сме з нашым респондентом о роли Русинса в його жывоті до і після еміґрациі до Мадярска Новслідуючому выпускови нашой програмы на вас бы очекате друга частина розговору з доктором Штефаном Лявенцьом де будете мати можност дознати си більше про сучасну ситуацию русиньского вопроса в Мадярску з Першых уст Дякую Вам дорогы слухаці же сте зістали з нами до кінця до новых стріч на нашому радийо Лем фм З вами была Каріна Муляр голосы Русинів Підкарпатя лем фм