The archive of
Lemko radio

і <unk> Ґорлиці <unk> і <unk> Польковиці Лемківскій голос В твоій хыжы Дорогы слухачі сідуючу годину можете чути Голосы Русинів Подкарпаті коли слуханя вас світит Каріна Муляр нишнє інтервю записуєме з бадательом русиньского языка кандидатом наук Михаєлом Капральом просторах Русиньского Научно Іслідувательского Інституту Будапешті а бесідувати будеме о русиньскоязыковой ситуациі в Мадярсі зорма зорма не замазай не замазай бо о A за Зелюда Зелю Ключовыма темами днешнього розовора будут кодифікация русиньского языка в Мадяршыні русиньскє учебникы про діти в Мадяршыні процес выукы русиньского языка в Муціні і в Кумлошци Внесок Івана Гарайды в кодифікациі русиньского языка в <unk> році а насамперед пийме собі курту біоґрафію др Михаіла Капраля Родил ся він о <unk> руці Мусилі новины сімі еміґрантів з Пряшівщыны у <unk> руси перебрали ся на Підкарпатску Русь В <unk> році в Выжгороді кінцит середню школу і такой затяж штудувати Выжгородскому Штатному стеті на Філолоґічным Факультеті а вже через рік был призваний на два рокы службы Червену Армію як артилериз і радийооператор в воздушных селах на Сибірі і Уралі по закінчыню службы університата сюдувати в Ленінградскым Університеті по специяльности журналистика Попри студиях дакілько років робил в телерадіокампаніях в Ужгорді Ленінграді і Кыєві Михайло Капраль был лектором русийского языка Ужгородскому Штатному Університеті з <unk> того року по <unk> рік а вже <unk> році по обгайобі титула кандидата наук в Кыєві на Украіні Жытя доктора Капраля поміняло ся у звязкове з еміґрациі в Мадярщыну а як склала ся подальша карє яра і жытя учуєме уже прямо з першых уст од Михала Капрая Моя русиністика начала ся в <unk> році в фебруарі удварівством Нибусік зачал телефонувати в Ужгород і кликати мене вніриязу Я не до кінця розуміл же на што Адзвонил ниміні а мой сестрі в котрий был телефон Тоди ся не в каждого был телефон жывя У п тому обшыжыті при університеті там телефон был лем на вахті Тай сестра волила ся іде каже вже до той ніредязы та поговори з тым чоловіком шого хоче Но так же я прийшол у нереязу жебы рішыти всю проблему жебы не дзвонили мой сестрі лишыли вспокоі мою фамилию а у двери каже Я тобі придлягаю роботу Узяло двя на квартиру трох комлятну В повіму яка яка зарплато мене буде я дото бестроп порахувал А то майже в десят раз бульше як в Ужгороді Квартира величезны про чоловіка і з молодов з дітином з сімюв котры жыє в гуртожытку на вісемнадцет метрах Так же мож повісти што заінтересували ньо материяльно на самий перед Хотя я ся смого ряду же скептично до того ся односил бы Знаєм уж ужы такоє мадярскій язык не так тото просто мож было язычыти Е молодец провіл Ужгороді і говорит своіма цимборами Парускій така было мода і з тыме шой Мадяре были етнічні Не было розум навчыти ся мадярскє языко знал же то ся приденя як молоді думатя на што мні тото Но так што прийшол я в Нюридязу Кажу удварьові Та я не знаю мадярскій язык як я буду ту робити ту нас з мадярскым языком вшытко добрі Всі знатю нас по мадацкій маєме проблемы з русиньскыма діалектами Словацкій язык туды были ся актуальны і так дале так што я лишыл ся І памятам <unk> фебруара <unk> р То был першый ден такой тым же дньом он мене зарахувал Я думаю мац му там видме Но так же прошло уже як видите бульше <unk> рокє я лишыл ся в Мадярсі Богу жаль мадярска славістика понесла непоправему утрату <unk> рока коли Великій цимбор русинов професор іщыну дварі Поцілу Небозі І мож повісти же з ним з його смертю звязана смерть мадярской русиністикы Уді і сі по інерциі протримали ся до <unk> рока візьме вудоле поєдні хосенні книжкы як наприм няґовска Постіла І том В словаря украіньского я повыдавал своі дві книжкы з текстоми Антоня Годин Кєпак Русиньскій даджест А <unk> року закрыли нашу катедру украіньской русиньской філолоґіі в нірядьской высшой школі Тайше были ем безроботны до з пулрока а пак одтворили інститут при Высшой Ґмідете у мене вже голює мадярскі слова а по нашому же потлумачыти Высша Богословска Академія імні ференсаґаля УСеґеді маля свой одділиня УС такій словацкій варшык і там за полдру рока был наш Інститут Русиньскій Научной ізрядувательны Пак і за тото і тотозад зас затворили ся і од же триті рукя при вседержавному русиньскому самосправувані взлавляю Русиньскій Научной Згыдуватель Інститут В Будапешті на Дзьормот <unk> Многы наші Русины там были То така наша резиденция а там руководство вседержавного русиньского самосправуваня За зминул рік з нами фецко стрик то цудоови лем кігівскій артист Він має жарт Што тынфа варт Хоц календари привыватмукарт Він має жарт Што тынфа варт Хоц календари привыватву карт Рік по рік Ритуально аґ Орі Карпате до мортного приізджом Серциі мамы і добрі звам Жы николи не вылю ту самциі мам І добрі змам Же николи не вылю ту самы Штевароди Добро з них Шырізвельком Погірком і горілком частуют словека Добро з них бєт Шырі з вельком Погірком і горі гов застоют слова і ґразом Карпаты серциі роби за інові зна же николи не будут то самы Серциі шы A то самы конце в серци А прикуло коблів той рады Боже зайшы Боже за гладися разом приходит ритуват Карпат A баставой Воды західні Мам пасело Мам пата селома селем Карпаты робижеі добрі знантовизациі добрі зна знаш наступальком Так же нич ся не поминяло в пляні тому што я лишыл ся в науці ясно што лишыли ся сімного роботы з того што м знат на ціновні редязі Обновела ся специфіка появила ся зато же мы од зачатку <unk> рока фактично началь робити поготовляти кодифікацию свого вариянта власного русиньскій літературный язык в Мадясі Так же прийшло ся занимати ся тыма ділями котрыма я ся не занимал Сперед тым треба было написати учабникы розговорникы словар ортоґрафічний котрый фактично завершыл тот першый етап тикы найтяжій сьому Словарикові коло <unk> тис слов І курта курта ґраматика представлено з <unk> проценту нашой ґраматикы фактично бо як ся змінюют слова субстантивы деклинация субстантіву адєктиву вербума і так дале Подля такого то слова як ся змінює то цактычно ґраматика на добрых <unk> процентів ту представлена у туй таблі котра іде нараз поза словаря Но і коло <unk> тис слов основных словякі котрі бы м доста было про ученика напримір нашой середньой школы Так же много такой роботы котра з злучена і з вышколюваньом уже дакулько років року по нашых за нашыма учебниками ізуцявыт русиньскій язык Муцен доста помадярний Еы Ясно є діло што В молоді ґенерациі молодів ченикє фактично уже не говорят по нашому поєдна сі бабка може може говорити Укумложці ліпша ситуация там фактично усі і старшы говорят свідоста по нашому ходя всякой як памятам стрілим єдного діда добре за усемдесятку малдас <unk> років родил ся у кумложці ниґда не выізджал Айбо не знал по русиньскы аєдно ани єдного слова такий помадярил ся у самуйком Ложці Я так порозуміл же дівка го помадярлял долгі років уже не выходит з дому дівка го навсєвлят та оврят по мадярскы тай ун не спомнил ани єдного нашого слова Но такій парадоксальний принципі случе я думаю Айбо бывша част його ровеснику ісі досто добрі говорят по русиньскы іщы єдна проблема коли сме зачали думати за кодифікацию Сі два села якій останні уже на тулько по Мадярині шо неє зашов говорити а од муцян і комлушка там ся лишыли си якіс елементы нашой бесіды Є люди які памятают же они Русины твердо ся голосят до Русинів Гай бо Говорят они абсолютно на разных языках Мучынь говорит так як говорят нис Бацванці они спокійно могли бы ся обходити тыма учебниками із одсербскых хорватскых русинув Кумлюшка зас близка до нишніх Пряшівскых гору кодифікуваных у Пряшові <unk> рока вони бы взят могли спокійно брати пряшовскі учабникы учыти Но альбо муцянь не робил ниц там зізуцяли вродбы по русиньскы або пак єм послухал вчытельку вчытелька не знала по нашым ани єдно слова альбо знала мало по рускы но айбо уже пару років єден мукачівскій молодий сторик узял ся Шоні Йовнаш приподає умучыню русиньскій язык про тых дітоцьок та так виджу іх при приходят даколи в Будапешту на концерті выступают співают Чую же то говорят Мадяре тот акцент такий то Ґенетика не помагат то же іх бабкы і дідове говорили то не знач же діти дітям буде леґше Але першы такій крокы робит ся говорят помалі старалит ся што зізучают ті учебникы про першу і другу клясу Твір маєме проблему бо третю клясу бы треба учебникы писати но на тото покашто не є возможности айбо То што є то уже великій крок уперед Но сме рішали якій язык кодифікувати попозарали довкола фактично помучаньскє медже нами нико не говорил по комлюжскє писал єден чловік Нибусік Ґабор Гаттинґер та як знал А бывше ця знешніх Русинів котры ся голосят до русиньства ішой зроблят на усій сфері то суть Фактично Люди котры перестягали ся сюда із Пудкарпатя козужыли до Козмукацию з густы Так же як зробити так жебы было справедливо жебы нико не не поросувал се язык не штимує мурскій вариянт Файну бы були ниякому Друго діло комложка є такой маленькой солошы там на першу другу клясу набералот <unk> ці сім діти друго діло такі неє ані єдной жывой душі котра бы взяла ся за учытельску роботу Так што они там можут на школі написати же то русиньска школа або русиньской слово там не увидите не учуєте Но так в позірує же і комложка ся пут ключыла но в них кажу друга проблемы у них чест фізычно іх дуже мало муцяньскій кляси уже іде робота што буде з того уведеме не знаю Но айбо велику част роботы сме зробили так же все тепер уже од самых Русинів Кєд вони будут ся голосити кєд вони будут хотіти може дашто ся змінит Мы Путкарпатци самособом вшытримлеме нашо слово Наші діти як буде дале тото же ме не годню згадувати або попробували ризыкнули зробили тот свій вариянт та як даколи На Першому языковому конґресі рішыли в бардиівскых купелях же кажда держава бы мати свой окремий літературны язык Ниц ми можеме мудрувати говорити же то было хыба же не треба тото робити же треба нараз взяти шус з такою бо нас обій дняло не буду далеко ходити тот же ученик Івана Гарайди котрий в <unk> році в Ужгороді кодифікували фактично русиньскій літературний язык і была Вышколюваня в нашых школах у шырокому смыслі цього слова бо то был взят <unk> рокы коли зас Русины цілого світа были выєдной державы Та як до <unk> р мы были майже усі підрахувати польскых Лемку мы были выєдной в австромадярской державы То так з <unk> до <unk> р мы зять были в єдной державі фактично І мы мали кодифікуваний свой літературний язык Ясно діло што он ся кодифікувал пут Пут Карпатя і Іван Гарайда Робил так жебы пут Ходжывал пут путу буду вшыткых і то была опора мы могли якы бо ме взяли до ініция році граматику Іван Гарайди то і юридично і практично бы я думаю до Лобы дуже дуже файны результаты Так мы ся розєдинили і тепер Лемкы у Польсі зо своіма традициями пряшівскій руслякы кодифікували свой окремий літературний язык Сербы Горваты мают фактично вже поверх <unk> рокы свой кодифікуваний літературний язык Но мы оповажали ся ту в Мадярсині бо маєме возможности Мадярска держава підпорує пудпорує тот одділо і кєд Русины хоцют они мают епен такы права як і другій нацийональності в Мадярсі Кєд Русины хоцют мати свою русиньску школю они можут своіх діти научати по русиньскы Так же чом бы си не воспользувати такыма блягами той западной цивілізациі демократіі чом бы не обновити хотябы на такому маленькому вже материя змначко сходиє сіє тішло Што ся ничыєнь А зішла ми ой пішла діти гейдете А хоц Вети в догунь молоденько крывці мы поледе мо сами Но само собов же в інституті мы занимаєме ся і другы а научныма проблемами тешто Мадяршін представляє єденис і стихко представляє мадярску славістику мадярску русиністику на научных конференциях загатарами і ту сумуй Мадярсин наприклад ті книжкы з якых ся лучыт діти тепер мучні не напис ніякым языком то якєміс тральне двот вотвот мы тоди думали як што робити жебы ушыткым буде шло і фактично мы зробили такій такій Зобрали довєдна і я ужыткым говорю шо стараю ся тягнути на западный вариянт Пудкарпатскій так як в Ужгороді напримір говорят самособову включаючы максимально тоті елементы Комловскій Но а комлошка то фактично тот же лемківскій діалект так же мы маєме много обсіго і з комложком єдинственой што мы тот укаючий говор ужаньскій лукаючий говоры кодифікували зато же ся У нас у Мадярсині є така фиґура маєценного ученого Академіка Мадярской Академіі наук Антония Годинкы Вун свій час уже <unk> рокы тому указал ушыткє нашым лінґвістам нашу інтеліґенцию же як треба писати по нашым Він писал родным южномараморожскым діалектом та якунця Навціву Сокірниці Сокірницкій мал І він написал доста інтересні ну свою книжку Уцю знима знаменету написал поєдні статті написал словар зобрал словаря Гляголю котрий у дворі <unk> рока в Нєредязі видал Но факторшы то є дуже честований заслуженый чловік котрый <unk> років тому коли наша інтеліґенция Дішкурувала Якєй язык нам ближе Пушкіна Вать Вать Шевченка Так ся били же докунця не сотворили ниц свой а послідні были в славяньскым світі котрі воювали за тото же мы Востоцні Славяни єден народ же Украінці давно были окремо же Білоруси было окремо а менші воювали же не єден народ не Рускє Но так же мы мали тота третя русиньска орієнтация котра была у нас украі в учасі ІІ світовой войны Она была найслабша в языковому пляні бо іх аполоґатами была в основному наші священикы грекокатолицка єпархія і такій люде як Александер Ліницкій як редактори новинок Неділя Карпатска Неділя Нова Неділя і з двадцетых років Благовісник Дужпастир удредакцию того же Александра Александра Ільницкого так же у нас не был розроблений народний язык Перший кото то зачал робити был як я повіл <unk> років тому Антоній Годинка і він написал такій тексты котры донис не стратили актуальности Зато медис пут вплывом тых тексту Антоніі Годинкы мы поєдні елементы языкови включаючі о тот лукаючий так як тым більше што бунто тлукаючий діалект вун своює Жансину і Звараморошым Запад і Восток Пудкарпатя поєдніє языковы окремы елементы напримкажеме Май добрий О тот елемент май чысто мараморшскій такій западно русиньскій незападно восточно русиньскій языковы елемент мы хоснуєме як раз і пинзато же так писал Антоній Гонинк Чом бы не вух хоснувати поєдні елементы та они не познаті на западі на Пряшы в Сіні николи ни чул таку такый префікс про вержыня там хоснуют другій най напримір котрий назближує з многыма славяньскыма народами Так же мы сотворили вот такій свой вариянт фактично русиньского літературного языка якій на базі западно пудкарпатскых ужаньтскых горов я як носитель того діалекта і як бывша част нашых люди і Ужгород Мукачів так же ме пробували глядати якій с такій Выходит з сой ситуациі наш язык є доступный абсолютно доступний про бывшу част нашых подкарпатскых Русинів з тым языком не будут мати проблемы і пряшевскій руслякы унє доступный Ну конкретнійше я не думаю то Гм я неспрос договорити но так май май обсіме словами я попробувал А коли тис <unk> році было кодифікувано Тот язык был такє русиньскій більшы ци лемківскій не были с доповідан язык і для Лемків для Русинів нисні наші Русины многі бы повіли же то украінізуваний русиньскій язык У якуій змірі то правда Я вам казал што найслабша в языковому одношыні была ипен русино фільска орієнтация бо наші священникы были не натулько вышколювані жебы робити граматикы высокого уровня і главной создавати тексты на чысто русиньскому языкови За годинку фактично нико не пушул Голос годинкє лишыл ся глядлопіючы о пусині Чоміс наша інтеліґенция не побігла за ним Говорити так як говорят в тому селі Каждий котся влучів на пана стал ся сєником ци учытельом та ун переходил на язык того ведцього народа Так вышло што нас у Пудкарпаті были дуже файні авторы або писали по рускы Великорускє дуже має муцна традиция языкова була русофільска назву много своіх писателів назбыло много інтеліґенциі котры орієнтували ся на нормы великоруского літературного языка І у нас были украінофілы котры з двадцетых років пут вплывом был такый Іван Панькєвич його коли Чехы найшли і выписали Вун Украінец котрий учыл ся в університеті Відня Його покликали як лінґвіста налядити тот сей вопрос бо у Пудкарпатю не найшли ани єдного філолоґа Пужли до Авґустина Волошына кажут то наш найоценший чловік вону нас ту языковыма проблемом Есе занимат но тай кажут што Так і так ци не могли бы сте взяти ся за языковы проблемы На што Ґусті баці як го тоды кликали признал ся же в ниякій уннеучены ниякій ун ефілолоґ а не было кому ся занимати та он мусил писати і тоті ґраматикы єдно од другой Но тай тым бушы Коротче найшли єдного університетского професора привезли в ужгород і покляли го главным як бы тепер повіли зав обльоно унруководил вшыткым вышколюваньом в области Чоловік был вышколюваний єден з немногых Но айбо як Украінец ясно діло Шовун тягнул на украіньскій бук Зато першым ділом мул Берговій Берексасі отворил украіньску ґімназию Не в Ужгороді не в лукаців і не в хусті бо то было просто фізично небезпечно бо люде бы не дали такы антиукраіньскы были досте мутні настроєня медже нашом інтеліґенцийом та оно творил често Мадярску мубереґ Сасі ґімназиі украіньску де пак вукувал кадры нашых педаґоґів новых Но такій менаяк як Николе Лекач Федор Потушняк то його ученикы писі абсольвенты берґівской ґімназиі украіньской і пак Пражского університету Так же появили ся украіноязычні авторы котрых пак вухо сновал Іван Гарайда коли зачал робити як єдан не мог як вырозуміте так же тотіже і лекаці Путушняк то были його помочникы Пудкарпатскому Академіі Наук была така прообраз Нацийональной Академіі наукы та была літературна секция языкова і они му помагали фактично так што фактично Гарайда выхоснувал тот потенциял нашых украінофілів пут русиньску як бы вывіску Ниґде там не фиґурувало слово украіньскій або многоязыкового елемента чысто украіньского были у всьой граматиці і в тых украінізуваных текстах будыка аяніцьку горе куманіцьку будыка аяніцьку творені узаду шандар на клоніцьку Шандар на клоніць ку пандар маніч ґудета ризланска Шандарма ґуніч ґубета ризланска Янічку <unk>earar яніста выслами c І лавка я нідкова лавка я ніць кова шарний балбаса лавка я нідкова шарний балбаса Ні любит ци знамі льовит ци знам З другого бока та языковата ґраматика Івана Гарайды ближе нас робила ку нашым восточнославяньскым братам Русам Украінцям і Білорусам і тепер ну тіже наші украінізуваны Русины Пудкарпатя напримір нибы леґше выс принимали може в такуй формі Но я за тото же туту ґраматику мож было принимати за основу а по тому же Фактично бо граматика кєд на тото пушло не є у нас яка дуже страшна ориґінальна граматика котра ся одрізняє од руской ат украіньской то єст у нас дуже много обсього і граматика є єднака Друго діло же на лексичным уровню у нас велика різниця Поєдні граматичні елементы котры нас одрізняют опят же орфоепічні нормы котрі так дуже наші молоді Русины мичут ся на тото же они начынают выговорювати писати так як выговорюват У нас дуже під вплывом мягкой Согласной дуже сильно страдают гласні Ое напримір Дуже многі тепер наші молодів Пудкарпатю невышкольовані бо уже люде они начынают писати тоті О і з Крапоцкыми Е і з такым выдумуют сы хоснуват буквы здякритичныма знаками а тото одпудзю є лем другу час пят же нашых молодых людей котры ходят в украіньскій школи якы двот якусь букву котрій не познают та інчык махнут руково на што ми будеме ся тым занимати Люде треба раз зєдиняти люди треба не треба путяти якымас новыма нормам революцийныма і так дале Заты мені ся видит што <unk> рокы граматика гарайдова вона бы передала ся Ужыткє нашым Русинам Тепер же не про што споминати мы уже розышли ся само собовшы Бацваньскій Русины кодифікували они ся не знали легкова неєй што роблят <unk> років тому зато іх версия фактично русиньского літературного языка наближе до словацкого Языка кєд брати за фонетику напримір кіт чловіка даже лінґвіста дате послухати мо як говорят бацваньскы русинета ун ся зачудує і повіже то дакє діалект словацкого і буде мати правду бо на фонетичному уровню бацванці ближе до словацкого языка як до даякого восточно славяньского З другого боку Пряшівскій Русины зробили дуже много і пушли дуже далеко у своій кодифікациі свого своіх центрально пряшівскій діалекту Так же розходиме ся розходиме ся формально гыбы є якас комісия Інтерреґіонально Языкова але яка фактично не фунґує І за тоті двадцет рокы шоя свідком мы ани на не змогли сме ся договорити на тото жебы сме мали хот лем єднаку азбуку бы сме мали хот лем єднакі букви што тото дуже простінькой тут неє такой великой той кінното пушлота узяти ушыткій буквы котры мают нєшні рускі і Украінці та маєте русиньску азбуку Бо тота буква ы напримір котра нас так одрізняє од нашых восточнославяньскых брату вона і з руской язбукы Но та єдну букву мож зети од рускых напримір Твердый знак мож зти чом бы ня найбы вказувало же там розєдинительны медже префіксом і і словом коріньом котрий нацинат ся на голосну Розєдинити напримір тамтав вказати тото розділ тамто букву ы по суфіксові роз і так Узяти украіньскы буквы з гі з двома тоцьками чом бы не она абсолютно спокійно може замінити у нас ять А ять боля не лем то мнофункцийональну букву бола сполняла функциі не лем звука переднього ряда і айбо і вказувала она на мягкост согласно А то про нас дуже характерно і чомбынь у нас ны напримір може ся выговарювати мягко Ниґда І може ся выговарювати твердо Ніт А як на писмі тото передати з помоцю кі не маєме яйця Да коли у слові ниґда писал ся ять Зато удемонструвал сиґнализувал зато же там мягко ся выговорил А буква зєдну крапочку і вна не помякшыє а передає просто голосней переднього переднього ряд Но много такого так што в принципі то ті буквы шломают нишні рускій і украіньскій аз букы они ідеально підходят пут насі інтересу русиньскій пут пут формуваня нашой ґрафікы і ортоґрафіі Наприкляд односно терміногі так як є відар сумникове термінолоґія не є така як зно украіньска або русиньска Семі назва діктивы і тумплю новокоря на іків базы неко Основа днешньоевропейской цивілізациі то Греция і Рим так шо внос латиньска термінолоґія в основному та як і ходили наші предків ґімназию не тоже дознавали в основному латиньску термінолоґію Тым більше што каждий рускій ци украіньскій ци словацкій лінґвіст мусит знати і латиньску термінолоґію Так мы ся сходиме на тото што кєд є возможност зєдиняти людей хотя был так на термінолоґі та чом бы не выг хуснувати тото што же давно зєдиняє усіх Европанів вся европейска цивілізация тримит ся на тых традициях латиньскых Што што ся тыче языка літературы то єст фактично в тых книжках для діти перш друга кватор термінолоґія Но як такой термінолоґі не потребуют діти в першій другій школі в першій другій класі Як вызумієте так шы там мінімальна яка з термінолоґія є там номінатив ґенитиві т но всетка може собі дозволити там повісти хотя діти такой не уцят ім тото не треба знати але кєд мучуют то може шой ся лишыт І Мадярам тото тото же хоснує бы они бо уж тоже одказали ся в свій час од латиньской основы коли су них побідили такі стороникы того што все має быти на нацийональный основі і они много поміняли латиньску термінолоґію на свою чысту мадярску но але ізучают уж аґлицкій языкы ци німецкій так шпридаст ся і мадярам котрый зучаєт русиньскій язык проних то перше ступень до вышколюваня і до зучыня якых з европейскых другых языку Фактычно як мы знаєме на Вашым інститу ни є студенты ниґде не было Інститут у нас често научной згродова інститут студентів як такых мы мы не маєме мы мали студенту в Нєредязі або опад же студенту не русиністу а студенту украіністу Та в Нєрдязи катедра называла ся украіньской русиньской філолоґіі мы приподавали студентам украіністику а научныма проблемами многі з нас занимали ся русиньскыма проблемами языковыма напримір Так што тепер мы занимай ся лем науком студенту як вы розумієте неє в Мадярсіні бо неє такого сенса на суд во школі набрати кляс проблема як же вам казал в Кымлюшці уцінику на два клясы но так што мы занимаєме ся науком на уровні інститута айбо помагаєме нашым педаґоґам жебы они мали кіцелементарні условія на то жебы приподавати про тых найменьшых уцінників Коли были введені першы книжкы для першого другого класы останні рокы ци давнійше як давно тот русиньскій язык ся учыт в тых селах умучы товже рук Три рокы вони зыцяли уколорці тепер націляют ті учабникы про першу другу клясу то цітанкы і робоці зошыти і плюс учебник народописа про першу і четверту клясу То видано <unk> р так шот фактично в ті послідні три рокы они уже хоснуют ся і за ними пробуют насі По Мадярині Мучыньскій Русины і ізыцяти основы русиньского языка то єст русиньскє языкє в статусі факультативного языка в даных школах Мож і так повісти правдышо правдышо мы не можеме напримі заставити родителів перейти на русиньскій языкі двони того не хочут Но ай попробуєме обясняти людям же дітина це начне вчыти русиньскій язык та пож по общой школі може поступити у ґімназию напримір уже і зучати там же тот же рускій язык ад украіньскій язык бо члові котре знає по русиньскы йому уже намного легше націняти і зучати якіс другі словяньскій языкы Так што перспектива в тому є про тых кого думає коловшын позерати допереду но айбо з села знаєте люди консервативні каждий хоці свойой дітині найліпшой А найліпше то знач траючы ти анґлийскы языкы і утікати лады подальшы бо тут Не так як бы ся хотіло батькам Но такоє субєктивне Лем фм <unk> і <unk> Ґорлиці <unk> і <unk> польковиці лем фм то твоє радийо Дорогы слухаці наша програма голосы Русинів Подкарпатя пришла до свого лоґічного завершыня Хоцю красно подякувати тістуваному русиністови Михайлові Капральови за інтересний розговор Многы з пучю тых нами фактів сут барз познаваючыма вытварают іс дашы простір на дискусию так простыма словами нижню другій частині сериі інтервю зо Знишніма Русинами Мадяршын дознали сме ся о языковой ситуациі помедже Русинами Мадяршын не менш інтриґуючым єло прос кодифікацию русиньского языка в Мадяршыні над якым доктор Михаіл Капраль веде активну роботу Гостом слідуючі програма буде председец Державного Русиньского Самосправуваня Мадяршыны Віктор Крамаренко Бесідуєме о системі русиньскых самосправувань і іх функциях о фінансуваню самосправувань і о многых дальшых актуальных темах Дякую Вам дорогі слухаці што сте зістали з нами до кінця До новых стріч в нашым урадію Лем фм з вами была Керина Мудар Голосы Русинів Подкарпатя Лем фм