Archiwum
łemkowskiego radia

В люсурусы был Подкарпатя Днесня наша бесіда пійде з Васильом Коцином доктором Історичной Наук Центрум Кафедру Суцу Культурной Діятильности директором Закарпатского Музея Народной Архіктуры і Бута з Кацина Перед руздяными сетками мали бы сме дяку познакомити слухателю гусу Русну Подкарпатя з нашым зимовым сухтошом Хотіло бы ся чути за звукы нашых предків і диференсу в обрядах ріжници стин нашого края і саму собу нитку су тему не знає ліпше за Василия Васильовича єдного з ведучых специялістів з етноґрафіі Кроту пан Косан родил ся в великому мраку ци низкусина де народні звыкы цістуют сукутят каждуй хыжы Ту атмосфері нашло сут <unk> лухите голуску Русину Подкарпатя Василию Сирічу Слава Сусу Христу Славаня Кы може наближаєме ся до того дня коли будеме здоровати ся Христос рождає ідеме до найсвітлійшых найрадустнійшых сяты Яурю сядан і сята тому ціли Мутузок або ціли ЛанЗокы но і як пресідуват шобы сте на мало порозказували як раз і стикуі наукову і точкы зуру процісия та досліджыня тому што на цим робило дуже много подкарпатскых або закарпатскых науковців бо што выможете розказати нам почынало ціло скрыбото самоситове ци ішосіде перед ним Найперше дякую Вам што пришли на цю бесіду традицийно у нас на Закарпаті зимовісяткы люди почынали празднувати січня і з святого вечера тзв а зимородній уяві почынала ся і з святовведенє <unk> грудня веденя о Хранку Сподні Ци было перше зимове свято і была така традиция што до цього праздника мали ся закончыти всі роботы Пувій Но в польові роботы закінчыл ресторанці в Осини але імено до введеня можна ся было останнє што робили то одсадити цісмок ся тамарям такій після цього же і од як раз то період ізведеня з <unk> грудня до Благовісня то це был такій період коли землю не мож было робити люди вірили су в той період Землю не треба предложыти з няма спуцювати і од той період то як раз ниякі лже роботы ся не робили дома сиділи то холодна пора і там пак ідут у нас послів выданя такы праздникы як катерины І Андрия Ці два праздникы были повязаны і з такыми ворожками одберали ся на вечерниці різні спілобряды проводили но але головна суть вечерни необозково завжды была прити там штоси ворожыти якій стуті Основна функция тых вечорниц была і выконувати якіс певні господарскій роботы якій треба было Дуже часто така была практика што здарали ся десь у хыжі обдулы жону яка уже сама жыла єй помагали там выконувати якіс роботы гусіти фасулю тинґерицу сукаты і так дале Могли зустрічати ся на вечорниці у хыжы де вже нику не жыло У каждому селі фактично были такій десхы Жідал же нико не жыл там ся зберали навітерниці там по тому зберали ся хлопців же коли почынали готувати ся до коляды А така была традиция што доколяды хлопців ті бетлегены гурты почынали зберати ся з праздника Миколая так казали стары люди што і з <unk> грудня від Миколая можна вже колядувати І тому імено першый раз вецірі <unk> хлопці зберали ся то жыти з таку тыкня кот Миколай Любит хто Миколай Любат ся почынали но і вже почынали вывчати по сценариях тій колядкы якій онигема співали Ранійше по селах был неєден битлиген особливо в великых селах могло быти і <unk> і <unk> битлеген Я ся помню свого дитинстви Хто же пролучат ся у цих Бетлегемах то коли су насусилі іх было то же родит шук <unk> то дуже добре То є моє рідне слови Кыраковицовского району было <unk>ых бетлегемів І не мал ся культурювати сценарий од іхраз ків Самі субі хлопци самі розвиі воно ся передавали з поколіньом поколіня так наприклад дідо мій колядувал нянько я вже ма моє поколіня колядували воно ся передавало каждий сурдикто а участ в села наконас кажут Сурдыґ мал свою сценарициі кулядиі но ся так передавало спокуліню покуліня Єдна колядка яка мала ся потулювати це Рождество це було усіх Дале кажді мали дві три колядкы в основній і кожен свій бітлеген Це з Миколая почынали а можеме ся мало зачепити отуці Катерины Андрия праздникы де молодьож зберала ся і основна суть была тых воружінь што ворожыли на служеного Были ріжны вариянты На Катерины не так богато не так часто найбільше то робило ся на Андрия самому більші дівчат але хлопці тоже были на оцых вечорницях і так далі дівчата были такій паткы ранду судюкы не пускали хлопців там до хыжы де там мали різні якій такій ці подаркы ім принести што зробили ніс розгры шобы хлопців пустити Потім коли вже хлопці были в серединю хыжы там дівка наприклад Сиділо з веретеном прало там куделя веретено не ла Хлопці што робили обы якой тото жвавы были тіс тутій забавы выбывали з рук нею довертену і не давали забрати земли ногы і вымагал шобы дівка го наприкля поцюлювала вертал цену і такій выникали забавы Воложыли на ріжных така найбільш пошырена была кы сіяли кунопіль то само віше звергла ся в записах устноісторичных Андрию Андрию Конопіль Кісію а як мені знати з кым буду прожывати Наприклад на Великобрезнянціні оці брали сіку ново трохи вюсаці пограну того насіня Шли на двір де дриварували была кубиця та гомни і сіяли о ті коноплі і дівка має ка собі насудженого гадала то брала чоловіці ґаді полудні і тіпа як нібы волоціла заборунювала оті росіяне кругом кубиці зернойной і говорила о цю переказку Та были ріжні вариянты были вариянты напры у пілночы на Лонка і голосно там закричати в одповідно ативноці критіж кругом псы гавкали і дівка вірила што од з якого буку загавкат пес на той єй крик і з того боку ридиі сужли на варениках з іменами судили Были вариянты топили Воск Были вариянты на чобот так цікавый обряд треба было у хыжі но ранці ті были хыжі маленькі Она жыла комнота ставала дівко в хыжі засадом до східных дверей у ту ужы комноту і через лівоє плече кєдала цьоботы Як шо попаля у пройому двіркы двері значіть выйде з нам як што єт то тому році ся буде смус діювати єсі мусит ділувати Інчы вариянті з тыма цьоботами тоже так ставали подігоналі до дверей кутку багато ділок там на тых віченицях і кажда кляла своі цьоботы напр іх там і там собі узначали я перше два тридє і так Сііцювыты першы уйшли в сіни та выходила та мала од тому році Дали шли такі праздникы як салы Варвары <unk> перед Миколам о ті два дні в сусі два дні дівчатам особливо дівкам на тішу на віддаваня было Забороняло ся за народну трацию залішест робити єдины што внити вышывати Самы цей ден были пошыті ризы для Ісуса Не ети коргіти суручку або тілько вышыватну орнаменты нашывати в цей ден я шошос дівка яка была на віддавані рубила А по ґаздівци то вірили што то погано буде точно не выйде замуж у тому році може яка з бідазнив быти на продя Того року то єст єдине што могла то вышывати Дали шле николи но николи то был якій зараз праздни такы дитяці тухі діти цікали цього свята А одкіса традиция чого то класти цістий хласт ноблюкы клиц <unk> коли был Шовецкій Союз уже ся взяло і Ялинка Новорічна До того не было чойой традициі класти Цьоботы у суму Бє Ліжыцка подушку клали дитині а Ялинку традициі то же вже більш ка пізня традиция заносили діду про то будемо ся зоворити а і в ріжных районах по різному рубали невеличку гірку якого хвойного дерева а были районы де і особни зинных на Іршавсі ні частково Винограді ні Березу Гірку Березы кляли обовязково уцідні Розказували нам осторожыли респонденты коли сміхали по експедициях што коли діти не слухня ані ном батькє так могли нич не покласти дитинці або покласти пруд А жінка розповідала што коли была маленька та поклали і в курячкы Зараз наші діти тепер радуют цецьому там телефона всякым а тоді подарок для дітины яблочко оріг як мали можливіст якусь купійку дати то было же дуже велику же великоє щастя так ци паперовий рубель Основну цей курядникам потім нарыл дати єтям юсі кули і горіхы давали дай оріхы малитринку та складал туды і цукрыкы не клали а ос і цукрыкы да да В святый вечір почынал ся жоны раном ковставали обязково кликли Врядови Хліб кєрцю то рано ся місило декотрых села же не знали причыну ту заміску ронити на передудні Вецірі ту закласку а покрано же ся місило тіст то пекло ся ладили ся Стравы жоны были у хыжы порали ся приберали чоловіків завданя было пут урядом шобы был порядок і карили но і для чловіка бо одным з такых важливых завдань было натупити піч запалити піч коли для выпіканя о хліба ранго і з каждом шурмом багато так розказували і сам памятал усі не каждый чловік міг знал як правильно напалити піч кілько дрив дати якій час там грань розгребсти і так дале як провіряли кєдали папір газету ці же пірям мало піря мало за ся перепалили мож перепалили да то треба было знати добре Проглемже ма наполена коли треба сажати хліб коли закрыти отой крышку Шубертє погнали коли му іх же відкрыти і шум не пухуют цебуля то же традициі ла традиция мінні ефектре наукы да які дрова наколоти такі тонкі наросла потім більсі шумно горіло то займало то же де дві годинкы треба было з тым посидіти чоловіковитам аж она собі відповідно провадила то всю свозерайте кєрицьом У Сербіі там де здоровут ся той сети вицюр і Рузуны зовут Кєрецюм нас фамілия пошырена усім си поязан о обшыс хлібу Явутуш не кракує ся то што символ зимнього студеного сонця чупаска літньо тепло а кєредцю зимню о студено отысцім си звязно цву і миносискід почали робити Так правильно воно повязаных раз і з тым зимовым сонцестояням тіжно і хліб його пекли і він картены буде для інчых тай карети повянскых народів і уже Сербіі Словакій ту гінословацкій край пряшівскій кошівскій колишній Замблиньскій то ся робило Петлося тут марморощына Колис было єдной повіка териториі Закарпатя входили оці комітаты до кінця пер світову войныциі традициі в цых реґіонах вони переплітали си і конешно переходило од них до другых текер чун по різному його пыкали были шо робили у серединю Йому дір пустотіли у середині потім коли го клали на стіл Там ся клавно Невес той дідух якій заносил одчастинка такы малемкы робили жмут трохи меду десвикус фляшычку тутудирку обовязково зубок чесну кулу а пікся Санкєрицю у нього тоже добавляли утісто різні насінины жыто у ріжных рейонах дешо родило ся той додавали це уважали што был урожай на наступному році на цій зерновій якій додают рицю Кєрицюны стоял на цьому орівяному століі А ден по таку кроди на середины клиз на край А дем має стояти Зазвычайно більші варяш так розповідали нам респонденты то більше він стоіт углю на краю краюствова стоял і ньому оцей был тошо я розказувал тепер змутик зломы і він стоял його не єли нараз то <unk> вічір Были села де різали частинку трохи єли Не мож было ся зісти однозначно його лишали до <unk> мост до старого Нового Руку і тоді тоже з нього різали чыстину і різали бы ся тілько штобы каждий із членів сіміі но хыжніх якій жыли попробувал попробувал Потім ося лишало І в даякых селах на Великдинь засофло за той періоды за тия раз Або перетывали та робили з нього такуно як муку добавляли страву або той сухый муцілий гіли напр на Выноградусі нам розказували што то робили на Великдень тут Березняньщына Перечынщына што тримали до Вознесеня І на вознесеня о ту частину што залишыла ся із того кєрыцюна смо заслухай то же єли Гули вариянты што кєрицюн могли о ту частину яка вже не доіла ся на Старий Новы рідже не доіласкотре было згодувати хубі Найчасти ту давали курові єсти Не мож было нічого бо були інчі праздникы алем пекли на зычальні пасочкы дес прохудобину на Різдво на інчі праздникы на Тройцю тикі наідкы і обычно давали всекоруві Не мож было ниякому разі дати свині Іважало ся што свиня ціж нечыста а це свині не мож было давати о тій наідкы і з великых і зісти Уцівці так само і з тым кєрцюном проходило В еврейонах де кєрцюн не піцюючо частина в Шаосіни південкуску отяцівску рейону бобелькы велика страва та кулькє такі Што до страв якій готували ся на сетивіцю на різдло не взюєм участу што має быти <unk> страв але не всюды так было што іменно двадся <unk>o<unk><unk> де і <unk> і три цифры сакральны Так <unk> і <unk> страв то єст ци <unk>Iусталена норма што мало быти <unk> страв але <unk> то найменьше сім мало быти однозначном <unk> вецір то мали быти рыбы рыба такій пісні травы варил ся узвар обовязково всюди із сухофруктів найменшено і <unk> Але усталену єй такой не было З той практикы експедицийных досліджынь шмає му питаєща людейка но Будно відповідают шо <unk> <unk> так дванадцет але багато хто каже што цоі цифры усталено і не було У багатьох районах Закарпатя але не всюди на <unk> вечір рано така традиция што першы до хыжі має зайти ціл вік ін заты были маленькі хлопцікы ходили вінчувати Вінцюю Вамситливый віцір напрямшысі вінцувал бом по оспеці Біба з коша груда бы вам дівка руба вінцулка Ци ся робило рано на штый вецір і аналоґічне вінцуваня дівкам уже не дюкам Ішли на бабин вецір <unk> обовязково требуло што перший зайшол хлопец А на <unk> вецір іщы коли вінцували оце дівкам ішли обовязково хлопці вінцювати Но до своіх там до сусідів близкых то понятно буду говорили себе мусит перший найти хлоп цю віх а ішли хлопці вінчувати до тых де блидюкы муді но навіданя но і брали з собу пруд різку якусь нисєну Коли хотіли шось там населити котра дівка но бы рубали собі прутя і з тирньомю зні были но Но той зыклопід собі мал порахувати кілько він там піде до кілько хыж деє дівкы і мал си підотовити перетыму ті прутикы Ной він то вінцувал тошу я пише сказал вінцувал сий щестливы сотый вецір і мал тым прутиком но символічну нерву знатестивку одарити єй там ці пупокі ци десис букну а дівкы ся прятали під ковдры і так Но было тоже такє цікаве діст ограніщня традицийне То было ранінь подальше як колядувати но одкуль за ся на декурядувати Вечого раму від маєм малого до старшых люди то дес після обіду же де з <unk> годы на <unk> годины ішли крядувати самы маленькі Дзідучкы хлопці у самому дитинстві тоже я помню бабкы казала што ходівкы не можут ходити колядувати то перший ден уже рус два <unk> вічір лише хлупці одходили колядувати мо і почынали перші ішли май маленькі даче пізнійше і сідули цілі уже ходили родкі майстарці ному кляс хлопникы і звіздами Ті маленькі ішли просто під вікномуйкы сядете выселити мойку дадували потім же ішли ті звіздами но а Бетлегему цілертепых поцінали же дес годину же темно ся было година <unk>зал свою участ у селі Яшо то велико є селоди Бетлегемі не мали сходити той своі участ о тоту улицу ци кілько там они проходили але обовязково мали розраховувати так час штобы там на вказаный час образ нотану десят годин мали быти в церкви Всі тот ідетлегемы кілько іх є всиді мали быти бо <unk> служба там почанала ся в пілночы А до того они мали собі проховаткы но там сяник уже знавшы Євси літом бытлегемів то ім образ нашобусін прокулядуватил У церкви треба быти там <unk> церкви і не всі до того часу незалежно від того ци не прошли свій участок сєнелів же мали быти в церкви ті маскы всо з голівку зниманочого наряджні Но то всі костюмы то на них є просто не мож было в церкви лице Лице мало быти одкрыто но там діда Жыдату тіж там ся прирівдювали кожен клядувал по сценарию яку ни у хатах клядувают свою Обовязкова традиция была што ці бетлегемы дарили Русі на церкву і но частину того што заколядували там ни вже собі вызначали хто Но і то было по тім коли си кончыли ці праздник кульодуваня другы третій ден рід два то піп покы казал Там такій то Бетлегем подарил на храм таку суму той такый і пак ся нацийональны горілня старі жонес зацятка самого бо єзнал што дале ся орієнтуют на Ізвізду Коли Ізвіздо Усла то же мож почынати коридувати так задуросла коляда а діточкы маленькіка руховія Писана вінчувати а по обіді де сучасу два може ішли колядувати люхыти голусу Русиду Подкарпатя пане господою ся Выродуй ся божы народис то стеляйте свогой ся выродуй ся Божы народил ся Такла дід колоґы ці дворо і целі ці родусь Вы радуй ся зародил ся придуму праздника ся А пише про з не Рождество Христого Выродуй ся зародиш А другый же прогой ся Выродуй ся Божы народил ся А третій же про зникресем ся В глумигы сто сценарів жыл роблем в будуй О маленькій діточкы нотатівы кажу з перш і другых кляс А тіж уже звіздумайте ті пізнійшы Ном глядах выкажете вже перше зірка зішла і оці доросла коляда Бетлеген В батьох селах особы мож же май тепер пізнійший періоды новости в пачетоктисячных ходила ся о храму Церковна колядам Церковна там <unk>ка ци десятка і уто свою ґрупу але несли на сетый вечір Унишли колядувати на <unk> або <unk> на друг і третій ден рід оранше іщы было оцібытле гемы Ходили так што ж колядувало ся на <unk> вічір муз На <unk> вецір обовязково колядували там та улиця від якой они є На другій ден семого могли поміняти ся у себе в селі ці з того участкы села до тых так ся міняло Другий і третій ден же ходили на інчы другій села другі села Там же яж не зостал але по розкашы ходили з Кузу то было дуже цікаве діжу Кузулай брате не ге нежыву Кузу Выводили вертеків Кузул то но була маска така фурмі велика Шкура і єдини з хлопців но брано себе ту мазку водювал туху троі то коза была думал звычаный сценарий Кузул Батько мі ся розказувал дідо я памятаю не ходили ну ми тым не ходили бул той верте Бетлегем але вже безкозину Моі кажут тісценариси передавали з покуліню покуліня і уже было напрацовано інтересно куляткы о традицийні ті всіма пусему світу нова раді стала і новина о це були ткі де были пошырені усюды але каждый район мал і такі куляткы Якій характерні для того были кулядкы они мало ся зберегли Зараз уже і в тых же в досліджынях дес записуємо підчас експедиций куляткы і зберігают ся в тых нашых науковых збірниках або де але не кулядуют же были окрему колядкы колядували ґаздове по Ґаздыні молоді дівці колядка присвяти нам ужомуждены родины діды колядка дідови колядка бабі і так Першый ден стий вецір зазвыча были дома Кажду в себе туту куляду колядників і дітей оцю дорослу куляду Бетлегем Обично так казали што на стий вецір не мож іти кудес неворушно неволушно іти до когосу гости на ситий вецір не мож было зыты грусі наприклад Єдине што тых грошы што міг піддавати грошы або якій подарункы кунедника Були такі выпадкы розказували старі жоны што приходили специяльно кєд хотіли шой Не робила наробити погано єй прихованка пришла жума та просит грошів Марко ну позисме там пару рублів ну батой не просиме Нова собі каже я заклопотана там гуту ся єстива тосо та і дале мі вкаже то ті пят рублівці кілько но тай потім к нас ся пішла празникы ся концьо пішла бы да за другу то бынал но шось недобре з Чілядник у Сіндіі і та потім каже я пішла но дотыку і жону знаючу і нуят накаже ціжываскому з Русі Така же была сусідка та зо чнота кажу тут і є но і ото ца традиция позычаня грошей на <unk> вечір она була ону традицийно майже фактично для встих рейонів А другы ден різдва ходили в густі ден до другого до сусідів до своіх родиців Обовязково ходили Кресні Ашкы матутресників своіх но докуму Кресні тамтоже што смогли принести дідучкам шоту дідавали таж ріхы яблука русикіт были то за великоє щастя конферты тоже не дуже ну ішов горим о там початок столітя люці котовацкій період може дешлось буде але то же лабка напряд мі розказувала ма была <unk> года рождыня такы кітнівы оріхы або шому павтикы подаркы колячыкы якій спикли Знали кістецка в фурмі тістецько такоє ци кругло єжука пасулю пасулювали то было якось котоі зулькы старші напр тіжнику лядувати і сімі было богато діти <unk> была норма Нота стасі маєтам хлопці кє ішли або колядували то з тым торбами пак путім приходили што ім там надавали Номі там меншы там сестриньскій братикы чекали же старший што быті зузулькы ци ябликы што там ім надавали то пак си ділили раньше дівчата а взагалі но казали ся не мож ім тыку людувати же там в <unk> років наш част мают суты найближе до нас дівчата тотят кулядуют По селах і сідураці дотримуют ся свою традицию IV Вецір на старый Новый рік на бабин вецір де старшіє має зайти першый глупіц Вірили судес і знову як кєд хтоску цілку мусно солити то специяльно Або сама жона прошла або зогнала дюньку так уже ходили один до одного <unk> го Бетлегему тоже знову продужыли ходити але вже з інчых частин знала бо з інчых сів Путім шо нас іде в старый новый рік Традицийно ранся до нього ся готували як і десятого вечера Бо як I свеці готувала ся там святкова та вецеря може вже не тілько страв але готували ся до того і в цій ден то же з рана чували він чувам старый новы рік бы сте прожыли усісятків мирі в Благополюцю і новых ся дочекали бажаєме Вам было был полний під Пшениця Тінґєриці з сімай біж і сієли або пшеницю або красну січ а ци по язні позрайти Маєме туже труйцю сыти вицю сєдривицю шотарз волуднє і маєме бабын виця копет труйци пярыта но а головной кус має якій зязок ци то просто так совуру белюже просто перед каждым Воломає той зызлок оця а трійкы оця звычайно має ту мушу от ся раз потури ся од традициі оці підготуваня ций вечері обовязковой емоциі лоґічний зызоквінтяници я переконаний ся навіт і з язычницкых зусів оций його символіс він підкреслит ци буйно Старый новый рікы цього теля На старый Новы рікы зберали ся родина на старыні кыжы мамкы нянькы то там ся зберали Тасі мужкы особливой шол был Василь Самі мужыкы си зберали там у того Василя Колядували в нього мали там до ролю Меланку а була сухтаж ци всю тию занесли пізнійше одсешу дошол при Васильом Меланка бо цюріл себе описал як листо подал был у інтернеті ну і хлопци так досто Прушыли ся по мині фейны вли што сут точатко не были нивєдному реґіоні не было нас Мастово на Закарпаті не было чыниці на толже занесено галиціны з Центральной Украіны але це вже пізнійшый період то же то навіт в радяньскій період ма з того міну ту на Закарпатя віх расы я не чула но одцю де мене было авторитеткій Ну є взяти подозыя правду повіли што не нашоєно і Ятуве не было цього традицийно дале кажу Дальше бабин вецір ту ся вже зберали мама єчо бабка була стара то было з голодо неі был така традиция Коли шли віншувати на бабин вецір то обовязково овінчували там тій жінці старій і мали штос принести су було мінімально што тіж шой в траву з тым пустыма руками до символічно і лишало ся в хыжы жны но шобы єй ся вело што был знаток Но скільків асал же дуже часто до самотніхох ішли што был на чувство вашого она не сама завжди готові допомости там сусіді близкій лем і обовязково што сти мал принести о той вінчувальників му достороєж мишос мал єв обовязково дати но і она там пригосяла знову ще кєй грошы за той студі не давало Мала цітістечка на плеціо яблучку горішок но а віціл же після службы в церкви так під вецір як на св на старий Новый рік зберали ся там ішол в родині єсти старша жінка бозкого до ней або сусідови так зазвычай то были люде вжытко старшого віку ішли приятелькы той жыны яка сама вдола богато в неі ся зберали там собі Каскували дали про жытя і т але обовязково шудну у той дни она не была сама Бабин вецір да ся маєм од <unk> водусці выс <unk> Іванди Іваны і в більшых районах Закарпатя святили вуду Святили воду і на бабин вецір І на Водохрастя на бабеницю ситили в церкви на водущі церкви проходила служба але могли іти дес на проруны ріґу Ранци зимы были великі то все замерзало не такы треба за ден до того хыготували ся но і оцю вуду сетяну так коли приходили з церкви після цього свячыня Як і на інчі праздникы багато іх є в руці такы коливоду сятят на тоже сітиня на тройцу на Спаса што ідут літом і Спас Воду сятят та ця вода обовязково не вкрупили убістя обозково заходили дохрестіньску вуду клію до худобу курни то все буду треба покропити обычно це мал робити старшына чловік хто старший чловік або часто давали якш одбудут сім і хлопчыкы осины дітям не ішу вік наприклад образ мояшой маю хлопціків молиду але нянько луців як то одкінути тым хрест лецку на стіну там на худобину і так Ішли обовязково на водусті і силу воду клем того по хыжах по худобині ішли в сад кропити но дерева Особливо кіть Были там дерева яблинка ци слива яка не вродила тому руці Ди знали ішли крупи там што приказували Были такі обряды по Закарпатю што усысіл сяну воду кляли гілочкы ци рішні кілько было членів сімі хто жыл там у хы там образно десят члет десят гілоцьок поклали на Водусці і цей обряд могли робити на стайновий рік і уже на Водусі дивили ся шілочками Але в патьох припадках на Закарпаті робили ся імено На Лудусці і тримали до стрітиня дід Гілочкы і як была гілочка засохла былиш опустили брункє стоют А кєд зосохла та вірили ну не знали што тота гілочка няню а тота мамина тота Іванова і котра зосохла та вірили шну руці цілянину та тія то была гілочка умре або буде якась біда істо людину ну І такы были обряды Но і Найвандин тоже Святили воду ішли до церкви Авбично зиму остане зимні праздник казали што є стрітиня Весна ся стрічає і зимову носий праздник дут до церкви свічку боязкового ся святила освітила ся вода стрітиня але головници і елемент стрітиньского праздника ци была світка Світяна Свічка і пів надавали тожы вічного символичного значыня обликова ся світічка мала берегти ся жоны знали собі сятити ниєдну свічку більше про запасту свічку пакли были бурі ротота гомотали хмары выкорыстовували ту стрітичню свічку Коли бусорганя молоґо брало од худубины то знали обкурювати вымя худобі курові но вірили шо так верне ся Коли Дуже што погано было цілядником мало быти Ясили в гынь вабликы або уголькы а і обкурювали оцю світку цусвітку три мали напр як прокречуня казало частину того хліба в наверну неділю сятят шутку вербу тоті мыцкы тоже тримлюют круглый рік іх не мож выкынути всіткі атрибуты о ціій освячній в різні ситав тым у чыслі новрічно різдані іх выкдати не мож было В ниякому разі ними корыстували ся іх берегли цілы рікым празника гелиі влазника до праздника де кували де треба было хоснували де треба было на другы рік уносят у тебе лишыло несхосновану то треба было спалити При чым спалити підти дес нагорода і палити в тому місті незаходному де нечасто ходят люди Дає бо вступ на то на тото місто не ступа дестам укінці до раба города шубы неце бо тым тоже вірили шо могли тым наурожыти А спалити або прикопати потім присыпати тут опупівшы ся встане Кхтось хотіл наорожыти штос нацудити то мож было з того взатиту і пропити О тоті жоны такі были нотій бусоркані тоті собі знали такоє брати знали субі брати з мертвого Коли мыли тото обтерали в одяг тото вода тота ся созливала на мертвого тото собі заберали Мали приходити і просити рудай мі тото же сте там мили і гнаці Петра та і тоже знов што Кєжона не подумал ся віддала а потім тота діда бола носимів А так не высконоту сімю та же выдра як разом права та собі робила І з того же бы корыстувало в такых цілях тому оці всі атрибуты освячені такі повязані з такыма обрядами І цыми ініцияльныма обрядами при смерти то не мож было Як што воно ся зберегло а в Тебе вже через ріж через той річници гы появили ся аналоґічні свячені атрибуты тут палерікы спав і так шубли і не выкєнути просто бы міг кос найти забрати Ей гей а трем розповіда Слухыте голуску Русину Подкарпатя ся крісно знародил ся высношы звыселив ся вор на дворі маме осводолю сы о А бы маны господарю за стеля своі ляры при стувари рыс Василю Срюцю якы кутя уздвяной єдіє носити вицю єдіє ну было нашым ци но пришло пришло пришло не было нас на Закарпатю Настей Кєрицюн Буґалькє Пасуля Варана Зерном Надзобецькы Дзобечка робачка оце традицийно Мало быти в каждій симгіі На Рахівсіні наприкляд слабородик пасуля там оця соя і вний давали горо даже Але Путі не было толже даже в період незалежной Украіны пришло до нас початок деяного з тых зогнуло же туди ближе до пода приходит недодана Подаже кажу якшого даже в сулетскій времена того не было Улетскій времена знаєме сут забороняли там колядувати Але по селах люди все рівно о ті традициі і колядуваня і даже комуністы тіку лядували домят родивари Учытелька напр ме і бабка была вцітелька і мама Нота імчытелів зоставляли моі інтеліґенті поселяла контролювали ноты каже мы так уден пришли ся в село село зробили вышто пришли ся што мы контролюємо а самі каже і самі готували ся і потім кольорували сме і навіт такы кажете оця комуністична ідеолоґія не змогла быти Народну су традицию дякосим туж інтересний розказ і мносож выниска розказали Я думал собі буде хустувати сону же прийде іграз помедже люди а се треба напоминати то єму то не было сохташ обуці наш одмерают не забывают ся той тому трет ся зо часу напоминати Но тым мушыш усе пійде і до другій державы до друг уступу союзнати є Лемкє і Руснакы на Пряшыні і Лемкє Елпулься так што є вам дуже дяку дуже інтересний розказ на дужу файносю описали Серед жливых вам кулят приходит урядувати до нас в поляном ся як за приємну бесіду дійсно обряды звыча і ту частинку якась зберегла ся што дішла до нашого поколіня мы мусиме і берегти через декіры сповіді бесіды через наукові публикациі покітници не зробим о ТП То наші діти а тым більше внукы дуже за то не буду знати за то не будут знати тому то є дуже важливо Традицийна куледа улаз на Василя уваз усканси є все дуже важна тому што прихудя і колективу люде на то позралу дідец опет тому ноівно встаєси до реців то жым руці Властной традицийны наш фестіваль коляду в строму Селі відбудут ся <unk> січня тому запрошуємо усіх бажаючы ся дісно занурити ся в тоту атмосферу як старого закарпатского села як раз в колядницкій період мускосенно буде і для нашых заграничных брату прийти і увідети ту красу Русдва дякым Красны єді Не в царской пали Атібы для аті на пустыні во яскыні треба то сім зна што то бога Мария пречыста і раждає і підає як небісла на руках прима є та єм успіває се могусты творде ле своім называє Каже люляйну будь со мною і збрал мене заматерєну і збрал мене за матерє В люсуру сыду Пудкарпатя