Archiwum
łemkowskiego radia

Всору сы был Подкарпатя У другій части проґрамы голосу Русино Пудкарпатя з Валерийом Падяком слухателів чуют про подальшу біоґрафію нашого героя си його спознаня з Юленом Рудлучак і многоручну Ецімбурству всю знанну карпатознавку ци і спознаня з професором Павлом Робертом Малоцьом і путь гостя нашой передачі урусиністы ку Днешня Бесіда пойде про то як Валерий Падяк отворил першу русиньскоє выдавательство на Украіні є стал доцентом у Пряшівскым Інституті Русиньской Языка і Культуры а ся про його пляну на будуч Мухыти голусу Русину Подкарпатя Олена Рудловцяк А як о на ней уйшли Я чуй раньше думушу в учы з Університета пишут ся ту Ушли на Рудловцяк понаштуй мала Курнів то была доста інтересна істория Олена Рудовцяк была повязана з такыма доцентами як Юрий Сак Якуш Штернберг Но і з другыми саглатинізмами латинізна она з нимого робила Якови Сакович і дальше вона просила іх ци не могли бы они найти єй ужгородского кореспондента бой через границю з тыми візами тяжко а пошта ходила так сяк І вона бы пришла до Ужгорода дис якій ден і был такій выпадок Я роблю в выдавательстві то выдавательство наше находило ся у дворі бывшой нашой мері то зачыне ти художній Музей так де было выдавательство Карпаты спілька писателів спілька художників і вот вони по дворові ідут Іде Олена Рудловцяк прекрасна красива жінка Така знаєте ну наша ся і якой сякой ченкаже Валериі я хоцю вас познакомит ета Єлена Рудловцяк із Пряшыва і поза того мы ся познакомили і дале я вже стал доставати од ней посилкы то така книжка то така книжка дале мы зтянули ся Трети Том Духновича коли вона зачала робити треба было глядати Знайте одколи я тепер робил Духновича то я дес розписувал шыкажу но не вірте же тото писал Духнович то русийска література в кінц <unk> а то такого росийского писателя од <unk> року з тых а сей стиху <unk> Духнович любил літературу І вун до свойой тикы вун записувал вшыткі до кінця <unk> процентів то любовна поезия Іун то записувал а коли вже зачали через <unk> років то розшыфрувати брали його рукописы діло од біздєли а там іщы вулик То а є то єден з писю одданників райну то вони тото приняли за цісту моєту же то є фактично творы Духновича А то не были творы Духновича про запису Бурбил Да любили си іму і вод і я мусил для Прувцяк робити тото што я ходил до архівів она мені давала даякы стихіі якзал же знайте то не Духнович мы то знаєме але хто Вот хто А то уже была проблемо бо дакули треба было <unk> хрестоматів ХХ ст русийскых перечытати жебы найти же то был винівідціну бо там было написано приміром букв Х то был винівідціну або там я не знаю іщы хтось із русийскых писателів і во так поступно поступно мы втягували ся пак выйшло што через Олену рудловцяк я передавал своі статці туде было заказано не можно было пічати ся з границю же былы знаны што было в Ужгороді одповідальний роботник у спільці писменників Як правило голова спількы писменників ан про університетскых был другій выділ уж Рудску університу на ректораті там сиділ такій шапраню фемінка гебетми дака гебе і вы лем там приносили своі статтіі Вы не одправляли іх за границю Вони самі оцінювали ци достойну тото піцятати адле де У дуклі І тоди вони одправляли Але я одправлял через Олену Рудливця Коли вона приходила тут я давал єй то і вона везла туди І так появили ся моі перви публикациі і ще не был ани кандидатску не засітила в ним же появили ся у дукли появили ся о научному зборнику бідаякы материялы появили ся так же я в принципі коли я ішол на засіту дисертацию мене уже было до пятнадцет публикаций якій я уже видал в тому чыслі третя чест за границю а то была серйозно было бо уже в Академіі наук нико не провірял ци вы одправляли по честному ци вы одправляли контрабанду як то кажут Я одправлял контрабанду бо я не был поязаный низкым низчым я был абсолютно свободний чловік Я никому окрем научного руководителя Василя Лазирця Микєтася котрий мене взял під своє крыло і пак коли я написал дисертацию він написал то маленько куртоє резюме што низка засіяє ся мій самий ліпший Про мене то была і дотеперішня чысу то є майвысока награда в можытьові Кілько в нього было уціників Але я бы у нього найліпший уціниц про мене все важнує то важыт веце як даякы медалі од державной влады ци ісі до якыхой державных інституций бо то была заслужено од научника молодому вченому і все было такє то же в ріці якы мене тримали то значыт ціле своє жытя ми переписували си золеной рудловця до кінця языкыл оціленю Рудловцяк коли вже была цалком хвора Я і писал писмо што я бы виділ обы мы зробили обшю бібліоґрафію бо в ней вышла бібліоґрафія Новінкє світ жу А я уже мал полний вшыток ужгородской новинкы за <unk> рік Новый світа выходит нараз по світає Я і писал шу Давай там я зроблю Обсю бібліоґрафію был в первій бібліоґрафіі помагали єй спіранты докторанты писати вони наробили страшну мнохів ней дур А вона вже была в тому віці коли уже не могла тоту вся контролювати она то так попустили Я хотіл то выпровити выдати подідну книжку я пришол до братів Тімковиців священників они жыли в монастырьові на улиці Ваяньсконні не каже шо Пуй до Олени Рудловця Ґмі і мы і з Владиміром Тємковичом так котрий повидал тоту фантастичну книгу Владімірус історию карпатскых Русинів на римскых джерелах мы пішли до неі Там такій пансийонат приватний Дамія я пришол приніс єй же свою книжку Новый світ котрой я видал бібліоґрафію Новый світ і каже шоты пірбы можна было скапчати а она мені каже най вшытко обстане ся так як є І так фактычно я был послідний хто был при Улені рудловцяк і за пару годин вона вже умерла Вызнаєте шум у музеі рудлючы акшунофічным Факультеті ното односит си до Бібліотекы Університету є вашы перепискы то з вашой писмою было понято шу на выбраной треба і дуже приятно міні єйо перед што є там робил Я єйо перечытал і буду дуже приятно там ся фиґурує мішыдрону з віздів туда Вруціл ся там уж наліж нарай выкаритеж брудым студентом перед остетамых кіз материяли Ной віздай было приятне бы думу смішу є знал про неєцю дуже много Я нараз я попросил ся туда робити букажу я до типу митракови робил я не сюшу на слябу лесі рукопис з біркым трекашу передавал інку лис мойму через кралицку яку глувацку му Юнаны Сату Львуві і я там то ті балады ті співанкы є в захваті был і в Боже найдує ся туйшы Я там дісом понаходил дуже много жебы хоснову о дітучых роботах на малу академію А знаєте моі писма вони не такі інтересні бо все были писма ученика молодого Але то што вона міні писала то є скарб якій находит ся у мене якій уже паспортізуваний і якій бы я колись хотіл выдати оддільну книжку Бо тілько кілько знала Олена Рудлучак кілько вона пережыла Вызнаєте може што я видал бібліоґрафію Олену Рудлюч не знал не знаєте я видал Не просто видал я є вшуріл вєднуй свою жону Лису Ільченку і мы попросили так тоди у нас была така добра цимбурка старша жона бібліотекар Олена закрыє дорогы Ужрудску Університеці яка была тиж повязана з Оленой Рудловчак тым што коли Рудловчак приходила уж одробити бібліотеку то она до них заходила і так ся они знали І каждый раз Леню Рудловчак от за тыждень ци за два тыжні які в новинках закарпатскій правді выйдут статті по істориі Закарпатя я все вырізал і все і заганял заганял бо вона все казала мініма Давайте сі Я то всю інтересну я всю чытаю на каждий во написали рецензиі доколи вона писала інтересні своі мемоары міні І раз вона мі казала но то што я Вам розказую жебы сте до мойой смерті не опубликували І я щє думаю што то буде одкрытя коли я буду публикувати даякє єй писмо бо вона знала ту старшу інтеліґенцию і маленько не так як мы єй знаєме Вона знала з інше клубоку До кінця єй мама і отец были тыж фантастичны інтеліґентні люди і змукачівы Отец был русофіль русинофіль а мати фактично была Русинка яка і писала Ар Ан Микєта тоту і мама айно мама так гой мамо так Анна Микєта Но і дес был такій періоды знаєте коли до неє стали направляти такого новінаря як Александер Горуш Вот він там зазвідал што як вы односите ся до Володимира Микєти вашого брат брат бо вони были дворідні як діти выховували ся вєдну мукацю І вона все своє жытя і з таком любовю односила ся до володів Але коли володя прочытал інтервю Гавруша там было написно но володя не доріс до Украінства А тамтіпа романыків Алеч то вона повіла він не вріс Хто знає украіньску мову порозуміє якій розділ медже словом врусти і не доруст самосу Ісі двоє людей котры уже на обоє на тому світі царство небесноє але вони ся повадили і з новинаря дуже дуж непорядучно І я много раз пак ходил і каждый раз носил подаркы од Володимира Микєты до Олены Рудловцяк або передавал даякі вітаня або іщы якіс писма в тым невеликім зативніст редкову не было і Олена Рудловцяк фактично выхована была в родині русиньскій як учытелька вона робила в русиньскых селах Вона з діточками говорила по русиньскы єсно і діло што вона не могла не знати мадярску бесіду А в ней были і кандидатска робота была написном в мадярскым языку Тото же один з феноменів так украіньска еліта достат часто неґативно односит ся до мадярской темы але в ней была в мадярскым языкові Думеншувано мене і єдома бо она была выдана оддільну книжочку ци в Дебрецині ци думаєш што в Дебрецині не в Нітга в Дебрецині была выдано по етноґрафіі русиньскій і Карпат Укран зоч карпато украіньскій Но ясно што вона русиньска етноґрафія І в тым одношыню досте часто я вертам ся до той темы і коли з Оленой Рудлювця коли до ней приходил на ваяньского жыла на ваяньскым ней была великых хыжа же жыла сама не варила собі ниц єсти але был ресторан з якого приносили єй єсти хотіла скончыти Духновича бо і Уже мы тоди говорили же <unk> о томо буде мало треба робити <unk> том бо выпадают страшно много материялів Духнович ся выпадає не трафлят ю <unk> тон а <unk> то послідній тон першый то был у <unk> році представте а послідній в <unk> Лем тепер не так давно в <unk> міністеві ци в <unk> р вышол послідній тому же без неі так я весчас пробувал тых людей двох мирити і десь ім ся подарило тото што не было я ім пояснил убом што біда была не іх А зробил про них тото новинарь не мал права тым більше рудиці котрий не мал дуже дуже дуже толеранту такых ситуациях треба быти порядочным і дуже ся пітным тым більше тикы грудицю утикому віци поводит се зробити велику біду Ну так він то зробил я то пак пару раз дес публично обговорил за тото бо знаєте і накликал субідне приятеля было тот чловік же только рецензиі написал на моі статті на моі книжкы на моє тішы то на друго тако але на другым боці най пишут бо як пишут то популяризуют а підпопуляризуют Зы робиме важной важной діло Так же во так у мене выйшло з Оленом Рудлюцяк як наколи думаю што я выдам єст писма бо то є фантастичні материялы і з істориі нашого світу Олена Рудлюцяк был поджас другой войны не выйшло так што вона мусила тікати до Братіславы а там пристала на кафедрі украіністы Після того творили уже Пряшівскій Факультет Філософскій Кошыцкого Університету Пряшу Пряшівскій Укошыцах то вона перешла робити на кафедру украіністикы так вона повязала себе і з украіністику Але у душі вона все обставала нашол І Боже заваруй о бы поміняти буквы знайте як тут в Кыєвів нас Я Русин біл єсм а і буду да доміняли собі на украіньскій буквы не розумілут ся што в русиньскым языкови Тыми літерами тоті звукы не передавут ся вона все была чітка у ней все была чітка позиция І от кілько бы она выдавала Духновиче низка выможете абсолютно довірити ся єй і авторитету коли ви тоті тексты перевыдаєте гы бо вона кажду букву вывірила каждоє слово провірила Ну а про мене як молодого то была велика наука бо был перед тым Василь Лазар сь Микєта А тепер был ся был яковис акой Штернберг і на той ся пришла Олена Рудлюцяк і ті люди котры прошли через моє жытя каждий што лишыл мом жытьові Каждому я дякую за то што му не были бо од мніг од каждого з них я многому научыл ся і до кінця коли вже в Кыєві я робил дисертацию то Олена Рудловцяк была та котра із пряшыла загнала опонентскій посудок на мою дисертацию де вона высоко доста высоко оцінила мою научну роботу Повязаный я был і з ньо многыми такым знаєте <unk>earы мотузками А коли пристали до Рустинства і кули сте уж ізнал выднести Вашой <unk> рукай по мойму но і коли сте почули русиньскій книжкі вилдувати і кабуро першы книжкы Ну позерайте у руці <unk> я стал Кандидатом пілолоґічных наук специяльніст украіньскій язык русийскій язык украіньскы літературы росийскы літературы хоц дисертация была по русиньскій тематиці словорусиньскій не слобєдну было А ниякы А то был девяности ріка лем в році же вшытко ся поміняло Але то зачали ся достат тяжкі часы коли треба было выжывати просто фізычно выжывати університеты падали і приміром што бы вам было розрозуміло кєд я написал послідній учевник для школ то коли я написал первий учевник то мене гонораром обсыпали так што мож было і кухню і холодильник і вшытку купити зміны а за послідній мож было купити в маґазині чытри палкы колбасы то значыт Я робил рік учебник то со а чом бо інфляция Докє тобі гроші приходили ся в сумісиню тако языл робити в бізнесі І мушу повісти же назад то был бізнес новий Неспецифічний про Подкарпатя пар цю вік мы рішыли што мы могли бы давати білі грибы у Европу Так мы орґанізували перву фірму до десят чловік нас вєдной шофером было Дарліз і в тій фірмі фактычно я не было ани єдного села в наверховині в котрой бы я не пришол в котрому бы я не стоял коло церкви в котрому бы я не говорил і з людьми в котрому бы я не орґанізувал якій це пункт де мы приймали білі грибы і так поступно мы дес і спасали верховину тому што знаєте тоди люди не заробляли а піти в ліс на зберети кіло грибів відустати <unk> долары ци <unk> Ці два там то уже были великі гроші про людей перві наші то были наші тоты клієнты котры то были ученикі школ котры вліті просто зберали тых по <unk> скілин то великі грошы за робленя а дале то стало уже такого систему же прийшли до два десяткы фірм і от я робил там даякій час В выдавательстві же м про мене роботы скончыли сел же не было што робити на університет мене не взяли бы там тиж конкуренция і місто найти не мож было хотя ректор Сливка просил мене індивідуально стрічал ся з умнов і просил мене ци не пішыл бы я робити помічником ректором Журуците не проректором А помічником ректор то значыт орґанізациі його стрічы студентам і з партийными там я не знаю сі дис його річы выступы там темы то што є робит помічник Але я был натілько гордий што я вчений я такой річы не можу робити жебы я писал статі ректорові там выступы ректор і я делікатно ся одказал І практично практично я обстал без роботы і тоди прийшол тот бізнес якій дакілько років мене тримал был єден бізнес мы другій бізнес Я возил грибы раз у австрийско Вароша Ґрац то была з Австрияками пак я уже возил аж до Венециі грибы то значыт білі грибы ішли на Ясно што платили сме вшыткы податкы якы треба было платити туй были і проблемы бо чом платите а Ужгород податкы а брете волівці берете якыж услухайте ну законы такі єну дефірмо зареєструваны там найплата податкы Іламайте тоту вшытку сікуй а псевдисертацию же все было ясно од самого зацяту же сут Русины же є унікатна істория карпаторусиньского народа што є фантастична культура котра репрезентує тот єден центральноевропейскій народ што є його бесіда котра про мене была же я учыл ся бесідувати по русиньскы але я вже был готовий бо я порозуміл што І писали дахто по русиньскій і были цілі епохі коли ся писало по русиньскій а не треба было приспособити ся под украіньскій мадярскій русиньскій ци якій інчыкій язык І так поступно я уже вызріл уже у такого вцянго котрий ся орієнтувал си з час Олена Рудловчак написала ую там писмо я не памятаю кому вона написала Валерий хылит ся до Русинства То уже было ясне што вже каждий з них бо мені уже обіщали што професором стану Южу руцко Лем станьте украіньской орієнтациі я сказал Я был свободний чловек я само себе зароблял гроші Міні нику не дал в ній нич я сам кєд і ставил хыжу то ставил зо своі грусі никому нич не был дужний Я хотіл робити так як я хоцю робити я хотіл робити так як чує серце як душа і я собі супокійну абсолютну в такій Гармоніі свою і з природом свою своім тым чутям я выбрал русиністику і поза того ял же ниґде ся не переходил ни на якій інчыкі орієнтациі Але кєд говорити за выдавательство на даякому етапі тот бізнес грібы А дале были італияньскій горнці якій я продавал То значыт такій горнці де три горнці долярів стуют і то был у <unk> років то был прекрасний бізнес Ци представте што кухня у Санаторі Карпаты Купило горнців на <unk> тис долярів нараз Обы клієнты котры там одпоцівали мали еколоґічні бо дякуючы тому можна было робити каждый другій депутат парляменту депутат областной Рады они каждий хотіл мати тоты горці но не за тис но хот лем за осім <unk> долярів Я сто был бізнес котрий я притягнул і зо швицарско італияньскій бізнес котры я притягнул уж рок Я был заступник директора того бізнеса Але надає кум етапів же моя жона і так в родині мы говили же но якось то доста далеко одстоіц од русиньства од карпатознавства од нашого реґіона І сей час я сказал што знаєш я маю проблемы як выдавати своі книжкы акт я зроблю выдавательство своє то і тоды <unk> марця <unk> р я пішол до нутарів сыл Журді і оформил вшыткы документы і зареєструвал своє выдавательство котрує нараз достало славу первого русиньского выдавательства бо од самого зацятку мы зачали выдавати русиньскы книжкы Тут приязал ся іщын удваріш як раз тоди послідніх пят років його жытя я зачал выдавати фантастичну бібліоґрафію Лекаця і гарайды Біблиоґрафія Подкарпатятя котра была фантастична я вытягнул рукопис і зробил книжку тут же для кірці нерозбєдном з кірцьом выдали удварівю книжку така книжка то же за історию карпатскых Русинів котра вышла в ужурюмому выдавательстві Ну і пішли до мене авторы і знаєте они приходят і коли слухайте А мож не выдати книжку мож выдати книжку але вы будете нести в службу безпекы ну там узгоджувати цішу як кажу янич не буду нести Я буду выдавати Вашу книжку І так поступно Я зробил пару книжок якы дали за себе знати і было і такоє што приходили люди казали слухы спонсор дал міні гроші жебы м не скільтувал тоты грошы я лишалу тобі через рік я принесу рукопис і жебы ти выдал ми книжку І так поступно поступно я уже порозуміл же то буде нова част мого жытя Я поязал з себе на теперішній час мы маєме я вже не памятаю поверх <unk> книжок якє мы выдали може вже меньше выдаєме но мы перві зачали офіцийно выдавати русиньску книгу Тоди был іс страх бо доста часто до мене приходили люди як кажу Як мы мене найшли туйву де ми А знайте мы зашли в выдавальство тако як Карпаты а они нас нагнали до вас козалиж з русиньскыма книжками діду Падяка І то было фантастично бо я доставало тых вшыткых выдавательств ужгородскых я доставал клієнтів всю русиньской приходили до мене і в один прекрасний момент На мом порозі появил ся єден чловік котрий ся ани не мал тот дзвонок по клопка ви каже Знайте пане я не маю вашу візытку Моя фамілия професор Маґучі єст з Канады і так му зачал ся ісі єден три рубувы Я думаю што то был <unk> якійс том Третій рік може ся раз стрічали з ним у конґресі уж ур конґресі Мы солже стрічали маґу ці дал мі свою візитку но а я як бідный чловек не мал візитку так жему не дало Він каже як попозерам вашы візиткы нияк пришол і так поступно мы туди уже зачали робити в нас появили ся проєкты проєкты проєкты проєкты І от мы дотеперішнього часу робиме і з проєктом Маґуцє і з тыми дальшыми русиньскыма проєктами а том же появили ся дальшы ідеі Я стрічал на своым путіло тых знає достойных людей якы штось давали новой новій імпульсы в моє жытя і от так появило ся выдавательство котре направду Первом за цілю выдавати офіцийну русиньскы книжкы неофіцийну дале ми не была вада із книжново Комору Украіны Книжкова палата Украіны тому што вони робили статистику них выходил такій вісни крас на три місяці де вони фіксували по языках якє там русиньскій мові стікі то книжок в Украіні а русиньскых дві три А я кажу і неправды я выдал шіст книжок Вы мені выдали шісти з беновскых номерів я выдал шісти з беновскых шіс книжок по русиньскій ушыткы книжкы загнавном но мы рахуєме русиньскыми лем воєводно русиньскы книжкі котры выданы надают ся в Украіні наш выдавали даколи Тоді нальшы проблемы Я зачал з ними дискутувати і опубликувал статют на інтернеті то же пішло же Перебачте але русиньска книжка є вы і не можете ігнорувати під выйшло шіст будте добрі допишіть тых шіст книжок люхыте голусу Русину Подкарпатя У Карпата дівціна высока як полонена высока як полонена оя одлюбу нія в пуслину файны дівкы по рудину каждий бы єй хотіл за родину Букарпа така дівка што з перовів міцна крепка што з перовів міцна крепка гоя воділ бы о ніяну файну дівкы по Ясинів каждий бы і хотіл за родину Гей а гео волю Штефано гей а ге гео до но готінка Івано Гей а гео до оно вылюбого Стефано ге гео то о но а потім петата Іваного Укарпатагі дівціна солодинька як малена со як Малена Гоя ага Жеты о ній бесідуют містамію спопуют та ніджю в думках потилюю Карпата і Юціна Солодинка як Малена Солодинка Як Малена го а гапці до найклицю Анцип і облицю діду мал тепер буде моя Его полюбила Стефана Ага ге а гея ге до но потім петра та Івано ге гео но полюбила Бытефана гей а гей а гео но о потім петра та Івара гей а гей а гейоно полютевати Стефано го гей а ге а гео но го або тіпека Івано гей а гей а Гея то оно Полюбила то Стефана Ога Ге ге ге до оно а потім Бената Івано і будь кутали з під Карпатів таку я хоцю што ся не буде ганьбити для тиколицю вшыткых лоці з мого края хоцюдня по Лапатиі пословила же хоцєш на мене про себе мантиґу Карпата і Юсіна Солодинка як Малено Солодинка Еновено одю ні Яспуздину файно дівкы поясинів каждий бый котів за родину Бука патаг і дівчына высока як полонина высока понегой га одюл был ні Яспузнину файну дівкы порунину кажы бый котів за родину ге гео долюбла Пещефано гей а ге а а потім Петра та Іван го гей а гейдо но полюбила Стефано Гей а гей а гео або тім Петра та Іваного гей а гей гера полюбила Стефаного Гей а гей а до но по тім Петро та Іваного гей гей гейодо Вылюбила гей гей гейодого но бо ті Петро та Іваны гей І так поступно поступно русиньска книжка ставала реалию і што інтереснує што за даякій час тоты другі выдавателі маленькы выдавателі котрый не могли конкурувати з тыми великыми Закарпатя ци патент то же уже не одганяли од себе русиньскых клієнтів Воне заберали русиньскє і я думал як то файно в одтепі нас много а селже новий етап еґзистенциі русиньской книжкы неєден падяк а вшыткы выдавут русиньскы книжкы достає курс таку просту реальностю нашого русиньской еґзистенциі Ну і ясно і діло што як специялист з русиньской літературы я все воліл робити лем русиньску літературу писати лем по русиньскы але весь час мне то в єден бік то в другій бік то є выдаватель русиньскій русиньскій школы той сішусь ну і наконец то за даякій час Выник вопрос мы будеме мати Інститут Русиньского Языка і Культуры в Пряшові але мы не маєме специялиста з русиньской літературы дахто повіл ну а паняк специяліст І тоди фактично за даякій час нелегко бо не хотіли мене я мушу нараз повісти пане Падякє бы сте были з мадярскым паспортом кєбы сте были з Европской Уніі Хоц з Румуніі береме вас нараз але вос украіньскій паспорт не хоче ми збрати і за даякій час пак пришло жы Но кого брати направду Я был готовий і сут заключала ся в тому што ціле своє жытя я не доставал нияку стипендию ниякы заплотні а учіл русиньску літературу чытал чытал всепудряд і воєводиньскоє і америцкоє і што міг а в архівах што найдеш то нараз чытаєш в мене ниєдна держава не вклала ани однену ґопійку ани єден цент ани єден доляр у мою выхолу як специялиста з русиньской літерату школо А я сам то зробил задар практичну бо є мені то было інтересно і за даякій час я мусил согласити ся што айно я іду робити упряшы хоц я ту добре стоял до <unk> рубу Вік я пришол то робити Дупряшовы тяжко офіцийно не можеме Вас приняти забераєте чужоє Дакло Словака забераєте робочой місто а пак через рік коли я вже порозуміл же Я дискримінований страшну я дал знати што я чытаю лекциі лем до кінця має місяц ставлю оцінкы на еґзаменів і я іду гет І одтуды А я уж чытал думаю што вісемнадцет курсів я чытал Я чытал старшу русиньску літературу Я чытал русиньску літературу XIX столітя Я чытал русиньску літературу мойну я чытал сучасну русиньску літературу я чытал спіцкурсы там вызначні поставы русиньского світу творчост Анатолия Кралицкого я чытал Ну все што треба было Я в бакалярскій роботы віл маґістерскє роботы і уже было видко што я в якій смірі цінной роботі робітник і тоди міністерству вявило конкурс я подал своі документы на конкурс офіцийно Уже чом істо позволено было ну правда Словакєв же вступила в Е на ней шырили ся вшыткы законы ЕУ такє выграл конкурс і супокійно пришол робити пряшів на університет на якому я лже рублю <unk> руків і тыж чытаю ушыткы профільні дисципліны і з русиньской літературы то значыт то што называє ся повінні предметы ушыткє чытаю я єсной ділом ні бы хотіло ся жебы пришла нова ґенерация што бы было нас весце но але Знайте выкухати специялиста то достат тяжка робота Зато треба набрати ся терпіня чекати коли появлят ся нові специялисты з русиньской літературы котры бы могли продолжыти тоту роботу Я вижу низко є же цілый світ мы приміром ушыткы моі учевникы як чыты вчевникы видал Істория русиньской літературы і тепер коли бібліотека одна бібліотека хотіла од мене аж пят фолетків купити то я ім сказал перебач што можу продати лем два бо уже ниє всю іти з тол вопрос дальший треба глядати гроші або видати дальшы Ну а медже тым я рішыл што Уже я готовий бы видати історию русиньской літературы у трьох книжках Обще чысло сторінок поверх <unk> стурін у тому чыслі і мала енциклопедия де має быти представлены гесля про тых Поверх <unk> русиньскых писателів поетів зачынают ся од ст і не лем од писателів але і даколи мы маєме просто літературний факт даяко літературноє общество даякій літературний документ котрий не має свого автора анонімний до ті характеристикы то все што я уже за <unk> років на університеті наробил студентами то вот тепер то все треба покласти до той книжкы і надію ся што за даякій час я выдам тоту книжку одна част уже вышла то вышла у мене театр вона вышла як оддільна книжка тепер уже я є Хоц там вона величезна вона груба но явже єй маю дополнити іщєдись <unk> <unk> <unk> рін бо насий час уже треба повісти што одкрыл ся нам Мандрий Бродій його драматурґіі Одкрыл ся Григорий Гонуляк з його пєсами одкрыли ся другі писателі то значыт вєст час треба дополнювати і дополнювати материялы но я надію ся што мі выстане енерґіі і здоровя в первим ряді о бы скончыти і тоту роботу Бо коли буде академічна русиньска література в трьох книжках То буде значыти што вы сней можете робити курту середню версию што будете хотіти але уже буде хоц штось важноє што вона пише ся в русиньскым языкови Не в украіньскым не в русийскым не в медярскым Не в ціскым не в словацкым она пише ся в русиньскым языкови А то є важний елемент бо я все говорю найважний у Русинівці ловік то є поет у шыршому розумліню Бо дукій є поет або і докій є то ті люде котры пишут по русиньскій Фактично декляруют еґзистенцию русиньского языка до того часу Русины еґзистуют роле они мают перспектыву вони мают будучніст Як лем умірає поет позоритер в Европі даколи вымаєме одного драматурга на <unk> шіст держав Ци траґедия траґедия ци то біда І то не має значіня ци то буде світового рівня класика хоц русиньскій світ богатий на світові джерела на світові такє знаєте перли Я все говорю од наша воєводно русиньской літературы там є <unk> тис Русинів Але од костельника о <unk> <unk> р коли он написал ґраматику Руской бешеды то у них выросло поверх <unk> писателів <unk> тис люди за <unk> років дали <unk> писателів Але які фантастичні писателі Гавріл Костельник його драматурґія світовый рівень Міхал Ковач це на рівні я не знаю Шолхова тіхідон ци направду фантастична світова література І тепер шкода вот не так давно може рік тому умер Звонімір Павловіч Його сучасна драматурґія Бона достойна бы она ставила ся тепір на сценах всяди в світі лем треба тепір што треба перекладати єй на анґлийскій язык і понукнути світу наші перли понукнути світу нашу культуру а на то треба просто много сидіти і рубити і рубити і вглядати приближати до себе молодых люди котры знают і русиньску і анґлійску котрі анґажуют си в тото і анґажувати ся в тото То значыт то така велика робота без декляраций без даякых помпы без даякых маніфестаций то просто велика така кабінетна робота котру треба робити Вум з нашых будитив мі си види май любити кралицкого є не знову ціму Темлю і сір му му За каденциі на Ратушня Ку удали были як раз той уж нязь Лабориц тум удали сти перше што ту презентували была прекрасна презентация твори Кралицку нуй путум опець же нязь Лаборици Кралицку удали сте но і місяку склало лосиз ва найближей до душы Но я бы так повіл мом жытьові вседетермінованой Анатолий Кралицкій се был первий русиньскій писатель ці ці рукописи я найшол в архіві поверх трисі стурін його рукописів А то значыло што тепер там треба свою енерґію увагу і си представте што я уже на дисертацию в Академіі Наукы Кыєві я засєдил <unk> апріля <unk> року На тот момент я вже был готовий выдати до <unk> стурін томик Анатолия Кралицку отворів Але там выйшла яка істория девяности років то як раз были часы коли вшытко ся валило ся держава упадала гросі не было і моя книжка уже рукопис был зареґіструваний в выдавательстві Карпаты в Ужгороділо то была іх ініциятива Хотіли выдати таку серию Народна Бібліотека в тій сериі пак выйшол Духнович од Олены Рудлюця вышол Станиц вышол Марко Борубуля і мал выйти Анатолий Кралицкій чом Кралицкій мал вийти другым позад Александра духновиця Олены Рудловцяк і я уже был готовый выдати книжку і сін на засіду перенести бы свою книжку то бы был ефект што ты не просто маєш дисертацию але ти приходиш уже своіми реальна твоя робота от што ти зробил бы одной діло глядати архіва другой видати Але выйшло што то ся затягло дале в то мішала ся політика пис може я і радий што стало ся так бо усе щаст на порузі появил ся Юрко Станец котрий написал фантастичну повіст Юры Чорной Де є наше русиньскоє жытя вказано є уж вшыткых такых нюансах і то было <unk> рік а поза того пришли совітска власт Йому было заказано є писати йому было заказано є приходити на стрічі літературі в Ужгорода Фактично йому треба было найти даяку інчыку роботу І от тепір Было гросі або на кралицкого падяка або на Юру Чорного од Юрка Станинцы Но і вони так рішыли што кралицкій руси філ та мы тепер не будеме выдавати выдаме Станинця Але по Станинцьові уже не было гроші І представте собі што книжка Анатолия Кралицкого уже была набрана у желізі Была ціла така ізба комора выдавательска радяньскє Закарпатя бо тоди уже просто Закарпатя де сохраняло ся в желізові уже цілий текст той книжкы Мало того я і редактор мы достали по копіі Вона в мене є я іщыл Єдиний еґземпляр котрый о тоє книжкы обстав є в моій бібліотеці але уже не было грусі о быту книжку не пічати І така книжка не была напічатана Нараз по тому пришли якіс люди была орґанізована Акцийонерной общество з єдну акцию і тата акцию хтуй скупил мы дотепер не знаєме хто є хазяін выдавательство бывшого то было выдавательство комуністичной партиі закарпатску обкома комуністичной партиі Совітского Союза і ута книжка Лежала дакілько років желізі пак тото желізо а то і алюміній продали простору напросто я обстал без ушыткого Я вже был бізнесові я рішывшы я зо своі гросі видам тоту книжочку тунку кому мила єст отсина Але на другому я думал што видам собі там <unk> фолатків Але на другу буці я прийшол на стрічу і з мером Ужгородату Дивы Ротушняк і я сказал што знайте книжка вже готова Як што доплатити якійс копікій то можна выдати <unk> фолатків і я бы тоди <unk> фолатків не просто оддал бібліотекам Закарпатской облиці то зачыт бібліотекам Закарпатской области і до каждой школы в Закарпатскій области до <unk> школ приблизно то засі треба было <unk> книжок оддати але я готовий і своім автом розвести тотє книжкы Я направду брал книжку ішол по селах і заходил до директора пак за два рокы я хотіл провірити ци та книжка є Даколи были фантастичні сторішы учытелька хвалила книжку бо є рудила з учыни даколи бібліотекарка казала што дає дітям чытати а дакулькы директор каже яка книжка ішол дослуго такого знати желізну шкафо вытырал порох вытягал каже тота тота е припало выхы так готово Был бы му інтерес у бы кралицкій пішол діти зачали чытати бо русиньскій літературі Кралицкій О має своє місто як поет романтик якій поет котрий заклал тоту романтичну школу і доста але многі оповіданя мы дотеперішню очысуват а тепер выдал князь Лабурец де я публикуют даякі його повіданя котры не были опубликувані од року <unk> од представти А тепер в <unk> році цім выдає ся книжка то значыт же <unk> до кінця то є велика проблема нашой культуры Мы даколи гоньбиме ся самі себе бо мы не знаєме на кілько мы багатє на кілько є багата наша культура бо треба выдавати перевыдавати каждых <unk> років Нова ґенерация пришла Має быти перевидана кажда наша книжка а мы бідні Мы не маєме гроші мы не маєме ани духа того мы маєме все пана над собов якій каже на што там выдавати пупівску літературу а на што нам выдавати тоту макулятуру І от я хочу повісти не так давно посліднє што я видал може непослідно є бы поза того же дві книжкы выйшли але то были творы од Александры Духновой І я досте часто чытал даякі рецензиі од украінців од украіньскых до кінця академіків украіньскых якій розказували што духновіт ся поезия вона не ритмічна што там є розміры вони страчают ся што там ритмічний рисунок слабий што фактично Але то все ставало зато Бо ці люди оцінювали авет з позициі русиньского языка авец з позициі украіньску Не розумілу тіж што надголосы над словами в русиньскым языкови не сут такыми як русиньскым і украіньскому языкови і кєд вызнаєте русиньску бесіду А Духнович про мене досто близкій бы коли вон пише по нашому по русиньскы то тако як бы баба приказувала і зо мну Бо слово в слово інтонация в інтонациі лексема до лексемы то вшытко бо мы ся родили Духновичови было на єдному боці горами а мы были зат на другому буці так як Ей то буде там карусу недо велику оберазну си односили Они самі кажут му там болиів не так ожебы выроміли же в ті часы путь не на снину не на гуменне не до пряшло і кошыц і з тополі прийти не мож было Мож было по потокови дойти до річкі Уж поляньскій потік впадає в річку Уж і пуці шла пупотокові То значіт тоті вшыткы села даколи і не были до земплиньского комітату бо мож было прийти лем із Ужгорода вони были гум част комітата УНґ або ужоцкого комітата і одкули я чытаю тото близкоє бо нашы час родинило абсталянт на Словацкому бузи і коли я то чытаю і коли я виджу тоту І я розуміл же то є абсолютний поетычний слух што він є такій коли ты чытаєш ти чуєш тоту гармонію і ты розумієш што ты колдуші котры прийдут і з Кыєва ци придут з Москвы і зачынают кривити носом же тоє не поезиі перебачте Вы ніє літературу знателі вы не єс експерты з русиньского языка і з русиньской літературы Кєд Вам духнович ся не любит значыт то є вашы проблемы Вы не годні оцінити поетичний дар Александра Духновича Я радий што мені подарило ся выт выдати тоты дві книжкы Духновичу Думал уже то не конец бо многі темы з Духновичом іщы чекают на моноґрафію ся треба ся выяснити Я думал же всю книжку попадут я просто уже не встигал бы треба было книжку же выдавати і плюс як коли ти маєш грошы на <unk> стурін Ты уже не можеш видати на <unk> сторін бо то є проблема европской той бюрокрациі бо ты не можеш договорювати ся книжка на плянованой <unk> стурінты меншыны <unk> стурін мене все більше і більше як о ясно діло што многі вопросы з Духновичом місці невыяснені або невыяснені чытателі не знают але я вже готовий Примір говорити за первий портрет Александра Духновича Я уже хочу до Львова глядати тот портрет бо він перед смертю заповіл його Львову То што він любил німецкой швайцарской австрийской то што він чытал клясиків або літературу то ся не значыт што він видти што сміг пожычыти Но і такых тем од Александра Духновича о мене ся много якій сякал утясі на публикацию так што і тото треба буде перевидати даколи в можытьові думаєш што найде ся час жебы і тото перевидати Зр Іваницю я м дуже дякує мушу собішу сепостід на наша бесіда мушу єтикат думкы бы зробити з вами інтервю окремо по карпаторускых писателях <unk> стому все тем на Подкарпаті уна мертва по се будь си николи не знає і імена не знал Я не тошу же там шо написали і псевдонім моє писали Хотіло бы ся полурити з вами ся окремо по томушу удали по фенцикови по Духновицю окремо покралиску майглубоку покажну творы Но тому думусу і мусі з Вами си стрічати Но а тепер дуже дяку на жебы сида ваша біоґрафія гіб написати хе кі мемуары Узвуйці ні Дуж і рекли же сте пришли Ясноє діло што з так сякі інтервю дают можност дашто повісти допереду знаєте бо то што буде в книжках то што буде о статях то все ся треба чекати Наша культура є богата культура І як каждий центральноевропейскій народ може быти гордий за своіх писателів мы тиж можеме быти горді за своіх писателів бо то што вони зробили про нас то є наше наслідство і мы ся не маєме праву одказувати од нашого наслідство Вот на тому бы я і поставил низко точку дяку окресну Серце моя пля серце моя плячы Серце моя плача сер моє пляче годажа Тепер вераю дного ґраю ґраю горі ся не верне ґрані плячте Не мож ваза бы не мож ваза мож ваза не мож ваза в ноі влюсору собул Подкарпатя