Архів
лемківского радия

Видам вас милий слухайче при мікрофоні Анна Кырпан днескы маме другу част бесіды то значыт же другій раз у нас в густях Юлия Венгринович з дому Калиньок Родили ся она на заході Лемковины в Лобові в <unk> році Тепер жыє в селі Ковалівка коломісточка монастыриска Тернопільской Области Лобова то єст дост великє дост такє знане село Як хто слухал вшыткы нашы передачы то мали сме таку стрічу уж з єдным паном з Лобовы до Лем Монцяк і він спричынил ся до написаня невеликой книжкы про Лобову Она вышла в Івану Франківску в <unk> руці і окрем пана Лева там два авторы то Івана Полиняк і Надія Юськів і тота Надія Юськів власні єст рідном сестром молодшом сестром нашой пані Юліі з якой гнеска бесідуєме Вы мі оповіли о тім же в Льбуі были дост добры стосункы медже Пояками медже Жыдами а о ту в книжці то Ваша сестра пише так В Слі были діючі церкви Костьол і Божниця різдвяні свята ми носили кутю а на вликдень Паску з сусідом Поляком Овни ділили ся з нома опладками євреі приносили моци Значыты бесідуєме о такых барз добрых сусідскых стосунках і доправды приносили вам мацу так памятати тот не было жы такє еге вдільне як тераз Піса Але до неі для дужых Но просто прізний барз тоненькій хліб такий мен і навет Полякы нам з Польщы то вже брат чловіка присыла тоті так само оплаток на різвяне свято жы бы воляс кутя а в них блу отла А доправды вас рыхтували кудю бо дуже Лемків мі оповідали же не мали на святый Ветір Куті же аж пришли гев то ту уж виділи такє і успібували вдома не было То Доправды была кутя была кутя Якам така як ту роблят Но трохы губа та і ту роблят і річцю і густу як ухту оке лем а мама робила таку што треба было лож том густішю густішю пшеници пшениця мат І ну оріхы як были і меда там роджынків такого же не памятам жем была такы моментів івсе кутя но доправды были добры стосункы і як бы повісти єдна другых шанували як бы Юзефійскы так Але як што взяти як на зліст вже была як же пришла радяньска влада то уж вышукували як Украінці як то як то як зліст было Я в ту як злізд з початку не будну о зварят был были Лемкы пляптом же Дівчат тихше ся вчыли так вытрохы до інтеліґенциі належали священника донькы учытеля дочка Моє две рідна сестра і рідна сестра то же ся і ховали трохы же боже бы ходила партизантка а до того до війны то так і было яка же ся єдны з другыма добрі обходили Полякы сы но навет пригадую же така была Полька і фамілия єй была полька приходила лем барабуль помагала копати ґрулі ґрулі ну то до якого часу были токы Добры щыры стосункы до якого бы выповіли же пакса ся вшытко зупсуло так до війны А як до війны то значыт до <unk> рока акта до <unk> рока а в <unk> ры пришли Німці і якы в лобові то выглядало же пришли Німці заняли просто село і но і уж не были кыци буів в <unk> р так так так так так так так так так так В <unk> сороковым році же я памятам ліпше <unk> то Жеті над Жыдами ся знущали Жыдів кожын ден машырували повязкы на руках з єх том як ся звірду доведе домта І як субота приходила то тым іх шабат Жыдів был а іх брали і так бо по селі маршырували як войско іхня Німці тых Жыдів же были в селі то вытепер лем о тых повідате же благы в селі і іх такы но як бы навмисне такы Німці Німці іх змушали в суботу іх святый Ден дан спокою так жебы познущати ся так іх Што сы зоставляли робити што ім не можна Жыдівкы такы були файны на суботу <unk> обрі надівали на голову Епорукы ферукы Такы файны были Жыдиво чыгаджом они брали перукы нла єм єдна мала косы а Як выходити заміст треба было обрізати кото з ортодоксальных Жыдів єст так же наветы голили голову женам бо якы оддавала ся уж не мала права тото вело ся носити так і і то гм аж до вас были такы ортодоксальны же Жены одданы тоты уж не мали долося ні не мали Надже така была жыдівка Ганя так по сусідскы мали склеп Фромола Фроім ся называл єй татоси є памятам жебы потомносила тоту перуґу то так і так єй было файно а і скосом єй памятала міщы А они они носили перукы і якы деси выходили то што брали на ся перуку Жы берали ся баду суботу тале гмоні в суботу і собі лагодили гіду цакуба наперед ліпшу як то кажут не таку як кожен ден Была така жыдівка Яремка пекла такы булочкы кайзеркы ся называли здобны такы як ле розкажут Но знаю што там давала ванідів напевно і іщы выщу То так Як пекла она ті булкы то было чути в м запаху до нас бы смы так на горбі жыли то Кароя Америка уж напекла булок А тоты булкы такы були тані по <unk> грошы а як така проста булка нес то навет по трі можна было купити такы Ту они мали склеп зґеб мали і тамто продавали так І собі там ну ваша сестро єм пише же продавали хлібы булкы дрізді там так лепіл імгы Такє всє што потрібне для домів Але зацікавили ня же тота жыдівка же не мала косы то якосы так як то іх остріли ци як ци остріли я не памятам до голова Але она што малатку косы обрізаны а так ся так зачеплювали на наш ден як ходили А так я памятам же як ся брали та ся хтіло на ніг дивити же мы ся так нифайно не вберали як уні Акли жыти ся убырали Нота файны такы вы як тераз ходят костюмчыкы всякы Лемкы того не мали такє версы з полотна з Ломашів То был як бы такє уж обличыня в місті та якы на Татаро дараз як так Но жены мали уж такы суконкы як товды были молоды татаре діти якы сы такє а тоты ґазды Жыды то як ся уберали Та сослідлю же такій Жыд тымал ту корчму в Фрай ся называ Тота борода і капелюх так зразу бы за пізнати же то Жыд а гандляры такы знате Е Робити вони не цікавы были жебы нихто не мал ні го рода ні ніс тыко так жыли з того што торгували Але може были рімісникы може дашто робили ремісникы може і были бо такы дашы вырабляли такы делікатны дащы Часто Жыды но прикочыли Но гы а мама не носили Жыдівкы дикы Жыдівкы купувала все материялы полотно Жыдівка неє дала ка ніякова не гризти ся я вам дам як при святници кількошо вам треба о такє вло якє се блискуче є розжеве На сукеркы перед великодньом мама не мала грошы то нас записала коли буде а іщы брала нас молоко і яйка Но рахувало в Тому коменсувало такы і то были вашы добры сусіды хоц інакшой віры нацийональности і ту пришли Німці і вшыткых іх З початку з початку не забрали з початку лем Як бы інакше трактували іх як другых люди такы спочатка такы іх штанді бы ся знущали на ні не што не буде абы так зробити а Жыды мусіли слухати і выходити з тыма воязками на руках з звіздом і І все ішли так по селом в єден конец другій і німецку в них Вывезли іх в ґето скорійше як Знам же же мама то ся в СаНовым Санчы ток пішла там дес до ґета до той Нусинкы Жыдівкы што так нам севыгоду робила цево то мама і Тандак якосок ліва боханучку та выповідали минулий рос ласі і масля таку оселочку І мы так выказали як ся не бояли ньо та мам тілько діти як бы нівці з Лаполита так само бы напевно наказали бы посварили бы але якоси так ся обійшло Яка іх доял Іх вшыткых постріляли ци як дума то я Думаю же там в Освєнцімі де де купа народу і нашых люди погынуло то і іх там Затам были і Жыды і Полякы і Украінці всякій нацийональніст уг там было і мій брат єден угодів хтіло было кім то бесідувати Дряты в слухаців якы не слухали нашу Першу передачу припоминам же днеска другє раз бесідуєме оповідат нам о селі Лабула і о своій родині пані Юлия Венгренович з дому Калиняк она родила ся в Лабові в <unk> році но а більшу част жытя прожыла в селі Колівка коло монастыриск то в Тернопільской области ното Партаме зас до нашой бесіды Переважні в лемківскых селах но было так ціле село Лемкы а было так же Были там Полякы деколи были Жыды были Циґане рідко другы окисы переважно тоты народы повіны так І якусы кусы давали своій рады і якосименці більше было мирно знали мирно разом ґаздувати так не ладили ся но Та мало такых сіл было жебы блак были но ріжной нацийональности бо тоты села дальшы на схід то там самы кры Лемкы были тверді і не знали цого І так вон там не было такого жебы жыть Лемкы женил на Польці жыме того не чули хоч добрі жыли але мішали ся А была тото была же єдно село по трактовій дорозі і другє село в Боці Складисте а Масієва по дорозі і а дальше же навойова Фрицова польскы села выцином і Новій Санч і всі о там же І памятате кус синімецку окупацию выповіли же за якій час стосункы добры стосункы майже ріжныма народами ци одповісти ся змінили так коли то было Ну та Як же пришля пришли Німці то же хтіли уряд жебы в селі поміняти бы были Полякы бо были Лемко там війт бы Лемкы солты з Лемко Но а Німці Зараз я хочу про тотых султисів туде си пише в книжці буту вшытко пише зараз я тоту найду цело было было центром ґміны ґытарво ґміна была в Лабові А там угрік в <unk> році Війтом был Йосиф Вислоцкій Пред початком ІІ Св війны війтум был Поляк але в <unk> році зас выбрали Йосифа Веслоцкого якій был війтом до кінця війны аж до того як його ХХ заарештували і вывезли до Сибіру Султысом предвійном был Пуляк Бартик Монка а з <unk> од скового рока Іван Калиньок нотимітат якого пак было выселено до Сибіру одзначыт вас тато од рока был В найтяжчы рокы мал такы обовязкы наприк што повинены німецка влада мал выконувати і напр малы рыхтувати спискы кого выслати Жыдо Німців на роботу так і з Лобовы тыж Тыж высылали молодіж на роботу тот чом выбрали власні Вышого тота Но не было аж такых грамотных жебы мали вызшу освіту або навет середню не было такых в селі мужчын А тато так клук окористувал ся авторитетом серед Поляків Но і Лемків Но я знаю чого выбрали выбрали Може війт там пораду порадил жебы выбрати Бо я знаючы той війт то так нібы хрест ні был Як як тераз ся называют кумами в Цєпляли то у хто тоты низловскій Йосип То він хто бы был для вас то што был кумом Жеваш тату і він хрыстили як кому він был кумом як бы ду А думате Я Хрестну маму знаю а Хрестну тата не знаю але знаю што нонашом я його называла Того Ісифа Феслоцкого так м а він своіх діти не мало Мал приємного такого по родині хлопце І якы мал ваш тату обовязкы што мал робити найперше якы мал такы Што робил Но не тоже ваш тато але што робил в селі Солты што мал робити Но та так як голова схизі радиту Кта познімал свою господарку та інчо пришла яка вказівка там єшта Відумате я знам што там такє то посылали таку картку з хаты до хаты несли І што будут зборы коло церкви о після службы божой выкого то чысла то така картка як я довас а выдалі подавали другу хату і так через село перешла І по тому як же выходили з церкви то лишали ся так на горбку най бы насы ґаздове а там трохы жінок а мы молод діти молодьож і шляды додому Радили ся яко там приняти ци будували школу шыст там позабывала такє же мене не цікавило тото я ти любил як я мала пятнадцет років же кінчы в Крениці як єм ся вчыла о <unk>надцет мі было як я приіхала Жыту на Украіну то такій як раз вікшыкє як выкажут з голові Даже інакше І значыт Ваш отец был Вас поважным чловеком і певний же добрым ґаздом як його на такє выбрали выбрали а по тому же як пришли радяньска влада Та і знова того самого бартка выбрали Поляка так нібы но на зліст жебы це было Та і почали приіхали як то кажут вызволителі кагыберы разом з польском ладом і селяти ся власні побесідуєме окім Може я Вас звідам дашто цілком другє я чытала тоту книжку же Ваша сестра написала же тата был святковий костюм суконна гунька теперка і што не холосні майстерно рушыті різнокольоровыма шнурками і кєтайками Што за кітайкє Тато дігавці Кустів на Різдво на Великдень Він тоді выглядал молодым красивым і урочыстым Головныма оборми были в зимку Шапка Барниця влітку Копых Крисаня На свято так і ходіл як ішол зо церкви але не все так о Там як великден тото раз на великден а другій ден міг піти вже в такым убраню звычайным ну то мал костюм такій І святковий як телен може гірсі материял ся але алевсе так уж убранє гмто за гунька теперка што Но то теперка ся называла цитагунька то така як ту бачу на Гучутщыні Деякны колядникы ходят так само но ту і стігі він ся віс розшыто а він пригадує собі зеленым і червоным і жолтым такым шнурком так якой ся ту так завязувало мы назвало си теперка такерка О нашту ден за як доліше єхал та в такым но старшы моі одежы бы несело бо там ся і вымазали А теплійше все было Аносили таке як така безрукавка знам тепе ену на плечы Я крижы жебы не змеркнути такій лайбіґ але такій тепли Навит были такы што зкір зо спожыны так а там сведер грубой грубой вязкы то може трохы і самі плели старша сестры то вела нам сім сведры А як вашы мамы уберали ся як до церкви тылесци на свято Та файно ся вберала не як на той часе мала навіть такє як тепер называют Такы сукенкы показуют што просвітлює ся то маску мала і чорну і таку кремову з долгым рукавом таку трушкыту вільню вітшыйку так файну і так До церкви хустины файны мала мама такы ну такы як носят ті Американьска але мала єй таку тоньку апашка чы як єй называли Тото было была уж кус цивілізувана то уж не ходили та як в дальшых селах люде по лемківскы вшытку позбераны чы уж дакус было до міского того там ідеалу оно То таку село складисте то я том чытала книжку ты я навіт не знаю же там так ся было запущено шы знайти курны хаты а з кужной хаты хтоси мусил быти во Америці на заробітках Так там описує один чловік іх осмеро были діти братів багато і дві сестры то як він попал на війну тут і в Сибірі был іх Херсоні і де він не был же втрі як його забрали а Санчі ся вчыл якій там куледжі ту а звідте як го забрали до войска і такы купа років были по світі Мандрувал же старым Оженів і отекє <unk>na А што хтіла єм Вас звідати бо чытам што писала ваша сестра і зацікавил ня такій Сергій Войтович бо ту написано же він од <unk> рока Провадил церковный Хор і барз добрі тото робил і был аґрономом так І він был такым діячом там і в присвіті і він як бы провадил такє вчыня як то ґаздувати якысы як курсы Провадил як ґаздувати по новому якысы новы способы стосувати і же то і увас в хыжы зберали ся люде і він вчыл вказувал выяснял як то можна по новому ґаздувати ковальцік землі взяли деси жебы на тім такє Взірцьове то мати та як раз племенник так од тото власні хоцю тото існя зацікавило же він зорґанізувал звіринец і привюз якы су такы звірі Шопы І зробил такы якєсы Озерце же рыбы якысы там тиж дувал написано же перспективні веде рыб Не знам чому они были перспективны і што то зели хутрові звірі шы такы трохы подібны до внутрі Може то внутрі буде а называли іх шопы Бо такє ж собі нібы мені слідце што він мал якысы тамы звіры А што він ся мал окреме того такій вефайні великій городчык і Щепы дерева вырощувал такы щепыш з насіня впевнюяк што вже такого деревка были яблюні груші а так шыроко посаджены а помедже тыма деревцями рускавкы то я ходила навет сапа лям му тоту раз пре запамятала м собі То был якій такий городец Показовий а показові то мама то не на мами ним на нашым ся куль ся называлим Такы грядкы він тото показувал жебы ся поділили як то ся робит А то доправды до вашой хыжы сходили ся ґаздині ци може і ґаздий він вказувал як то тре не можу є вам то твердо підтвердити бо мало памятам То м єй двоєрідний брат сын мамны і сестры найстарший як ся зволил Юлия зато він глаз зробил такій переворот трохы Переворот якы істи інакшы Да він ся вчыл дав ля де він ся вчыл я не знам Може туде на Украіні бы Він деси ся вилчіл і приіхал з селу і зачал так повіме так активні грал файну на скрипці свас повідала скрипка ци гуслі гушлі Ано тут одповідайте но та я так бы знай вын такій высокі был як тримал ци гучлі там так пасувало файну так А кілько был он старший Ой та был старші певно З двадцет років бы то найстарша мамина сестра ао а в різницях двадцет років мама з тьотком ніб зо сестром Я вам уж сповідала же мама В клисті была Якта ся віддала такой мі тот вшытко оповіли Но так же же він был же я ся така була смаркує як то повідают а він же был дорослий кавалер старший на вид Того Сергія зобрали Німці і німецка влада в Выйтовици ага забрали його тей О Свєнці мі помер Снищыли і ся остатком деси была такій папірш што він передал і оно попало до нас в рукычы колеґо і свому на тобі кусок хліба і як будеш мал нагоду боміш того пайку не треба шмі дали а як будеш мал таку можливіст як вийдеш на волю то передаш тоту листочок мой мамі Бо такє выходило же як за ним пришли то мама сама го выдала повіла де він є деси там спал Не знам де може в якій Криівці ци ци ци в куморі ци де Там як пришли з тоты кагебетай та його арештували те сьота як того загія хто арештувал но та хтота Та вже же радяньска Лада Є так думам і шкода бы його рідна сестра в Польщы іщы жыє Як бы то можна бы было ся довідати але хто жы она тоже же старинька може же і померла рышло совітскє війско і жытя в Льбові ся змінило Так як было же арештували вышого тата як то было чом ци што інкримінували ци як за ніщо ци туту тоже пише што тримали його і на уралію і в Дарниці в Кыєві бы і не судили бо не было за што Як пришли Пришол просто участковий так як бы но Як були Німці то ше мали місцевых украіньскых участковых січовы кєджы як іх называли Пришли і такы вы стрипкы були ся місцеві лем Німці мы бесідуєме о Німцях Мы тепер бесідуєме юс як пришла як бы совітска воєнна улада ци як бы ну і зовяли з Поляками разом же было вже было згорожено все за то переселеня вже было все знали і вывози хто ім не подобат ся трохы но як то кажут што с голові мал тото брат не было дома як вони пішли покликати А сестра пішла його покликала бо знала куди він пішол Оно пише же <unk> січня <unk> ры глошла Червена Армія І за пару дни пришли до нас представникы влады польскы поліциі росийскы солдаты і повіли ся зберати татови і братовы Латкови Значыт то было конец січня <unk> р Конецічню ся бо тото уж было по Йордані на Йорданы пришли так бо в Квітню же приіхали так за пару дни значыт по Йордані была уж нова влада і тота влада Вайляте то же з совітском Вадля разом вышли до Вас і до вашого тата А він на тот момент він был солтисом на тот момент ци южне юж не был юж він уж лем уж был Поляк Перебраний другій солтис гм вартик той шо был колись до тата І засаж його левы Значыт в тім моменті тато уж не полнил якысу функцию таку Был просто ґазда І пришли і повіли жебы жебы ся зберал і што повіли за што ци кадеция вшого повіде з нами і все І браса де аже Трап выхопила ся а я знаю де ім пішу я піду покличу І каже бы м міг втікти світу собі Але Але про вашого брата старшого він мал єл світу він мал світу неполну скінчену аж як вернул ся з Якуті то ся Ульові кінчал за очну Інжынєром Політехнічні Твого інжынєр але кішойте кілько мал років Він дякувал давайте другого а то было соле не <unk> рокы якых малы пришол хы і выпамятате то як тоты пришли тот ден выпамятате як то было были мыжы Выли в хыжы в хыжы якій Юлия ке Хруж то навіт далекій родич але він был в стрипках також участковій тоже Він тиж пришолы сом новом Ладом і поза по вказыйці мусіли робил тым Ну і ся зібрали ся маме вам шомаля та дала в сумку Хліба та што зо хліба і пішли і не думало ся же то так же то так на долго Ну а пот як ся потягли та і потягли і не знали мы нічого про ньо по тому Яка ся одкрытка пришла Але ходили да ся звідували де іхали да си там може де іх тримали Ну єхали іх завезли аж наураю были потом назад вернули в Кыів в Дарниці были як сестра вчыла ся тотам опису є што до них приходили турмы І не признавала ся бо навчыла ся в Кыєві Тоді А тоты такєв ся признавала ся же они засуджены же они деси товні незасуджены были і о тым ту справа же унец суду не было суду ниякого не было і Аж в якомусь то році же як він там долго был по тому попросил ся в відпуск і як єхал в відпуск поступил в Москвідо до правітельства того Ра владык такого і його выслухали і звільнили іх бо дали іх воякутю на постоянне місце прожываня а без выізду А то з початку они як были десил тых ляґрах тато з вашым найстаршым братом циде они там были та то певне опаку повідал дат дато іх выслали дато они были це і браты повідал і акажуваншы были в Іркутску в науралю Там якє місто тоже потом в Дарниці были в Кыєві потом з Дарниці як іх відправили аж в Яку і там на постоянне прожываня І потім лицей Німці тамто буду ріжні люде <unk> і Він мал брат маму можливіст наіхати до Німеччыны Же як выіл там якусь маву знакону дівчыну певну но бо хлопец та ні та є з сомнівком дуже дружыли і же каже як єхали она одном ногом поступил на машыну на верха на грузову єхати а тато стоіт коло машыны і так дивит ся на нього Не каже мені як стало Шо с підказало на душі я зіскочыл з машыны і помахал тій дівчыні зіть а сам лисіл ся тай добре зробил бы тато бы бы з нього ніц не варто бо він такой грамтым якымось бригадіром робил Тай же і тато ішый там підкєнул видиш якымосоржым там был Дей так Тай же як остали ся Жыды тоді написал до Підайці Лиса до той бабеків што тут перше шони першый раз зіхали в Росию на Підайцьок Жыдах на плочті файну мала роботу і не вагаючы ся мы А воє бы они жыли по сусідскій мы жыли з ними І вона поіхала в якуцю дню Но і тамто женили ся і не жыли двоіх дві дівчат але они они любили ся ци просто так же были знакомы ци яконы А він полега был же е є є є є є єй брата І там ходил так во як то хлопец до хлопця Нуа а він єй знал то же якы Кажы нокого я тай зробил єй такє Предложыл жебы приіхала а она не думаючы лішыла маму але мама ся мала сестру і сына і поіха То они певне листы писали ци як же они през тот час якуси контактували Та листы не писали аж по хыба потомнім она зібрала ся бо не могла так момент поіхат ним пато напевно што писали листы том высывали знимкы з дівчаток вайні дівчатка такі навиде один раз тато приславя шы на почті робила <unk> рублів пригадую прислал за сійчас з Леякуці нам нібы з мамою так нібы то же не в розкошах жыли боті были мадійше а надержы до школи по тым пішли в університет Без ниякой дачкы як то кажут хабарачыш тыкі тож своі знаня та всі Значыт тато там уж робил прото они не мали права выізджати але могли навет послати грошы навет так і си могло Але они лем мали жыти там так ним не мали права выізджати так І в <unk> році вернули ци як <unk> а тут по напишім так А шем забула скацат і той Висловскій того війта Тоже забрали то же там был Дякуйті што был в обоі війтом тату нібы был солтисом війтом і забрали ся ал до хлопця з сусідского то же там был а дівчат всіх позаберали іх на Кавказ Дорогы слухаче на тым уж буде конец принаймні гнеска у нас в густях была Юлия Венгринович з дому Калиняк Она оповідала нам о своій родині в ріднім селі Лабула де ся уродила в <unk> році більшу част жытя пані Юлі прожыла в селі Колалівка коло міста монастыриска Тернопільской области Щыро дякую пані Юліі і думам же наша бесіда о селі Льобова буде мати іщы продолжыня і вкінци лем повім же запровадило вас до пані Юлиі Анна Кырпан Оставайте здоровы до стрічы за тыжден