The archive of
Lemko radio

Видам вас ми моі слухачі при мікрофоні Анна Кырпан Днеска зас сме в терноплуні зас пришли сме до Анны Серняк Якы слухали сте нас тыжден тому то знате же они родили ся в <unk> році в селі Лосі тото Лосі же недалеко Ґорлиц Єй отец Петро Серняк походил з недалекой Білянкы женил ся в Лоси з Єлом Лукашык і родили ся ім діти по ані пришли на світ в <unk> році Юля в <unk> Мыхал Но і як слухали сте тыжден тому передачу то знате же сернякы в маю <unk> р были выселены до Центральной Украіны до новоукраіньского реґіону Кірогорадской области Прожыли там кілька місяців і товды кількоро родин Лосян выбрали ся од тамаль і пішли на захід спинили ся в Тырнопільской области бо так ся зложыли обставины і сырнякы замешкали в селі Великых Ходацьків недалеку Торнополя Там по выселеных польскых родинах оселили ся дос богато Лемків з ріжных сел Ту в великым ходачкові пришли на світ Іщы Штефан і Ліда так же вшыткых діти были уж пятеро Тоты першы рокы жытя в Радяньскым Союзі были найтяжчі Анна яку найстарша робила уж в Колвоспі а то і за себе і кус за маму но і ясне же робили і на ґаздівців не было коли ся вчыти Не было коли думати о якыхси розрывках о радостях молодости бо товды в тотых умовах найважнійше было просто выжыти Єй два браты і дві сестры покус підрастали побрали ся вылетіли з родинного гнізда а Анн не оддала ся а лишыла ся про родичох А тепер жыє з наймолодшом сестром в Тернополи Тыжден тому Анна Серняк оповідала як выселяли Лосян оповідала про дорогу на схід і пак на захід величыну а внескы про должыня нашой бесіды Тепер хочу більше побесідувати о селі де вродила ся пані Анна о селі Лосє знаного з мазярского промыслу Процитам ту фраґмент з верша лосяньского поеты Якола Дудры і зас зачнеме бесіду Дуют вітры од полудня дуют ден і ночы а сонецько тепле гарде кус ім допомочы Схудят снігы Горнут кригы дорога насихат Южнаш Лусян і з блізка віз на двір выпыхат зберат будькы кладе на віз тай вьо на ґорлиці Там лодує маз оливу і смар на фабриці Налядувал і приіхал іщы за Видоку і рыхтує ся в подорож до самого змроку По пілноці коло <unk> куні запряжены і лосяне уж жагнают діточкы і жены терат втерат до запаскы дображены очы та лем іхай а щестливо богти до помочы Терат єдны втерат другы руціньками сльозы а на селі од пілночы дуднят гурцят вузы О іхат іхат віз за возом та лем мосты дуднят бо Лосяне од двох віків ся тым гандльом труднят Коли си повідали же Лосі то найбогатше лемківскє село так дво Мадяли Мадяры Мадяры так заробляют бойдут всядиль І з того мают і ґан ран і село дост было богате бо ганлювали так было окрем ґаздівкы каждий іщы гандлювал возил мазь і мал з того дост до зохідохів дос дорогы та ніжати ся люде богатіли А є тоты Полякы хтіли наше село забрати і налевезли Але тькайте но люде бугатіли а як люде бугатіли но штоси кус зробили і як они мно могли розпорядити ся як товды мож было што Тоды землю купляли землю купляли хаты будували великы хаты будували двоховы файны хаты будували тут тай зато было паньска село Лося а чым они ріжнили ся од другых сел же они напр мали скор ся може школу выставили як другы села не мали іщы школы то лосюж было так Та голосы была велийка школя бо поповерхова То очывидні вкладали тиж люде і в школу што м выдал Ходили с той школы так Ходит но же м ходила до школы долго бо я там ходила ту ніґде не ходила бо думе приіхали кєруград там де не было школы Дес треба було іти до міста а ті діти вже тоже не ходили аж мы приіхали сюда тото Ліда холотой Стефані Михайлу ходили сюда до школы до Тарнополя а я вже не ходила ниґде тілько шом з Польщы ся навчыла А як ходили сте до школы памятати кус якы то были учытелі ци памяту таю найдучытелів памятаю є был такій польскій того называли лочкар лем ся во окулярах хлодил гол лочкар што то был мше другій акту Люм Смідявскій ато в вас был і польскій учытель Так польскій Ци вшыткы были польскы учытель Вшыткы вшыткы вшы польскы вшыткы вшыткы не было І вшыткы по польскы по польскы по польскы Польскы ся все вшыло Я чытала все по польскы А так же Вже потом туды як мы приіхали то я вже під дітей по украіньскы ся навчала чытати а то як міла по польскы чытати На чытло свышыткы были польскы учытели і діды мусіли по польскы ся вчытак так ну полю польскы Як выстріт по з кінця <unk> рока як выстріч того рока То в <unk> вы бы мали підпіти до шкулы Ну як бы вам было <unk> років і <unk> років пішли сте Ні вісем аж пішла бо мене нога заболіла Я лежала в больници Пішли сте што в <unk> пішли саґя вже ходили в паличым до школы Гм пішли сте в <unk> руці Ічыли сте ся рік а пак што німецка окупация туж при Німцях же при Німцю я вже по німецкы ся вчыла І взяли ся кустю Іщы зо Польщы а кусцюх зо Німців так А я то ато же мія не подила так А як то вызнали так по німецкы Но якы писати бесідувати Но вводили ме дуж коли то я вже зізнала Жы по кустах ся вчыли так ся вчыли шы добре же розуміла А по свому не было шкой послу ня то не було же Лемківскє не було нічы І в часі німецкой окупациі тыж не было Нє нє нє то ужы ся німецкы уже по німецкы было Воз з тых селів з тых селів воде розділя ганчуло высова тото в нас в селі багато ґлу кухарок подій кухаркы было Мали паньскы панів не робили ничого ав не гандлювали мали грошы та платили шубы кухаркы Вам то называли кухарка а то была просто нозяна яка робила вшытко ци дівка яка робила не лем ворили істи але і з діти вшыткым так але двали кухаркы хаґы Як на хлопот оповідали слуга А як брали Но дівку зыжена одповідали на ней кухар хоц оном была не лем кухарка але помагала вся дімага ся дівця звідме так кухарка ся называла То Лосяне были такы дозвогаты же могли сой брати слугы там о ґарды Бо ґарды колиси як поіхали Деси гандрювати то іх ґаздині мали штоси робити на поли ані сані пані го они были пані і они сой брали слугы тато хухарка кухаркы ся Но то певны як Лосяне такы Мани бы ні так дували певне до Америкы не ходили зарабляти бо ту заробляли А такий спухідне жы Нє нє мало де хто ішол Хыба бідний попадал Ну і всяди де Лосяне ходили на кєрмиш ци што то одраз было видно же то такы по паньскым такым убраню Та выдра было далеко было Лосян видно же то не прости якысы тамы Ту Лосяне не уж не ходили так як давно і люди ся зберали а уж і покупили такє обличыня як місті там было паньскє село Паньскє село влю А тепер ту кілька раз была б же была сильна і здорова то до Польщы Пу до Польщы поіхали Дбы родины велика А першый раз коли до Польщы поіхали сте ну уж тепер уж бо потім якы першый раз з Украіны до Польщы коли Я чуй не памятаю в якым треба ся ж дивити Бы я єздила в Шоруку Но так балічы зо союзу ци юж зо Украіны же же зо Союзу не пускали за Украіну же тата же пустили бы до братив пустили а як тіли іхати з татом мене вже не пустили Союзу так не пустили Як бы м пришло до свого села посмотріли якє оно і на двохповерховый ди на нашым подвірю Зжел густя ся побудувал бы там за них затопили вустю і вже си понабрали влосы пляців і хата до по якого я пришла думай сим боло ше як першы раз я була першы раз я ябула То шехаты вже не було хаты но стояла дуже грушка і підєкую Я бавила ся як мала буля Як мене нога вділен выносили там де діти приходили до мене бавити ся то я же ту грушку запамятала як єм пришла то шем пришла до той грушкы як єм обняла єм Плака тыкажу борщы бож А вже другій раз як єм пішол же грушкы не было же стояла камениця выбудувана же не жыли аж буду А такташы я руку єздила та іше познала знайте одразу было пізнати Бо коли нас был сусідшыма влоповерху хату а коли хвати він зробил мур такій жы бурванчы з каміня то я як пришла під той мур і дивлю ся моя грушка стоіт Ой Боже євдяку грушку Тоди могла одыйти од той грушкы грушкы были А так ташы року же єзджу та єздила єздила товже там то бы до того Поляка заходили то Нех пані приєд некані приєдже та цо пан Я бым єм пом нічого што пані товашы Колаше наше же не ма нашу То тот ґазда якій на кім місци ся побудувал то з Устя з Устя і поляк він як бы нормальні вас принял ток та принял дак нічы може гарбати може гарбати а кажня вце нічым є це дякує дякує і пішла Огє но то добрі же так бы яйчула же ріжно было І не знайте ліж мені было інакше ходити бы мене была родина Ме не была родина та я ішляло в Лізджынах вымате родину і приходите до родины а товды уж сойдете там з родином дес ах так Я приізджала все до Устя а Устю б сестрина дочка учытелювал надалі учытелює Устю То я духал зараку церкви заракало хыката около церква і зразу чого нам жыла то я зараду ней заходила же подзвоню на учытелів Вала Густю і зразу приде в вітри міхати і я вже там переночую а тоди машыном єдем до Ліщын же до сестры мене везе до сестры сестрина дочка вже мене мажу машыну везут до сестры і я вже в Гєщынах там побуду далі іду до Дурдины і тоди іду на Ґданьс Дуґданьска або до Вроцлавя до Олавы і в Варшаві була і дея не була Божы Жуда была родина є все пороздітали ся по всьому світі Але Лосю ту неє родины Самым так нє же было далека родина блудєнко Єлусяк зара на Шлябанці Жели єй яше до него заходила чувало в нев Єлусяк же померт Єлусяк Но і знам же з Лося был такий колиси учытель Ґыжа Марко Ґыжа так пак пізнійше то был він в Высовій і там юж Ґыжа Ґыжа яч бо ни жыли в Лоси Унижыли коло церкви в Лоси недалеко коло церкви Но я як єздила до того До Лосі то я в Высовій була на ту Щалу ходила ходила му Щалу там і ходили ме до того готелю бо там з Лосі был мал той готель мал той яко писал ся Палиґа То был його готель і він лишыл від там Полякы ся заняли а той палиґа він помертут давно полипоми там в горах Карпах там коіде він горду Лемкы ню заручкували Там птошкы співа людва сеу кых голос сопілкы там чути што дня Там птошкы співа юн весел сеу хыхолос сопілкы там чути штодня Село медже горами в нім лемкого жыє З горы гыстра гычка шумны водачы Там птошкы співын весело всеу ха голос зо півкы там чути штодня Там пташкы слівают васе осел хы хыхосопівкы там чудешто дня Над быгыстром рыченіком хыжы на стоіт Жыє в ній дівчына чудо голова як квіт Там птошкы слівы юнівасе осау хы хы хы голос сопілкы там чуде што дня там птошкы співа юнива голос соопівкы там чуде штодня Там в горах Карпа дах там жыл я буду Рідного є Лемковины Яне забуду Бо там зайчыкы ска чули саранкы пасут ся вечерний спілдівчат там чути штодня Бо там зайчыкы ска чуди саренкы пасут ся вечерны слів дівчат там чути што дня Ту книжци написано така річ же барз зрідку Ло ся не женили ся в чуджых селах Але і дахто з другого села трудно было йому женити ся до Лося Бо так бы Лосяне тримали ся кус окремо окремо крак і чытали ся же до Лосі нияка ся не піддала бо лося было паньскє село Но а як так вышло же ваш тато з Білянґы і вженим ся дойся то цибілянка рахувало ся тиж такє кус два кілометры Но так так так так так так так так так так так але ци рахувала ся жюбілянка тиж такє Паньскє селоєґло ся цюм так як ваш тото а тато стал бытати ім померли батькы і ся лишыло пятеро сиротів іх порозберали нешоло тоты там повмерали і тато пристал до мамы мама буде од на І тато там пристал до мамы з Білянкы і мама ся віддала з за Білянчана Але з Білянкым богато хлопців ся женили до Лосі но дівка на чуже село з Лосі нияка не пішла а хлопців было багато в Білянці то ся багато лосю оженило бо наприклад Завісляк оженил ся Лу Лоси тато оженил ся воси прусакы оженили ся там багато з Білянкы было богато хлопців то Лосі ся женили Білянка рахували ся тиж такє село Біднійше там не было так же бы мали кухаркы Жебы хтой з них был там же самы господували так Но якой натуры были лосяне они кус ся паношыли панували же они кус ся поношыли то были паньскє хело і паношыли ся дуже паношыли до села ішли з чужого села кухакы по дві тримали Ну і туж ся м паньсткє робило же то вже як она пришла з чужого села служыти дуже была бідота Была бідота велика і богато так знаюшы ся Бідны зай бы слуга і ся поженили в кухарках і з кухаром откєлом слугы медже собом но бідны з бідного ся оженил кєломгато ткелі так шо най було шом діти поп Мали діти полишали дітей откє было то было село такє якє я знаю шо ну чытали ся ту паньство а ту дзядинство Пути служыли кухаркы служыли і женили ся кухаркы і так Гандлювали мали маєнткы такы шониси позваляли кухарок брати слугів плюрати бо не мали жешу платити а по тых селах бідных было богато дітей та ішли служыти та і кухаркы были Я памятаю добре шыя В нашого сусіды богача была кухарка вна тепер в Америці є Марина Я з нею корову пасла бо мама все ген просила шебы з нею пасти же а она м не хтіла бо у нас ся спала богачів требу ся наробити а вышла на поле з коровами а корив мала чоты богачы мали кору Бідна спит тай мене ганю двіче де корова там не зіженете та єй зганяю та і нераз не годна єй зігнати коровы пішли до зерна а єй не годна зигнати бына так спит бо ціли ніч робит Жлуга навет ні Но робили нима як га рабами Ті Богаджы Ой Боже тото Де она бідна спите Я іх зганяю Маруська Маруська Маруська та ставай бо коровы пішли до зерна Маруська А так повідали Маруська Маруська Я єй ледве збуджу она то де летит по ті коровы понаганяє І знов ляже і знов спит кажут Боже Боже мамо кажу мамо очу на так спита а в кажду ціли нич вечер робит долби тай уна ся не она наробит ся тейо нагодна спати та все казала мам думами єла єла мама єла ся не ло єла дайте Ганю Боганя буде пильнувала корову теняс будит А Ваша родина была яка з богатців біднійшых середних як семами брат был недалеко від нас жыл а потом ся будувал то были нас то было девятеро дітей Тобі ніздил тоже свою Мазою а ойна была дома бо діти тілько дітей і тепер і тепер дві ся всю тут розлетіло ся ви выіхали сюда все розлетіли ся нема ніз А ци правда было же лися не были дост хытры Ах та хытры были дуже То правда там правда Лемкы колиси то не мали той хытрости но а Лосяне были хытры Зато же гандлювали ци якы ах зато же гандлювали Но по світі знайти видів світ видів інакше і в не были паньскуваты То што він был вже богатий і він же з бідного не мал зашо бо бы то был бідний Мал слугів він мал кухарків він собі сіл він поіхал куда хотіл а тот бідне мусіл робити мото них єдріст То не хєтріст то просто він ся доробил але повідали же же в Лосі люде были дост хытрійшы од другых сел же они якысы такы більшы хєтры Но то гендли гендлі но та тургували ясне гандлювали Але хєтріст то были такы хытрійшы ци то вшытко неправда одповіджте Якы то люде были в порівняню з людми з другого села якысого то были доправды хытрійшы Хытрійшы Хытрійшы были ліздили по світі і знали світ Вы тепер чытайте же тепер тоже наприклад Хто по світі далеко там діжджут по тых роботах і Іспанія і Італия і всюда іду Польщы тепер тепер до Польщы так ідут на роботу Я вже тепер як єздила том же м знала што але все власти не було кілька родинно ся лишыло што были помішаны з Поляками гм тото ся лишыли а так Шум восім бльом мало шо вернули з узоходу тепер ся люде якыси же давно там жыли Тепер Нє нє не вернули нєма не мам Я вже знаю всіх тако по селі то нема нима Щобы є навіт багато же з Польщы ж хто ся лишыл там голосит то же вшо піде по світі Аа ну стерешену лишаєт кєво Но але сут такы родины же сут такы люде же в Лосю ся вродили і жыют там тепер Є є є але дуже рідко дуже рідко дуже Бо я як же кілька років я вже кілька років не єжджу до льосі бо на ту ватру не єжджу і до родины не єжджу был же не годна было <unk> же не туда вже тра дми А вывіли же мали якысы з ногом проблемы Да ім то істі істі од малой дітини ци я то о уж сім років мала Як ми звытнула могуі бу лежала в ґорлицях в шпитали нічого не зробили а потом же ту думу зробили але тра было грошы а ту мы пришли скєруграду голі блосі м же ме ушы вытягали зо сведры тему короста на присіли тато поіхал мал до якого знайому добра доктора мож Но а не в Лосю то такой фронту не было тілько переходили так О но то для Біляньску Гору знаю памят так добре Ону пополудню каже рух олже рух по селі рух бо ідут Німці і будут жыти в нас бо на Біляньскій Горі будут окопати ти копати о попы Ну тай мама же плач бо м думаєш што тата заберу копы купати а мама з дітьми шоб доробила Боже пляк і знаюш у пополудні так як нині памятаю ціле село Німців полно Німців жыв по квартірах поха позаймали ті коні то ся рух такы страшне рух бібимі німецкы німечкы понімецкы балакат чвырґают ну а я як ты дитена тай вылетіла м надвір та і дивлю ся што то за рух тай сусіді заняли хы глату і хлівы зобрали всі коні жо І вночы чую што будут вночы раном будут сюди ганяли на бляньску Гору копати купа по окопы Але вночы чую мама каже до тата Петре втікай з хаты де ся сховайбу каже бы же рух Бо Німці вже шварбочут каже жругу тай мама одвір каже чуєшы ся зберают же втічут і рано но ся розвиднило вышли до ропы на асфальт выше насфальт Як нашы гаратнули дванадцет літаків як фурнули всо побили клонів всьо побили бурку памяса і самы в ґрібові такій кості великі тростів ся забрали німакы вылізли на ту гору на ґуду стела Як зачали відтам стріляти то нашы шо віддадут войско в сьо побют ся побют Аж по том іх спалили самольотом там в костенів Ґребові То так было трупів на асаті як гною і так влозили всю Я вже рано стала як то дите на тайвыли тіло мам тато схувал ся а я чую самольоты безсело луж як мухы І на той ґрибів з цьогаратану то так набили што збили Кілько было тых німаків сьо тат трепали і та потом іх всю вывозили ав Або толо страшне волотоже дитино Памятаю шмама плакала тамы діти плячем троє отулим ся колмами як тых Жыдів лапали Коли то былоці Лемці лівуці Ю Як ті Жыды бідны втікали як они бідни ся ховали бу стріляли тото страхітя виділи то іх деси проводили ци як то як то были іх вері ці бы возили до Ґорлиц і наш тато возвіг так жебы маше іх возил Та зал тато Вас Возыл є рушений жебы возити та возити та в Лосю тиж были Жыды Были были жыдівскы родины Были кус і польскы были родинні звязкы Но знаєш тато як пришол дві тамстого з того ґорлиц як іх тамту ґорлиц вывозил то казал же так Купали єй єдны на єдных купали і така лавка казал тато на руві на тому окопі і так на ту лавку ставал і стріляли і так впадали жывы нежыви бухі єдны другы закопували Ой Боже дай і ваштату тоту виділ виділ виділ Каже та могіла так лала вы злості вывозил тых Жыдів до Ґорлиц Кажа могіла так ла ся рухала каже лавка на тому і кілько іх привіз хвіром і всі на лавку іну бо полж застрелине полты Та то было же мы пережыли шмы жебы но ся дальше то ся не вернуло бетоше добра не буде дитино то не буде добра Бо той домбат кілько же штыри рокы стрільді стрляйді стрляйт кілько нашых люде бже пропало То в вашім селі Німці не стояли лем так перешли перешли без нич без низ были А потым же памятаю же фронт перешол І мама Як фронт блуд было той же в сітей мы до пивниці нас діти позаганяли до пивниці а самы повтікали мама втікла і тато втіка наш до пивниці або найстарша тайк дам в пивници і мо той сухій хліб бідно замуруваны А на вечер приходили до нас гатой ато і мама а вы през цілий єдены сідили самы певнєци тым гм так памятаюшо є же по фронті же так трохи втихло і див ся з Білянкы як єс была в Білянці <unk> ліса до лосі Ідут том з той горы німакы ціі може зо двіста дішло і все ішло туда на клемківку шы не дішли туда до того до клемківкы до того моста як іх всіх положыли Виділи сте тоты Но а як же а без надлахата а без хату был в такій сілі што звідси буду зайти а нецілий параду і зозаду хына фіртка была відкрыта там в сінюх дивлю ся летит солдат тає я настрашыла ся а він каже ден німец де німец де німец я кажу я не знаю де ємес а я на сотню іду є на сотню шыр за хату не вишу же зострелили На чого Макы На сотню не кажу од макці для колихлоців і такці пішли том лістов на сотню то як на сотню жы Сложыл єйці што охоче забити та так сложы на сотню мята ям я там я на сотню іду а туди є зайшол за хапак осталий м видите як то Еы як то дітині видіти тоту Такы річы якы повіме так дітині бы не вартот видіти бы то страшне то нелюдскє еорад такы річы же страшно було страшно було яктав Но а так фактычні вчас війны ло ся не было знищене Нє є О най чого было не при трасі так О ото важне же было здальшы од такых дуріг і зато же не было никому на дорозі Ниґда не была єм в селі Лосє не была єм в Скансені Мазярскій Загороді ну і специяльні не цікавила лем ся так тотым селом лем принагідні Но і не знала єм доднес никого з Лосян пані Анма Серняк з якым тепер стрілям ся то перше Лосянка з яком ся познакомилом Так по правді повісти оно оповіли мі у тым славнім селі дост коротко А тым гейбы нехотячі заохотила ня глядати ізджю Лосян глядати інформациі о лоси і вкінци одвідати тото село Ну і тепер хотіла бы м більше ся дознати о тотых мазерах іх ориґінальным способі жытя о тім што властиві возили в своіх возах од Петербурга до Будапешта од Варшавы до Одесы і іщы не знатя де Бо не знам того докладні знам лем загальні Може слухают ня великы специялісты слухают може Лосяне може дашто повім не так то виняли бадьте Я так розумію же в тім реґіоні здавны люде занимали ся дихтярством то значыт вырабляли дегеть А то колиси была барз важна на ґентівці річ Тепер просто не годна ім вычыслити вшытко до чого ся стосувало колиси тоту темну даколи смердячу субстанцию бо была універсальна і антибактерийна і дезінфекцийна внесках єй заступили десяткы інчых модерных Лишіл ся старий діду де геть певне лем в аптеках Фактичні тоту сморвидлу можна зробити способом сухой дистиляциі і з угля і з торфу і з ріжных видів дерева Но то я бы хтіла повісти о тім же робит ся з дерева залежні од того з якого дерева напр зо сосны з березы ци звербы вытопили тоту деревну смулю ту она мала ріжны прикметы і ріжне застосуваня Дегеть колиси шыроку выкорыстували там де хотіли уникнути контакту з водом ним можна было наприклад помастити зо споду дно чолна ци скірні жебы не промакали дехтьом мастили вшытку скіряне ото наприклад збрую на коня жебы оно ани не мокло ани на сонци не тріскало Часто повідают люде Не помазтиш ся не поідиш Но то тепер то ся стосує більше корупциі то в перноснім зничыню а в прямім зничыню ходило о дегеть бо дехтьом мастили осы в возах жебы было слабше тертя при обертаню коле Дегет был і доднес лишат ся лікарством а то не лем для люди а лічыли ним і напр вівці куні Для технічных потреб дегеть нераз змішували тиж зо смолом напр жебы зробити коломаз маз на коля Мазярскє ремесло было дос давне і можна повісти тайне Тоту деревну смулю тупили в лісі де было доокола дос дерева і не было чуджых оці Каждий специяліста од того мал своі рецепты своі способы якы передало хыбель дітям А як вмер і никому не повіл то його тайны з ним тиж вмерли Ну а тепер оддехтю до нафты підходиме покус до нафтовой еры як ся зачала в Голичыні в середині ХХ столітя темну масну субстанцию яка выходила зо землі в Ґаличыні і східній і західній здавна называли ропом Даколи тіпячком ци скельным або земным олийом Полякы называют єй нска ропа нафтова Украінці повідают тепер просто нафта Корыстали з того скільного олію і давно але на шыроку скалю зачали добивати рупу і перерабляти єй в поливо аж товды коли пошырили ся всядинь нафтовы лямпы Тото што наливали в такы лямпы звали ріжны нафты камфіны ґайс По украіньскы то буде газ по русийскы кєресін тог был єден з продуктів переробкы нафтовой рупы задля него власні всядинь на підгірской місцевости Карпат зачали шлено чыряти і выпумпувати рупу єй ся доставляло до рафинериі а там перерабляли рупу на так потрібне дрянулых лямп достуні і зато доступне паливо Туюжі Лемкы подумали суй же рупу можна не лем до глины давати при фарбуваню стін хыжы а і тыж перерабляти на дашто інакше Мати з того хосен Так щыро повісти то до гнеска Нихто не зна што то такє тота ропа Вчены дотепер ся вадят бо єдны гварят же тота субстанция постала зожівлого а другы же з нежілого значыт ци єй походжыня орґанічне ци неорґанічне Ґрупа была в ріжных місцях дост ріжна Ну але ту повіме все єст такий коктейль бо в ґрупі дос вшыткого намішано Тепер выдумали ріжны приріжны способы Перерабляти тоту сируновту але я повім ту о тотім очывидні найпершім і найпростійшым способі якій знали і лихяньскы медяре Полігат він на тым жеру пукы пят ти ливдаці а пара Одтамаль выходила руром Тота рура была поміщена в другу руру в яку надходила студена влода і холодила пару Ну і ту уж можна было робити в тій рурі в ріжных місцях Краникы І през каждий покус карапала устудзяна пара Але в каждім припадку то была інакша субстанция Як то так нота в Европі по коктейлі памятате в Ропі были ріжны річовины і кажда мала свою температуру кыпіня а одповідні і свою температуру коли з ґазу зас переходила рідкій стан В такій спосіб можна было сой зробити з той ропы і бензену і ропу паливо ся по украіньскы то зове ся солярка і камфіну і што лем хотяте Но і нашы леся не тіж такє практикували І то навет вчас фашыстской окупациі коли ріжны нафтовы промыслы были заборонены і тяжко караны было заказано і вырабляти поливу і продавати то чом ся не ризикували Но бо люди єднак потрібували поливы навет і до тотых старых нафтовых лямп бо в паньскых домах нафтовы лямпы світили лем <unk> руків і уж а папу місцек засвітила електрыка а по селах іщы долгу людям служыло нафтовы лямпы по украіньскы то звучыт гасла лямпы Той треба до ней достати той як повідали нафты ци ґамфіны А но і мазы коломазы люде тыж потрібували Зато і тоты ся робило і продавало Ноты прочытам іщы верш Майзєр якій написал Семан Мадзелян і вертам зас до нашой бесіды з Анном Цернім Лем мене пищали мете ся за сем <unk> Ясий мазяр села лоси продам мазы вам на оси лем купуйте туньо дам Покля полну буйку мам Мірку вівса за мазниців Жебы м мал на кыселиців Будеш єздил як по маслі По грибуві ци по яслі веро Боже добрий товар все купити од дня брувар І ти ґаздо куп за ґман за пілдарно ти дне О вы мате Мадзеляна Егерю Но мате Мадзеляна О Мазяр з Лосього І ту на грав Юрі такый мазяр з тотым возом такым типовым як дали мазяре А виділа такый коли на ватрі уждыне там єст так же єєдно ся хуйт де Такы як єґлямы і там доправды гей бы єм давно так да є бы не оходила Єнда ходила на ват бы яшо руку водила на ту ватру А і бесідували сте з ним єм так Ай він мал такій окурот віз як были давно ци дак такій такій як мал давно як бым єздил такій самы лісы своя ним оворила А вы памятате як то давно было выж як вы были маленькы то певно уж того так не практикували а я практикували дуже практикували ся як вы были маленькы так бо тато все кликали до ліса варити тую нафту а повідали нафтам ци роба Ропа ропу брали а нафту варили З Европы робили нафту і бензіну і шмір але варили в лісі На такому лісі вше варили де рішла вода без той ліс Якій дітьок был ци я вели каріл потічо великій потичок без ліз ішол они шукали такого ліса Жебы найти такі ліжы так і трубычку без воду пустити бо тыжы нафта то бы з горі вшый ліз і вшо І тато все кликали тата там робити тоту нафту І тато як приходил цілнич приходил до рану прислужыти кійло спанний лучы то тато розказувал ся тримало тільківночы жебы бы Шоб нихто не знал то они по креденций ропу брали на Ґорлиця нам то нам мартил полю а повту ропу або ропа была навет так нашому селі была ропа што бы бывало зысподу землі про землі дали сме протудали з землі і они тот берали і дубочок і тоди переварували І они як тато пішол безничтом пережывали бы дума як бы ся там взерба то нав За то бы Лемківскій клика сморек нашы горы лем крилес не мают бым вас море втопил нашы горым За горами за лісами ся звыджают дня ножами спаля звыжаютноча нею і з лемківского лісы коси з лемківского лісы То тепер вы оповідате за якы рокы то голе то было же тепер за Німців то было за Німців за Німців значыт в часі німацкой окупациі як так то было за Німців они было крядено І унітую ну ропу брали на оґорицях і варили то тато нераз ранок пришол з тоє нафты то бя питала ся тату а як того гла варите а они варили в такых бочках желізных блочках і такы закладали тамтыкы шлянгы і по воді і бочка горіла глогню І вно то ся варило і нафта чыста ішла по тому по тых трубах і они ту нафту зберали до бочків аж міру сидне і по тому ішли за границю і продавали ту Ту нафту продавали ту ропу было од той мазы треба было фірам мастити фірык і ті то што в лісі были як бы нелеґальны нафтоперробны заводы Нихто не знал хто в ся было То што покрадиєнци то робили то не мож на буду то были загарафтали і засудили хто знаєш а то покрадеєнци люде вже си наздерали той ропы І вже варили але я до кінця не зрозуміла што привозили саму ропу привозили з Ґорлиц з Ґорлиц а не такы же самы выпумпували нєнє з Ґорлиц з Ґорлиц З Ґорлиц в блочках і ту влочках варили вже в лісі Але треба было дуже они брали там по тані ціні ті ропу а по тому они переварювали на нафту і внол же была чыста нафта чыста бензіна чыста ропа Бо тото вниварили тотато не раз пришол такє о Боже а не страшно кажу як бы ся то всєрило то бы ціли лізок каже там не може быти загорене бо там все так зроблено што як ту саму ґлонку тепер так само і тамту Европу гнали шыварили в огонь горі вогонь З під влочкою ворили тавда вода в такы та вопакыпіла і одділяло ся вперше ішла бензина потым монафта потым гопа Тота в кінци руш жебы то же такє было же мастити Коле са тамтаків масно але до того офіцийні ся робило такє то не <unk> рока так то дивной робили якось так шолно Не робили люде по лісах не варили то моб десь заводів брали а то по тым же Золды закрыли тіжо чорт його знайшом і зробили што по тым люди вся зробили так ту самогонку покрдеєнци гонят Не купляют мазы ні магазы А роблят самогонку добре наробили того наробили І товды потихы деси везли продавати Так воси буду вжыткє як паньскє село знайте Шляхітны были позаграниці же єздили Мазяре тіло і мну же было інакше А я посмотріла на тоту мапу же і тоты Мазяре мают така мапа не Мазяре Злий ся єздили та єздили всяди да сяди всяди всяди де по ріжных краях тайм Запрос дали жебести там там там єздили Але каждий Мазяр мал якысу свою другу ходил по своім маршруді І але своіх клієнтів я і другій не мал права іти том самом дорогом бо же не били ся быци як і додимал свою гіст так каждый мал своі своі заводы што він там тому довірял і оддали єм за дурно ци грошы цішо Ці ночували они гнескы може молоды і не знают што то была за маз до цього то як то з того корыстали ту ом перше треба было візма стены так леса ложе ну і як не вывязли тотуна в ту цін бочками так але тото чім ся мостило то як называли маз маз буда олива буда нафта в ним всілякы мали неєдну мали в ним возили то такий мазяр він міг мати ріжны влочкы ци там і в них ріжне дак возил міг возити маз Міг нозити солярку міг нозити нафту міг мнозити бензин Ріжны были ріжны были Яґуну Вже на останку Як ся ту о нас варила тамтых влочках то же на останку ішла чорна масколеса густа А так як то они всідакы мали бы то оно ішло бы за параты оно там гнали оно мусіла річка быти на воду і та трубака зал тато де з десят метрів ішла по воді шы аж там вытягали но ату текла Такну холодили ся Ну на воді колодили ся та труба была по воді і она ся колодила від тых влочків было далеко відсунену Казал тато што далеко каже треба было до той водою додою пустити ту трубу шуна холодила шобы выходило же нормально о так само гонку гнали влочка то такє самы І так переганяли тоту року яка была з початку як в землі рак брали зо землі до землі ропу Чым брали як єй выберали а она выходила так знайте фантаном ішла зо землі фантаном іонізтую Збел дубочків до відры зберали до відер і зливали дубочків по тым варили в лісі варили вже на нафту на шмір бо то ішло такє ропа просто ропатка зовсім бы така чорна вода Да Адам і вода ішла тому і всідакє утыкєво ішло бо они тото варили але тато казал што варили вночы і шом нихто не знал бо єден друго мену залечо не мусіли з ним ся крети то до того не было того но можна бай ночы шо м нихто не знал далеко ладійшы были великы кытай тотам ночы ходил по лісі Они в ден вывезли а в ночы палили Я знаю тато розказувал один раз тато пришол тато каже Ой дитено ночы м не спал а чорт тату не спали Каже бы там жінкы жінка померла О жінка померла а лишыла ся дитина в колисі маленька І господар не знал што жінка ходит ночы до дитины цітку давати Так і тато каже мы вечер приіхали до Лосплодараду Не знаю якє то было місто то деси было в такым місці де они продавали раз Але они ше не доіхали быльше тре буде далеко іхати до того місця де они мали заіхати І ничіх застала і стали там піцувати ночувати Післи доход до якысого ґазды такрили ся так є чудо чудо і тато розкажує мені і каже што вечер мы приіхали вечер же пізно і каже загнали коні в студолю і господар нас покликал до хаты ночувати Але я каже хонич не спал бы м заглядал жебы не увікрали або нафту не впустили або шол або коні не вкрали во і не зна як так і каже вночы каждах ночы тато стал в ночы і дивит ся на водній в комнаті каже дале ім спати з господаром А другій они спали А каже як єм ішол без тухату так выйшол без хагар дивил ем ся добре што колищі дитина кулише спит і жінка дає цітку дитині так тато здивувал ся і кажым оддає в ноч моєтку плаче дитина тайда І тато пішол каж я пішол до кони поглядал коні стоят фір закрыта і назад єм ся верном же не виділ єй ты жынкы Кажда рано господар кличе іх єсти прирыхтувал господар єсти І дитина сильно плаче І той тато каже ачы де жона де жона каже дзєдко плаче по поньскы дуже говорили тай тато каже а той господар каже Пані міні дветы ґлодніяк умерла А татока так здивувал ся каже тато я здрагну ся і кажу паню цо панує та вночы каже я ішол до коня каже она персі давала дзєдку над кулишком каже А той пан здивувал ся каже то пан мує та каже та так якзял таже як давала перси дідку І той зрівувал ся і заплакал і каже придбати ґланєбу мала ся одседи То тато каже я на очы бачу як грачычку давала Той Поляк дуже здивувал ся чоловік тато його і ту жінку бачу така видите Я рано каже жінкы ним очы пришла і кажды тато я правду такых уявитів як муна цицку давала дитині на кулишку і так І тату не лаґне звернувал з пят та з пят а на рану аж господар сказал што за причына Были моі слухаця на тім Юж мусит быти конец Час нашой передачы скоро перелетіл і мусиме ся пращати Оповідала вам о селі Лусє Коло Ґорлиц і о своій родині Анны Серняк же вродило в тім селі в <unk> році До пані Анны до Тернопуля запровадила вас тиж Анны Анна Кырпан Оставайте здоровы до стрічы за тыжден