Archiwum
łemkowskiego radia

Питам Вас молиме і слухайте при мікрофоні Анна Кырпан Хто слухал нас тыжден тому тот зна же пішли сме до Чернопільской области до міста Бережаны Но і гнаска маме продолжыня той бережаньской стрічы Бережане то невеликє але давне і цікаве місто і в тото місто штораз частійше приізджают туристы бо єст ту дост дуже свідків давных часів а предовшыткым ріжны памяткы архітектуры Ну ясне же Бережаны не сут такым туристичным центром яків але приходят гев туристы зо вшыткой Украіны бо ту творила ся важна част украіньской істориі приходят туристы і в Польщы бо ту вершыла ся і част польской істориі Пришли гев і мы бо коли Збережен і до околишніх сел візджали Полякы до польской державы на іх місце привезли Лемків і замешкало ту дост дуже лемківского люда <unk> руків Районным Осередком Товариства Лемківщыну в Бережамах рядило Голино Мостраньска з якой мы власні ся стріли і тыжден тому ціли сте нашу бесіду но і гнеска будеме провадити єй зас Може кусы не по лемківскы звучыт тото Голина Мыстраньска треба повісти же такє празвиско малы а з дому она Завійска Голином зробила ся коли при переселіню выдали новы документы Олену Гелену чогоси записали яко Галю Она вродила ся в <unk> році в селі Одрихува і як слухали сте нашу бесіду тижден тому то чули сте што пані Геля нам оповідала про свою родину про тото село Огнеско зас прошу вас до єй дому прошу сісти коло нас і зас запрашам до слуханя нашой бесіды мой ями лачу дретудре Моями лачу дрецудры джея гы пі почкає мила бо ти пожалуєш як ямру почкає мила бо ти пожалуєш як я вмру Як явогду на лавочці лежа гык явду на лавочці лежа гати аґыти буде моя наймилійша плакати моя наймилійша гы плака гы гы ти вистайми чорнобри стай мили чорнобри стан се гырце пєм собі той горілочкій пєм собі той горілочкій як ш раж ниґды не было горілок люч дома абсолютні Тату не пил і єси не пили і николи мов не было запятив Не было не было Хыба днів народжыня никому не справляли На каждий ден алґволю не было Не і на неділю не было Алкоголь был на весілях ну нахыстини а так ниґды не было алкоголів Уродины не справляли мы обходили ся без горівок Як то вы так жыли могорівкы як то вы так могли Такы Не было николи на Горівкы не было Хоты люде тепер не годны ден вытримати там было же ведено А як было весіля памятати як весілля я памятам як найстарша сестра выходила заміж весіля было в хаті все весіля відбувало ся А высповідали гатю Ган од ганя ганя гм якый то был років як років было В <unk> році то вже народил ся син значым на дес певно роковому або <unk> році выходила замуж А я же так вшытко памятала і вшытко єм виділа бо сіділа м на печі бо тут што були в гаді А я на печі І виділи од самого печатку як ся одбывало вшыткы обряды то обряды чея не виділя Я тілько виділа в добрі чугыстину і дуже мі ся подавала та маршалка То староста м з маршалкою Таке гмм ніби і ніби як Лемка але то было з того тілько виструга де з дерева дуже файно было прикрашено І він з тою маршалкою ведит командувал то вшы а то было з яличкы маленькой вырізану ци я не было як весільне дерев ци як весінь не так то староста Што там подавали То не знаю Але кухаром был наш сусід Він был як был в арміі то был там поваром його і тотім його кликали по весільня гочувати Але цікаве бы все як бы бабы кликали а видити як ін бытя діздо чы його мужчына і ним запамятала си Же казали вшытко было добре але гуляш был трохы перешылений Ну і вона віддала ся вам было жаль же сестра ся оддає Ци якы я не лем же Вамы ся тішыли львеші лекто Закладало ся над ним Як тепер кажут дружыла же довін є Він пічол польску армію і памятам як она плакала як она з ним прощала ся як она плакала як він ішол до арміі до війску польского Як пришол з війска ну вын мал свою хыжу Сам жыл і вона пішла туда Мели они были біле сукня букєты білы такы файні молоды зберали то уж не было жадных народных строів то уж были позберали так як в місті там місті І вернул з війска вернул ся з війска уж ся по то іщы фотоґрафія дотепер была його в війсковій формія файна форма та была війскова Вернул з війско і одраз справляли і зараз справляли весіля Але вас было осмеро то треба было якєс віно дати Ну то але родина велика Як сой давали роды Я думаю наганка вышли заміж Потім пришли Німці наскінчыли сім кляс тато зараз повіз єй криницю в семинарию Чытичку там жаснували вшелісільскогосподарску Школу і вшыткой А та шестра Штефанє то Катерина вчыла ся на вчытельку цікайте цікайте Вперше выповідати про найстаршу прогоню бо навеж рам Довышыня нанародила двоє дітей Они такой жыли ту в Одрихуві в Дрехові недалеко від нас до Ґмужа Катерина Кашка кежали кажка Кашку віддали в Крениці вчыти ся Штефка любила господарку шыти наче молодше віт кажкы то вона Тым займала ся Я вам повідала загород якій вына мала як она то доглядала в ся Но а Мари ся одєл до школы Я до школы хоціл Михальком до школы ходи Но Бесідували тепер у Высію та Высію і якє тоту высіля іщы выповіли з вам тото деравце ім ся подабала подобала сята маршалля чым крыбляне легкіс квіты кіжкы ріжнокольоровы чымшо Вбране дуже гарно файні гарні ладні врано І так він свою маршалку і ходил турде о то было вельо деревже То озвали ся маршалка то маршалка Маршалка жало нажывало ся То так видно што вони брали так певно Певно брали такє як ялинку а потім то все обчыщали і гіл гігількы Обчыщали і шкіру опчыщали выручали ага а потім видно так стругали поступово зверху донизу Іткы такы были тоты жены гіляча де з дерева аже з што Як бы совіле з самого ждерева з чого як бы соми устіж з того столбура столбура то так звышало звишало іште ми прикрашым і такыжме дужы файга лаґнито выглядали Я думала же то може така палиця было Нє то не палиця Того ни стругали певно як дуже чыстили полністю гуж той стовез лишыл ся товєдного ни гемльом гемлювали такы стружкы Але стружкы не відкєдали ся а так на ньому вони были то треба міти то зробити І до того приціпали всякі розуміш прикрашыте м букєты якіс квіты і стяжкы тыкы николи ріжнокольоровы так ліберукы певны Кольоровый папір Но кольоровы папер пем А може то был купували такій Стяжкє як довіночкы вчіпляют Номкували што то были то кольоровий папір Я думала же може маршалок малям поли дні были пелиця а дружбы мали Што мали Малы якысы Палиці мали дружбы Ци може мали люновы шока было гекы од землі Дорукы до моєй така вышока метер два Така было він за ручку тримали так аж щы Майже попід штелю тою мышалком зіщывал І він штоси тым робил ну то командувал всерож ся як командувал што під ниму як кусно дая цільний цагвар виділя неоджыманжалкы І сподабала ся вам і тото мына і то вшытко іж ваша сестра в мновій ролі крылиц крыли гецоґы поглачу єдний кры рідных Садину Дорогы слухаче припомнеме же гнадскому місті Бережаны Тернопільской Области І іщы давно добесідували м ся же стрінеме ся з Галином Мостраньском тото юж знате же вродила ся она в IIIIIII Руці в селі Одрихова і тепер єм ту в єй думі сідиме при стулі частуєме ся пані Галина а так доправды то пані Олена оповідат о ріднім селі Але в журналісткій роботі все сут якысы несподіванкы Но і несподівано до пані Гелі пришол гізд в Тырнопуяк ся вказало пан Владик Верний тыж вродил ся в Дріхові Лем о два рокы пізнійше од нашой ґаздыні в <unk> р Ціль жытя был звязаным з музыком Скінчыл музичне учылище в Станиславові Ґнешню Івано Франківску пак консерваториі во Львові і в Станиславові і Ульові вчыл ся на дириґєнтску Хорувім Одділі На славы час постивны памят само Од <unk> р Верний рядил круглым капелом Тернопільской Філармоніі То было деси два рокы а од <unk> рока то уж долше рядил капелом бандуристів Селищі струсів а медже тым створил селі Жолтневы колосового Торнополя Лемківскій Народный Хор Конар Лемківщыны Но през ріжны обставины не рядил ним долго на жаль деси рік ци Пітора а пак на його місце пришол Мыхал Рапіта і він є ся на милю дириґує тотым хором доднес Тымчасом Влодимир Верний зорґанізувал і провадил новы і новы хоровы колективы вшыткых певне і не даст ся вычыслити Колиси зо совітской влады барз заохучували як то ся звало самодіяльніст напр хоровий спіл Праві в каждій великій орґанізациі назывлоді на фабриці праві в каждім селі был свій хор Пан Владик дириґувал Хором Центрального Універмаґу Тепер нихто не повіст Універмаґ Ци то універсальний маґазин лем супермаркет то там співали певне продовчыні Дириґувал хорм комбайнового завода комбіната буд індустрія абыл іщы хор хлопчыків а іщы мужеска хорова капеля прометы в місті з Барась но а хор леґєнда Спочатку Владик хотіл малювати Не думал о музыці і вступал до Кыівской Академіі мистецтв але не повело ся і здібний хлопец ся не журил а пішу музычну дорогу Дуже тернопільскых музыкантів і не лем тернопільскых знают Володимира Вернея бы в него сівчыли Од <unk> р він рубил в тернопільскім Музичнім уцілисті бо спочатку просто был выкладацьом а пак рядил там одділом хорового дириґуваня Коли при початку <unk> років зачали ся першы лемківскы концерты то орґанізатором режысером іх был і Володимір Верний єст в тім і його заслуга Жытя уклало ся также Володимір Верний на жаль прожыл в Одрихуві барз мало часу Но але кєд пришол то хотіла м жебы оповіл бодай утім Засмутили ня же Володимір Верний не хотіл говорити поношому Наша бесіда зачала ся з того же пан Владик міял ся не рікати на лідарів Товариства Лемківщыны в тім і Тырнопільскых же барз кєпску радят по лемківскы Думам же ма рацию і хочу повісти же і я раджю по лемківскы не барз добрі і свідоме єм того На жаль пан Володимір Верний не вказал нам того канонічного гірця лемківской му О коли співал лемківскы співанкы ту звучали унигорді но тиж кус не по лемківскы Ното просиме слухати як то было радиют Она была лемківска але бісукраінізовак так нехай было для лем украінізовы Я памятаю з дитинство як говорил дідик говорил ци гвалити може было ци Лем было рідко чути лем я не чую тек Ну я не памятай так як там нео нас привозили на вакациі Але то бы і каждому селі а вороблику мыжы Там было было пішла ходила гор гварила а в Одерхові было ел і не лем і намувала ту нас є такій ужді лемківскій Вы ні знаєте о не гварят бумківскы Але авто по лемківскы ци на полемківскы яка ваша думка Я думка што вы не выгадує не чули але ни це по перше лемківскы мовы Дуже співуче было Яверис на тій співучій мові От я вже співаю пісню лемківской Чому я кажу про цю співуч з лемківской мовы Но такых мелодій он ходесе но мола народна музыка уй доброняй очы но доброні добро свобіду з волонь кого миного ой о свобіду з вылонь кого миного ой згорена дорилину по маленькій зіду ой з подійм іду Тыг іду ой з вечера не прийду Божевечоро та ну ой сподійме за мило о пілного Це Ой нероз тиси нароз солоденко споло ой інойызопукол ти міого товогорого Ой Ты ми отворяло шыроківо роты гой до Йозех гукал нещестного сиґру Тепер путосну співам тоше мамен пісе маме лем дві ци каспівче Якє там переливы Це за єми співак а собі такій Оойосо пуков шырокі ворото ты мирут во нещастного силю роро якє ті лишыт як орнаменсова роляментовым язы колосаль А де выда А на лемківскым Вына дуже співуча А одварят як варят такі вужді То ми ні Так зле можу мені зле А од мамы маю пару записів маны павзы є все чекал технічных засубів штоб я записал маму там доскона співа співала Радны в ноці выдапрокы то сут ці Я од я колис не чул А то приіхал де свы вмер варто я робил ремонт треба буду маминзы Нума може было такскы розстарат стар Я поносил твір а весв заносити фил мам то треба віс зробит Локу То же тут синя ся не робило Однем слово воювала вой і она цілый день крутила ся а вночі видно вона думала про се А шоб не забывати гору є чую на ноці співаю ноці співа але сюде такым деякым возом І ні я років се але номі не заважану І спіл Кыли скорт є зысо на Нє наспівала вона може не наспівала в міністі Кіпсий бо вона минулы сила зошып Жошыті она написала чомона скє сіты з дан <unk> сіл писел Нові <unk> сіт писем там буде і чешскій словацкій і польскій і радяньскій до <unk> Все сходи Може лем цищено навіт і не має тых Нє но там в кождым селі своі вже так бы мовити народы своі додаткы своі орнаментациі різнити Але одрахова то были дуже спілу то так одраховата одрехова одраховы Мама называла Одреховы Але высело му то одрехово То як люди в селі своє стаю Казали одрахова і казали одрехова проґы Я памятірихова Одрехово там Але я знаю од ід оты кєшымаго ставили і так Тому коли говорят оті хлопци Ну можна сказати декій кефляс утиш не в людіси Я старий тото я молодий але я вже маю <unk> рік То я Памятаю я приізджал туди є памятайте концерты дідо Дяк і дідо це был дес на всю округу дяк якій знал ноты а в хаті было девят десят чловік то з єдом так было так три сестры Галя Слава і Мария А братів было Ґєнко Миколо Костєль метро Іван <unk> Дідо і баба як быличы баба скоро померла то было десят тобухом Не співали на <unk> голосы на <unk> голосы На призбі призба така буде Але призба дуже така знати призбуру были переважно зліпили сю а там призбы были деревяна вет єдума шмак І На призбі си як лавко Ну такє виды такы кы Переты Та Пописціны сідали цило а стріха звысали што як дош пада оту цилу але це было деревяны призбы были шыци з каменє звыкли деністис а то было деревяна што можна было навіт застинити розумити сісти Культурно дяка было як концертний зад Чы співали То старшы люде а одспівали цикавы што дідо знаходил оцей акустичний вариянт моменту Під хатой звучало як співало підхотіл звучало як де ставали о так І співали стріхы были як співали до стіни діти си были невин неци внояк невеликі вже цило але Ха то было токо нормальне высо то было два пидесяты Як бы ся не співали Ну з обличом сті згорстів Значыт же акустыкы одвидсы Я даю акустычны можливости Але якы сідали на приз Нє Стояли як на призбы сиділи од сусіды приходили старші на концерты Я памятаю старі бокси навіт з паличками то был для них то было філармоні звыд тоді дідо дідослал іх єдотати ци збоку пальци Тонаві здал і пальцы і дешес показал звык альвы несемісты а ті гості старшы яка повага была до До старшых до своіх Іх посадили на призбу налет на сило Отакє Так я тій раці памята і ося памятаю дрыхову Одрихову чу тому шя з деци одбуду мал якусь потяг до дошвыдкости доізды коней рал Они так любил так А коні і віжхє то была моя слабіст дитизА Так то было такє што не выіздали своімцю ідемо Коли приізджаю поли своя же з снопами за цилу мене перекідай на ступи і штос є мал єм або заспівати або што с такє мог зробити вене выкідали на снопе і же давали ліскєл рукы Хто ме дал такому посановіскє урукы Анз ды снопы розуміте верти і мож на переверну але інси діды зопами тото тяжко бо то вожы найтяжні якы Но пані Ганци є майстерніст ну я вже скількій є мал яж єздил туди нуме зый вод ма быньом То то было в майстерство мені довіряли Звит значыт Ябу зіны чуму я зараз ушофрил Зінці з початку <unk> знали фірмати а пак подібне же треба тиж літе тримати і давы перше таку ідею подали нізам бо так кєруваків А то і дме Но але то кони пара кони тото дурне А як є пару соток людей од якы ме підкрывали в себе підкрывали спілоче поле А потім одкрывали потаві через два рокы і мене запросили туди Но дести співаків І треба было веденым хвором держав Але я бы хтіла іщы осолодрим треба было на звычаю што нічом же те мы так і додому все співали Чы не вявляли автопаты будов не співали а мы переіжат і сюди не удже што єй мужчына має коровыш врач фше Яр ника до меншы не співаєте на передило ачывишы думекє дурне дитя йому было дівно што фше роід окє не сплюває каче о то го спід єм воро колом уй чого ж ты мило моє ной ми лишы не веселолял се сму уйчу штымило воєной милийшого не выселолям сы сму як же єм Як жей ємо Высело єбу Фраєрми се жени Єж у собі бере Йоде зномнеч єде зной ся женит не гофрасмордує то лем заріг зо два то лем зо піл торо то лем то позолу то лем в зорі зо дво то лем зо піл тор то лем того пожыу пече воды спіры Дихынь невистичникы співат Хія Ґоґох Але вымісти пут свого тата чома вы лем повіли же мама співала навет вночы Так Сидячы леже си стоячы співали ной ничы А як мала на мериє мама донька дякаси з Кодєкы я розказу ж тых што я знаю там ся помрали но былосмеро дітей так діду Вудяку найстаршый брат дескінціл університет Іван был потім был директором гымназиі В чому Ярос Ярослав Ярослав він был так Єрослан Вшеоден вуйко Дметро тот закінчыл також дес ся не цішы закінчыл якусь школу але він потім закінчыл якусь дядяківску днедяківску школу а стал священником Шеконсантин після цього был консантин закінчыл тако шыс закінціл але Што з там нього не вышло то богато силы не выходило чы грошей не мали платити за занавчаня што не стал такым працівником дис в лісі де ся стикє робил Но мамы были мамы найстаршы першы ДеньК вчыли ся о Львови мама вчыли си о Львови дес там были якіс Ци одним словом вына была дитячий лікар педиятр лібы такій незакінчений звесю світу лікар Акушерк Акушер педіятр до так выпускали тоді Микола так учыл ся в Сяноці То ґєню блідний останій ґєнє шойсюг ныци закінчыл школу де в ґімназиі шос під жевіна почала ся шосвінцило А ша была сестра Слава Слава не знає яку світу малы і геля гелы під чысліны попали в Німечну найнеті роботы а Німцевіна нас выгнала зі Львово фактичну бо тато з мамом были ну тымчасово во Львові были але поківцили сы і тато вчыл ся в Львові і ме там там жыли трошкы во Львові А о <unk> році Тато диспрацувал перукарий і силоі він почул трошкы розуміючы німецку мов почув што віл за бінований дітей під пахол шызлодівску юс і мы приіхали до Дрехы В Одрехові Вызнате што был лишыл ся Цілеці а в Одрехові Зы боку з цього боку Ци до то бригадою ходили Ясти з цього боку і з цього горы Гор горсобоку были Росияне і особоку Німці і тако переберали тоті то тій Сігорби а внизу было такя така долин Я тепер ото як поіхал ывцей з Ігор коли міні было уж <unk> років так не Ігор повіс міні зробил ти куцю Тамта така пишна долина І така така рівнина так гарно з цого роци А дідо жы жыл в гры ты дво під зар сєда То я кажу што Коли б під час війны Мы Як фронт ну перестрілкы кінчали си мы з уйцом ґеньом пішли і подивили ся одтуды Пізаршын де были ті землянкы знайте але не зроблені так ся карно Стеревы віст нары зроблені столи лавкы розумиты мыколосами І мы то надивили си на тых трупів носив си довід шы спробували шыс знайти там шестыкых годины тіж Демфапували вже як приберали то Німці были тіж купы робили Росияны фунт в самій одрихуві так заразы там три Памятати памятам Німців памятам Німців О бо мы были меленкы а там недалеко від нас сусідів там была так ніби лука така велика І там була іхня кухня а мы тамше бігали туда грали ся дідвора а выни завжды нас кликали і выщали нас Цвібаком То был такій засушений хліб золоткій як пашка там зкій цвібак якій зі ніби тым гышали наш і выгышаль наш манном кашом Шака шлотка така гуща і манну кашном же давали А мы в наш дома не было манной кашы наш бенчак То кашы з Пенчыку были аж маркы не ждаючы были в продажы чы не было певно манной кашы Німці мали І нам то позовы ся выді на шетлю выгощали Нім адці Німці стояли шелі Німці стояли О і памятам як оні были удягнены взяли худобу але моє сестра Катерина знали німецку мову і тату знал трохи німецку мову так само він в верстрійскій арміі служыл знал понімецкє пришол сято І она підішла до якогось найвысшого генерала же нашы коровы забрали і сказала єм по німецкы што наш великє сім сімя шо наш є діти малі што не потребуют молока і так дальше тото вшо йому розповіла і він сказал повернути нам назад Іщы памятам дужы в ни были елеґантскітикі і так дальше А пришол до нас так якы дуже старшы з ю офіцера привезли а в нас было чысту хаті бо дівкы были Так Отже дорослі то тримали порядок і я ж мі так дотепер нагадала на так высіла па і такій умратем жеб світо до лізу упадал то він так роздвіл ся всюди роздзвіл ся І потім взял в білешыньку хыштинку і зверху по тій умбрі потягнул Чы там нима порох і порох люкє І сказавши іс ґуд што што але не лишал ся він нас жыти бо в нас было велике сімя наш не было де розположыти ся о Ну еНімці при ціли в час окупациі жыли в селі жыли шелі Жыли в селі так як же наближал ся фронт наближал ся тато то вшы розуміл што може быти як може быти наш тако была наша хата тут дорога а тут Такій во гварбик трохы догоры ото тут плоша і так гварбик догоры Е якось ріжку так до горы І поля же пішли Тато шробит напроти нашой хаты тут вырыває великій бункєр такій робит Накрыває ту ся щільно І так м як маже там нас богато было шоб мы всі помістили ся Як бы просто коло самой хыжы зголошаной хыжы коли бы через дорогу ну такя хыжа а тут іщы было подвіря а то іщы был мам невеликій садок Де ті кішливы рошли ріжні г а з того боку же ябль тотошо о і тут він вырыває в хід тілько такій шможне зыйти м а то вшо як кімляты жебы мы могли в разі стрітись жебы мали десхувати Фактичний тот горбок розкопу і таро а так так ак так І зробил такій бункер казал І так мы зробили Почала ся вже стрільнина Шрампнелі летіли шрапнеє розрывали ся летіли і такы хаты ішли попри ту дорогу сі хати при дорозя тут же поля То мы сиділи в тым бункєрі І тато ж іщы взял коня і кін так при вході Гы значы при тому хводіях войти до середины кін до середины дможе татой не хотіл жебы мул в ін середині там де мы ат але так жы з того боку і з того боку він был жехыщаний гмкєн такым при вході то бы был дуже файний кінь Дуже гардий і татой го любили від тата тот тото розміли ся так ніхто до него най не підходили нотачом І мы там сиділи А кулі так били та тіж неє розрывали ся Што всі хаты о тому ряді горіли То было літо хыжы были не крыты соломом На пладі уж было сіно горнич был жы той в літі Коли то ся зачало в літі то был червен лит жото было нас ще жнивни зробили м перед жнивами як раз То липин Ну так напевно то липен был о липен липен певно был бо сіны уж было дома і конич а збіже іщы не жали на зобороны Не заберали іщы збіжем не кусили не заберали бо А іщы нашы взяли в той бункер такій мами тато мал дуже гарничкій білий кожух мама кужух червоний тамто всьорме што шталощо він передбачал же то може быти знищене і він забрал туди Ну і періниі ци трохи одягу так трохит такє де дашто бы ніс до того бункера А горіло а горіло страшн было Вони думали же Німці тых тому першым уряді хыж перебывают І тому палили все а та в хату всьо палили В першым ряді першый ряд Візершына Візершына Ну і хотім же в тім бункєри мы не могли быти дол мы перебрали ся до директора школы то была <unk> хыжа Нудинок гарний в нього был і Підвал был він был был директором школы а його жінка учытелька коник його прізвища І мы там в пивниці были і были ті сусіды што між нами тых двох хат так само в них в пивниці мы вшыткы были Але было страхітя пекло было Пекло Як долго тоты рвало Ну те як долго тривали я не можу казати Я знаю же мы там ночували навит ночували в тому підвалі О І штурм відбувал ся Німці так Німці з той стороны а Рускі з той стороны так тот тото нібы горбик такій был Німці знизу мож скелі зверху Кричали Кричали ура ура То бы шкліпен урах кричали там так кричали один же біг в допивниці нашій Але посмытріл ся же тот вільнишы ту там нема Німців выбіг і ну я не знаю кілько там было трупів бо то буштурм Страшний крик был єй єдны кричали і другы кричали Ішли на штыкы Ань за Німців же моіх братів зобрали до Німеччыны двох старшых один з <unk> р з <unk> р до Німеччы ци тілько дну мы были дівчата І тато бере наш мене же руку і мы втікаєме в ліс Як мы ти через ті шади а наш шади были через ці шади як мы бігли ґурі свистіли довкола наш так здавало ся што шыло так волотає коло нашті кулі Але нас не зачепили і тате ні мене і никого Дивлю ся там же кінь лежыт там коровы лежат же побиті там люди побиті тамто тамто ну а кулі стріляли страшно а мы бігли так там ме за руку памятам і так пішли мы до лісу В лісі Навет не знаю што мы там єли Не знаю Ну там были трохи в лісі Зай же палили што си там пекли што си там яку якуси єжу готовили Може бараболю де напоарпали же де там під лісом Бо там поля были долігнули ся може што ну А так ж не ладен было быти І тато повідал знай же тато повідал же не може посмотріти же дым іде і може бомбити і мы ту пропадеме І жыти там не годен было так бо што то мене сон на чатині на тому тато нарубал того чатиня та є наломал тай ме на тому чатині сиділи та і спалите і мы пішли через ліс сусіднє село же там воры якє полавы на полавы мы пішли Тамтатіл конєґе был він нас взял і мы там перебывали Андрехову забрали лже рускій А платів Німці Завернули рускых назад В Одрехові но страшний біл там сьогоріло ся же было побите бо в Заршыні был спиртовий золот і Рускы дуже понапивали ся і Німці іх назад завернули зодрехови То они яй зожвіняли тот жаняли ас ты землі а пак одреховы женяли а потім пили же м перемога тата ге так і пил пам же перемогшы одреховы взяли е і в Німці єй назад посунули Знов знову на жад А што ту написано В <unk> році почали шырити ся чутків што Німці одступают Вони хотіли ще створити кіс виділ німецкой війска P<unk>Lцян не было о хлочців іду дівізиі нихто не записал ся <unk> липня зі Сянок выіхали уряды а <unk> серпня Німці окопали ся в Одрихові і почал ся видти люди докож поробили собі сякі тыкіямы і там поховали ся Худобу позаганяли в потокы то потокы то місцевіст юток артилерия і кыкюсі почали бити із Заршына Были переважно по потоках Так тривало цілий ден а на ніч трохи заспокоіли ся По потоках было вбиты богато худобы лежала так долшый час богато было вбито і людей цивільных богато поранено На другій ден знову почали ся те самы выгорілы піл села коли полудня під охороною танків до села Вступила рыдяньска армія але війско дійшло тілько по До Лемку і Булоня бо гостинцям єхало богато Німців які дістали під кріпліня Тому зо два дні совітів знову відперли назад до Заршына Та фронт стоял сім тыжнів Німці забрали всіх хлипів дулагырів якых ноцями гнали копати окопы під першу лінію Ставити бункєры бы думали тут зимувати в ден косили збіжє котрого зар не было видно молотили його нашою молотивкою а зерном заберали кожный ден была перестрілка артилериі і котюш так тривало до <unk> вересня коли Німці вымінували дорогу в Пасіці і почали выгняти людей з грішнього кінця Хто не хотіл іти заберали му останню худобу і все шмал навій стіні годинникы заберали Кычурову зымінували всі дорогы токос хлопів з табором забрали в горы і там Німці почали оборону З вашой родины нихто не згынул Нихто нихто не згынул Шы Німці взяли нашых дівчат старшых Катерину і Стевку кашку Стевку такы взали кашкам Катеринуток огей забрали іх і выни Але вони на Чехах втекли від Німців і повернули ся додому о а хлопці повернули ся додому аж після того якы Рускій вже зашли до Берлін То іщы раз вас было осмеро так было найстарший Іван з девнадцет рока Пак Анна з <unk> Никола Николей з <unk> казка з <unk> Штефка з <unk> Марися з <unk> пак вы І Михалы зато дале Михал ци я Михал кызал <unk> Но то была велико родина і велика велика і трудно было може і вшыткым дати раду і то хто пи пішол до Німеччыны Нічыні Іван і Николай і николи іх забрали Німеччыну на роботу А потім Штевку і кашку взяли Ям же відступали так але Штевка і Кашка тількы а до Чехів нас было недалеко І выни там текли і вернули ся додому обідві Фактичні Для вашой родины щестливы війны скінчыли ся та нещастливы бы згоріли ся Ля потю якы жы были жывы Алекы были жывы Ваню і николи його не робили в Німцях то при цім што было за робота Іван Я не знаю за Івана точно де він робил А николи любил фермера Але повідал же сідал єс з нима вшыткы шовы неділи той він єв робил разом з тым фермером але вытіхал приіхал Іван привіз собі валіжку і багато чого привіз собі а николе єй нич не привіз Бо оказавшы цікав як подивил ся якій звірства роблят росийскій солдаты Німечні каже я такого страфу набрал што я вшытко лишыл і но як вже пришол Бачу што іде в платях туди на схід я каже там схвачыл і єхал жебы втекти від не бачыти того же о што выни вірвляли ну мы знаже даль ми тепер знаме ж леж нас дары бабы ґвалтували мы зна же і то навыды каже звыни были были бы і мене може забили бо они не дивили ся на гатеровиж на Німців бо они не рахували ся низ чым і ж они не дивили ся Каже Были в вікнам в маґазинах все выкідали шого тіли заберали выкідали топтали ногами Ну ну ну страхітя Над тыма продывщыцями знущали ся хто знає як Над на всін тото каже то не можна впишати што вынє робили А в Вас як вступила Красна Армія вступила до села то якы вели себе тоты совітскы солдаты Вы іх памятате Я памятам так Бо наша хыжа згоріла а мы жыли в тому домі де жыл Жыд А Жыд не знайде поділ ся то был він од єдным селі недалеко від нас так його хыжа была о то вона бы была пуштою і мы там жыли І тоты солдаты приходили до нас і жыли в селі жыли по хатах і мама наша все то вшы розповідали Были такы жыда тарнопільской области один з такыма золотыма зубами а тато каже о тебе золоты зубы де твоі зубы А він побили мі на весілью зубы з Чернопіщыны І як бы мы знали же мы будеме ту то мы як приіхали то мы бы могли навідати ся ци він лишыл ся жы жывий чы нежывый Десят хлупів нас ночували на вечер вони приходили вже то мама варила великій баняк Зупы і хліба і вони были голадні І мама ім все давала ту зупу і єсти з хлібом вечером то они як цілый ден воювали а на вечер приходили На вечер на вечер я і вде навіт ім мож сказати не дуже віділи а на вечер Я знаю што вше мам великій маняк зубы варила бо прийдут телодні голодні Німці того не потребували а і мали што іны не было якойсой польовой кухні жебы тым солдатом варили Я не знаю може варили може не варили але солдаты были голодны і і вшеж зєдали шо м што мама дала То ваше хыже згоріло жоріле І вшытко што было вшыткы што были жырілы м і дуже хыж в селі погоріло Так дуже погоріл І як тоты солдаты вам выглядали же йой та порівняно з німцями тото дідівство было Брудны вынеголены брудны голодны Приіхали на такы маленькых ы коні коникы мал маленькы такы Тоты коні так само такы з забрышка ним тым болотым гнойом Ну ну то є было небо і земля шо німецкій ці были сол солдаты шо шо росийскє тото было Не можна навіт порівняти і близко Ага а шой меніше запамятали ся Що вони говорите я што была ме то нецікава політика ні ани нич я іщы была маленька Але аж тако дов долітало і я так почула іме мі были шклады або люде молоды і то вшыткой А они повідают о то Більше штатом так не розповідали лем тата Лем мам і повідают мы зараз поідемо наш вберут в Смертну долину Долину смерти Долину смерти Смерту Мы знаєме же мы там пропадемо Бо там же полягло дуже бага дуже выя бага полягло о і мы так само одтамты ся не вернемо з жывым Но напевно ходит о долина смерти Зеля а Юля герова Івє і герова і там доднес тото місце зове ся Долина Смерти а І доправды в тій долині смерти згынуло страшні дуже выяків страшні люди Там была страшна масакра они ішли жебы здобыти дукляньскій просмик перевал і Німці барз добрі были прирыхтуваны же буде наступати совітскє війско і мали доти злоти на горах а тоты ішли долинами і тоты іх стріляли і страшні згынуло і Нимців і покай достали ся до того перевалу то І там то од той Дуґлі том не є два <unk> кілометрів меньшын тоты каждий тот сантиметр такой кыргю они то здобывали же то страшне А долина смерті я не згляна Зірчю а малятала собі таж о не повідає мы ім ідеме в долину Смерти так І там значыта же не вернемо Доправды была долина смерти то страшны были на тім перевалі то єдна з найбільшых і найбільшых кєрувалых битв в І світовій війні Мали чого ся бояти Ода я собі то запамятала же ґарме не вернем ся бо і в наш повежут до Люшмы Ну то там єст ся зацяло тота карпатску дукляньска операция бы і страшны Страшні страшні там згынуло І як то єст Бо як то все знате мали до даякой дати взяти высуту ци даяків єс тото важне як хотіла так само повісти яка наша влада была же не жаліла зовсім людей знала же на явну погыбель іх дают Та тові жы то было жахливо Но такє мы потім переіхали переіхали бо мамо коли про цілу диспуду ци напракти цілу не было роблику і мы приіхали коли приіхали в Одехы пісечофроту як заспокоіло ся Парто пару місяців было мы поіхали дес є пригадую в вересні або пізнійше якыси закінчыли мы поіхали выроблик в Выроблику Были хаты тис тым чы выпалкы наймали ци хто там наймал є незнайме там жыли як тот я Тых бундрустів єдне ци ци булосийска рада ці што так як зараз ґміны Булосийска ета Я ходил том трушкы в школу а потім евакуоциі стация і одрахово якось мы поіхали в різний час ціл але якос мы здебали си шу тут же в цьобу стояли де ті вагоны стояли долго стояли Я пригадую што были выни в Микулинцих стация оцелото там стояли ті вогоны І коли стояли ті вагоны Тато молодшій ся такій енергійі кинул ся в пошыкы заход То я не знаю як дід опинил ся в Підгайцах тудво якє то сило Підпігайце бы такы силы у Нєты Ну я собы на дожю Нє нє не тот то право підодпігай себе ци ам тато опинил си Дархуй Дархуй Дархів то село від бекульнец кілометрів Тый пішол певне пішол Показали єм там хаты дві хаты были однакові І хтос там занял цю хату і тату акустику нацил а сам пішол Тырибожы до роботы Пшол по своій професиі він фризірву А тоту вчыл ся того Так він мама вчыли ся у Львові а тато закінчыл ол В чом закінчыл Всяноці промыслову школу там богато вчыли до речы од рехівя промысловых школь Ну і ріжні професиі там были очывидно і торгаші і продуці Так продовці І такі од професиі кухорзіі Ци ту така промыслова то называл ся промыслову школу Я знаю так якєчла Там вчыли сий татой вчусильню вчыли си з Драховы Богато вуйку Микола вчыл ся і там вчыл си вуйку леґєнко Ґєнку было в стані як в світи якы війна його застала не ци вимо <unk> ци <unk> років Як вина як трифронт был в чому коли мыгы Ґєнко был наймолоці І ме так з ним така дружбо было він вуйко а я цивы але ме такє як однодідкє Быце не він мене дуже любил і был дуже добрий такє ци Він бавил нас ты сыкты утбул От а як тату До Львова ых си А як дістал ся тому што мамы вчыла ся Ульвовы мед медицины вчыли си Мамы Новсиноку Так тато закінчувал скорійше тато старший І ґєво майже однакудно єдкє Але тато пішол Тато з <unk> р І мама з ци з <unk> р мамы а мама поіхала до ново єй цілы А коли тато за кінцю видно скорійше бо там што з два рокы ці шо вчыли То він приіхал до Львово за мамою приіхы але він же мал професию єс бы давал Львови рад а мама у Львові мала двуюдну сестру топто діда двидний брат был головным інжынером на залізниц Оо Того коли сы было Так Я не знаю ся головным ци неголовным сякому разі його донька Чи навіт також не його рідны думкы в то на оджереній вулици Были ті залізничні будинкы і выне видали ім по кімнаці з коридору і мама там також статум якысну че зділа тышы мали також кімноту Але родити мене мамы приіхали до Дрихо Чого я тіж усешує отрихівя Гытіл вимнок розвіто і як вітер што поли літо ге ге гей гомерискій кров лем жольми моє хыж лем жальмит мою хыжу с лем жальми тя моя хыжу лем жальми тя моя хыжу соло го ного Кєднос превелика бідо не можно заробит хлібо гы гей уй жальми тя жо єс топсов суз якнос превелика біда не можно заробит хліба ге гей муш уіхать лем жаль милос моі верхы лем жаль милос моі верхы сы ге гейо ой жаль ми гос сей кєсиві што вос плекал без трисили ге ге ге гей ой жаль мигше бы м поіхал бойнокше бы м поіхал го рицкій крой уй жуйми т моя строно де жывут м з момиском няньо ге ге гейоймитя Хоц нас біда не поіду хоцно з біды не поіду мыгы рыгы цкігы крой хоц наш бідо не поіду хоц наш біды не поіду могыскій кро зле тому шы краж видим фальшів Фальш в чомушы я од не міг зібратис по треба зіврат наструіти зрозмит треба быти в образі я чую шу мені цілу зле Але ніч не співал Коли слам наспіва І потім дес може мене і бавили як поіхали тоцы але так дітей не лишали як тепер выдавали на посвы Де знає певне мама было вже ци А потім коли вернули си то як же пішол до школы Там Любо та Шко як же был першому другу класу сытьому році ани ци другу ци в класи єден же не памятай і тато Пирукарні Стречы ся тику стімецку офіцер і почул сяк вынеш прахали што юзымінували Але раз єю зомінували <unk> році хто рухнул си фронт тато нас некісну поєси кісбу і сестрою чык і мы приіхали дойво по дальшы від фронту Зойвола Ну з Аль зойволота выповіли Дойвола А ну може быти І всякому разі Мы приіхали і там стікі біди зызнали стікы страху там бунта дів а вівци ланті лише розуміти мимо лицу Мойой дорогы на Сканакім буде конец были сме в місті Бережаны Тернопільской Области ту принимала кореспондентку Лем фм Галина Мостраньска а до ней в Густі пришол Володимір Верний і пані Галина ци то Гелена ци то Олена і Володимир з Тырнопуля родили ся в Одрихуві лем пан Володимир з <unk> рока а пані Геля о два рокы старша Наша бесіда ма і продолжыня за тыжден зас а на разі Прасям ся з вами Добережан Вас запровадила Анна Кырпан Оставайте мій здоровы до стрічы за тыжден