Archiwum
łemkowskiego radia

Витам вас дорогы моі слухаче при мікрофоні Анна Кырпан Гнеска запроваджыл вас до села Надію же в долиньскым реґіоні Іоанофранківской области Як посмотрите на мапу Івано Франківской области то одраз зауважыте же она подібно до ромба де меньше більше по середині єст сам центр области місто Станиславів Жегнеска єст Івано Франківском Област марі етнореґіоны єй пілніч належыт до Опіля східна част то уж західній кавальчык Поділя і тот кавальчык зови ся Пукутя Найбільше знана вшыткым полудньова част Іванофранківской области ту дос Высокых Горах жыют Гуцули Горы тягнут ся з полудня на захід але там то уж горы Войківскы Мото на пілночы маме Выпіля на сході Пукутя то в долинах рівнинах а в горах на полудню Гуцульщына на заході Бойківщына І помім вам щыро же медже вченыма людми уж не споминам о тотых посполитых не є додних єдной думкы де сут точны границі тотых етнореґіонів Смішно але даякы з тотых науковців же походят наприклад з гуцулів пошыряют сой гуцульщыну на етноґрафічній мапі жебы свого было більше Ноты же мают себе зо буйків розсувают границі Бойківщыны Чысто так як два сусіды жывуют за меджю і писувают коликы на Меджі поля то в єдну ту другу сторону Але здає ся і тоты незалежны гейбы експерты же мали бы мати обєктивне думаня тиж ріжно барз ріжно окрислюют гуцульско бойківску границу Но Але ту де сме тепер в долиньскым реґіоні ванофранківской области ту мы певны того же сме у бойківскым краю болехівскій тот од любівской области перший пак долиньскій район тыж рожняківскій а і част богородчаньского або і цілий богородчаньскій район то східна Бойківщына Ноже західна медже Буйків Оо ту ціла проблема нихто не зна де докладні мала бы быти тота границя колиси давно предавну повідали же таком границьом гейбы была ріка Сян Пізнійше даякы науковці твердили же меджом єст ріка Ослава бо там по берегах Ославы іщы жыли тоты правдивы Лемкы а на схід од Ославы уж тоты неправдивы Інчы заспадают інчы річкы інчы границі і так доднес неє єдной нормальной мапы де на основі ґрунтовных досліджынь вказана тота меджя Лем сут ріжны приріжны мапы і кажда інакше было бы то смішне кєд бы не было такє смутне Бо неє уж за што вадити ся бо вшыткых хто бы там за кого себе не мал вшыткых тотых автохтонів одтамаль выселено Тепер то уж Польскы горы горы якы Полякы называют Біщады знаны днескы не яко край Лемків ци край Буйків але на жаль лем яко край туризму Зато духнеска уж нихто не потрафит проводити так званы польовы досліджыня значыт іти і бесідувати зо жывыма людми в місцях де они здавна жыют Тримам в руках книжку на лемківско бойківскій пограницю єй авторы Фалькувскій і пашницкій власні і провадили такы польовы досліджыня того терену в <unk> році Ізультатом того баданя было власні выданя такой книжкы Рекомендую хто єй іщы не чытал она недавно перевидана рекомендую сой купити і прочытати кого цікавлят тоты терены Но то єст то і мапа де авторы вказуют східны границі Лемків Якы приграничны міста то казаный сянок і Ліську Лемківска земля тягне ся по берегах річкы Гочавкы і доходит до Солинкы Авторы нарисували ту окрем просто лемківской землі тыж териториі де рисы лемківскы переважают а тиж і тоты де они заникают Власні до тотых сел де было більше лемківского належыт і село Смерек о якым гнеска будеме ту бесідувати В той місцевости не могло быти і окысий на все вызначеной границі бо были такы річы якы были спільны І тото было барз важне Найперше люди лучыла церкву церкв східнього обряду а тиж подібны умови жытя подібний спосіб жытя спосіб ґаздуваня но і ґеоґрафічний фактор подібны до свысокы горы і потокы в узкых гірскых долинах Спрібуєме же і мы внеска перепроводити своє досліджыня Будеме бесідувати з трьома панями о селі Смерек Но якы не знате де смерек то може більше знати сусідню ветлину ци принаймні кісну але і смерек тиж знаний туристам На жаль не маме єдного важного елемента на якій внеска могли бы сме будувати своі теориі а то мовы Моі респонденткы бесідуют по украіньскы а іх вымува а електыка уж подібны до місцевой говіркы в долиньскым реґіоні Найстарша з тотых пань Анастасия Ревак з дому Дзіндя вродили ся в селі Смерек в <unk> руці і добрі го іщы памятат Середна з моіх респондентів Ґаздыня той хыжы де сме ся зобрали то Галина Лазаришын з дому Гулюбінка Она вродили ся в селі Смерек в <unk> р і зна у нім переважні од своіх родиців Наймолодше Повліна Пугляд вродило ся в <unk> році уж ту в совітскій Украіні Бесідували сме покус о вшыткім І о тім як выселяли і о тім як мама пані Голины поіхала зарабляти до Франциі бо до Канады не пустили і о тім як вшыткы уж в часі незалежности Украіны іхали своє рідне село Але о тім буде пізнійше А в першій части бесідуєме о материяльной і духовной культурі бойківско лемківского пограничы то прошу Вас уважні слухати і самым робити высновкы де єст медже медже Лемками а Бойками Ну то зачынат найстарша пані Анастазия Релок бо оно найбільше памятат і найбільше може оповісти Веці памятаєте ви як вас выглядало і з двовы лигдинь Ой памятаю як было не так Яка веселіст була і вже як неділя пришла то всі жінкє попер хату субідали сусіды з сусідом Так дружно жыяли не таку ну а бы велийде як пришол ту же так діти чекали того великыня Сым не знали як ся дочекати того великоньяка то радіст було по велику не в понеділю же полювали і нідру діл хлопці дівок полювали в понеділю кы хлопці дівока а віл тороже дівкы хлопців слі з ядром полювали радіст було Блажены тоше тепер де пашка така велика буля ґришыто Паскы великы було і такы в нас помітаю штоу сіліпу хатах така вулиця була і до той з єдной улиці дойной хаты сут зносєли по тум друг другый так і так як ся зішу і світил суботу В навелиді слід до церкви пришли церкви Туже і Лисічаны святили заташа све світили яйці сыр масло паска писано пуну на клялину тейдиц Хтось хто мал грош нику быс яку пил хто не мал ти біску Єс Божы не писали всі писункы Но писали писен ріжным окулярам писали подібні якы всякы подібны были до тыгі і були тыкій же пуслому ж они там писали Є такы еткы был з тым зєгнути кєгыбряшкы ззиґнал табуля і там мацяли то ґу Віскі так пуєцю писали бляшкы в середині трубочкы так так на кінціку тоты чабулю як коли завивали нацукярку папір така трудка і на сінци же віста дорвали ти писаны Выкажете што великдень был трохи не такій як тут А чым ся різнил ся што ся було сє ме різнил си тым різнил си што віси єс були і ні другы дуже примали Сусідом так братцы стру Во дуже дружну зіли люди Не так тепер Ну і высає гластили си нині в мене завтор другу та другы властили си Як люди врали си до церкви Як ішли до церкви Ну бы напевно на кожын ден вберали ся до роботы інакше од земле іли од церкви мали єнагы інакшый ладіх Як вашу муслі вберали си до церкви Ну нашыму слі так вберали си як гы семі ґюти собі полюднору білетейти утімішлі Мали фартухіє мали тыкі суручкє вишывані мали ты фартухіы низом в вірсіті тыкі мали туты нас называли фупрушкы тыкі плапаскы тыкій пасут гыду сутєнок коли сну сіли высоко звязаным босі як течльобуль в босюх ішли до церкви так бупружкы тоты кішы Поєси тыкі є тото ся ткали в буликані до то ткани то були зінкєшы не вміли ткати купували тыкє ниткы то гыка було і тка з шырокы пупружкы І ту завязували сте на річы Темты і мал А якій были тікы Чоарня туты кы мале туты клапці та я в них кус вышывали ся то вышывали а були тыкі пецьоркы што пришывали пецьоркы спідниці були фартухы з домашного полотнашы люди собі рубіли Ниґда на робота не рубіли шо ткали пулотно по тому вібілювали то белясенькі були якы простій по тому збісіли семі зінкєты же тім шли до церкви І вышывали ну вышывали сюда вышывали і ту поєс вішыли Нуты блюзкы были высшы звані так тепер вышывают То называли блюзкы ци сурочкы як то называли Я памятаю Ну Но тацяхы та выцяхы называли шорочка та кашы худили пустійно шыден А то блюска то было бюска так тепер тока бюска А тото тоты цяхы тоты кішы шыдень худили касороцькы всякі буду всяку всякє були діскє І душы єй були шолсеред єду а спідници зверха було той фатух як называли дома спідниця ці фортух Фартухя буду в домом раз называли фартухіє не Спідниці Ну то шу мы зараз назвам Спідниця то як называло сиє зараз зваім ту спідниц то фартухіє сам <unk>yP субітек вышывали ту рубець был такій лозогрубі і так тото через нетку черезнитку памятає то я ся на стрыху тримают сє тикі були запаскы ну то такы насывали запаскы ту од дві вшєдкы з того боку і того обшылкы ту зовязане по єсы вже Біта біли та самы з фартухы як фартухє евишыване та запас кабулю На переді запас кувисивали днижом вішыту і A<unk>ла свиі рублатитель як перетягати Вроді щы і ци мысером не вышывали Да даякій бістик хто вида Ту ты ґоскы і ґларсикы сіли сє Десереды называли лайбикы Нікы Лайбик такій бу сєли гы як холонуло шыдей а ґварсы то вже будутє з клапцями і вышываный були з пацьорками І были тыты тыкі де місцями ту булишыйнитку тыку сєту було як выкажете А я були тыкі Іщы Брали і кісі коралі Йой мале корає мале так тепер тримай тоту воєві всякой і драбєнкє называли Драбинкы ту з біс рубуло ветантах пецьоркы буль ну так але то з дрібных пецьорок аты драбинко Драбинкы не знают якоркы то были якій кіш высет тута Та так тотыкє краваткы носят значыт о така як просто як брася вогнірчык то дака було драбинкы драбєнкы такы то були в лизкій сироти всякы будом драбєнкы Назвали си дробинко Яково і кодис было за роко І така і така і така як палит на чытрыт ятусы Маляткі петьоркы тем пляля на чытрытті Выцьотом могло быти зо шыроко на сентиметерно два на три на <unk> ником глобута Якій зір гли як виділи дес такых зір Гыпер вышываня Ну те є шырший вил і вушы і такы не пляли ты Та буля драбинка на десят і нетук так як ся десі неток і <unk> і <unk> і <unk> і на двінеткы навіт будут я сама м а я вже і забуду што нины вітлю Тепер бы вже не виділ бы траів цій буд просилити А якій ся были прикрасы вісоркы называли Такє є тепер крываткы ся то было вишыване то ях Тож чловікє носили чоловікєну сели Чоловік є місили єци була а обзірбує на чын дужной як ниту носили Но та на грудю заміст кроваткы заміст крваткы тыка такы был <unk> вісорук отє зы шырокы о так выхловатал От я малюй такого хлопону і мал сурочку утыкувал так не стійку автыку але куламір такій так мал і найучы да відопсю кішлоці дакєгы краватка А як є за долгымкє буду зо <unk> дупів груди долже паму в тридцятых роках такє робили До того певну хлопеты кого не носили Я не знаю Я не знаю і не знав же там не памятає кє там будуты внута як то же я Якій взір был того давали си вісорок ци якы вісаркы були му та вісорок вісьорок Якій взір был того якій всякі кольоры были то всякі кульоры были То чловікы кожносили озьором брик аг так єшові вішывали так як тото а єшы не тыма петярками было пришыти на Місіло є госту вісіли так пляли небку так пляли шолно тикя было высше а тужеш єр ся попадало а ся дівчата ще шіст носили шо ся на шыі носили Но телі коралі Но сяли тей ты драбинкє тий разом нусил нову драбинку і драбянкуй коралі неся драбинка місє і тако а жінкє і дівчата мали якусь різницю В тым шуйкы носили прикрасы носили нота ям хотіл сказати жінкє носили вже по слому котра старше телже атакує драбінку же не брала ся руку лем вушы си брала а кути моли діти же ципры Так і тепер Млада малян лодіі молода была на старій А было ты кєшы наприклад был піст то не брали коралі або якійсь брали на пісті на аксі або хтось там наприклад в зьолові губа вдава наприклад чыта як было вдувано таів же коралів за є не брали Не вули не мали бы А в чому выражало ся што од якы то в чомусь выражало си што людина якыс інакше вберали ся ци якыс інакшы було ци лютали єнакшы вберали ты взяли чор хустєного курає вже ні чорне вбераляла нічого такого абы колір не мала на совіті разулобы зульва А якыс ся прикрашали сыбе дівчаты жінкы но дівчата певно плели косы і жыт якы кла єдну класу плели дві класы плели так вісіли класы як хто хотіл так рубів Дівцят такя не выробляли на гульві цы Як було куса зацісала ся на просту За дві класы золозєля няту пустєля няту інуку су зопляли то так был А чловік єй як оды як берали ся до церкви то і якій то был Видят як чую і ну та хлопя дає блажы хлопі як ся то же скупували ім і тіштаны Жетыкі не тыкє як зінкє же тіжте не мале тыку жакі ты гыкусюмте і куповытковы Нє тото уже хлопы вже ся вырізняли трохы від зірок же не ходили в дикых платках як зінкє в фортухах Ну може ходили єх шышы си робили но внодая рубіли на господаци но там рубіли ся мали тым рубіли но авже до церкви тужешы придбали был то грошы не буду треба буру продате бы шысты сы купєти Тішли в такьох костюмах як тепер ходят такы ну та выкупили ти ся кустюмы ЕС штенєйти і куєс бізякти там худи а старші люде так уж ходили в такьох кустюмах старше поколіня Ґіди Но ґіди старі то мале ти сурочкє памятаю тай тикі лайбикы туты чорні безрукавкы тепер памятайтеарного сукна нас вівци тримали ну то увяці тоты ниткє пряли волну і жінкє пляли тоты лайдикы плятині буры ай нєту ткали ту сукно ты сєли кутрю міли пляти тепляля кутрі Боже як мало вівцю те напряляти выплило там Милы слухаче припоминам же тепер оповідала нам тото шытко цікаве пані Анастазия а продолжує пані Голина Лазаришын же єй мама выіхала на зарібкы до Франциі Оповістным кус Коли то селі зачали плести вязати Властю же пляли в пізнє рокы ту же одкізійте перве зразу не уміли плясти моя мама я приіхала то моя мама уміла плясти І уж як потім пішли же почали плясти турну же же пізнійше почали плясти а доты то не было тыкали сукно атыкє так ткале якой снито і по тому ше і тукли якой сіго вступок якы і то было тыкє сукно домытканых Ну і етикі були я не знам як мене звали ся гуні тышылец чловікам тыкі тикішу нойкой было без рукавів а так натягали ту волж за вязы волости То было долгы короткій кєдук то декє було несше тикєды долше не вкоротантє а долшы декє було як плащ Нє не пляшт коротчів нащадкы як куртка такє было але воно безрукавіл было є жтутва якой защіпало ся тут якысь завязало ці защіпало ся то є знаючы де означає безрукавіл што нопашты зали такє було якось Якы яка пеция ну рошой сте прямло тут вла завязвале а до бловільны Ну думаю што были чувані Може маєте на стрі фотоґрафіі Вы бачыли може на старых фотоґрафіях як мешканці вашого села мают своій бабы фотоґрафію Але то в долині Але як бабо брате Не знай Боже ну то така збарана безрукавка така знушкір пак тепер выбаранят ся тыкду коля такє во чорне і тут такє выробленотка безрукавка є ци кужушанка кужушанка называли Ну то кужушанка Ці кужушанкы высівували ци ні Бо од мой бабы кужушанка было высі для моі бабы кужушанка была вешета о ту на квітка ту друга такы сюдаш сідає Але короткы буду не дума кєпы поєс дасти кіпер же люди ходят вже як хто А ранійше думали жінкы хустків і тых хусток было богато Моя мама казала што як же заміж выходило то чепец чепец і чепец брала і потім на той чепец хустку і так ходили Вася мам коли выходила заміж то якій рік <unk> бо Йосеп но найстарший тус <unk> рік Ло жеы де в році щє на весіллі вберали Мулдій ціпець а в інчых селах якы были близчы до цивілізациі вберали хустку казали шепили Муду але фактично вберали хустку а ціпат же відійшол минуле так шо Ваше село затримало ще давнійші звычаі і ци дуже приємно што затримало бы доту цікаву Ваша мама ще єй вберали чыпецка Що і тут і тут мы си якы памятку я вже знаю кєд то выглядало Лучы пец ся по верщепця хустя брали Ішли до цер безче пак без чіпця до церкви не ходили єщыпцьом але хустя на верхах ну звычайно але але без чіпця як шо Тут по господарству ходити то мож было просто хустку взяти то як до церкви то мусіли ся чыпец так Але цікайте але мы зыцяли одну тему а мы трохили як хлубы ходили до церкви берали ся і мы говорили про то што чловікє є Мали такі костюмы менті більше такіє в тым вер іщы і в дітя менті більше же такє купували же вжы купували купє си бы мали так на выгляд на свято церкви вымал ціє но анкє якы буты платаы бла ся худили а як тоту жызма убула акі худыкєкі мали такє худыкя шосені робили чыям і любили худити а як на ті худыкя казали То ходикі Казали ходикєцю буду інче словни оходикі Моя мама уже мала череви Ето зо Франциі приіхала та мала не знати і черевикє Хай сюда привезламе штыкє не пішы шаймарідкы ходила то тиківш кєні на каблючку бульы Не Ану ту я сой представляю в Пари антло добре Але Но а тамита не знає якєх ходили Ну ходе кєду є знаю шу були ходе кє буже є нині ходе кє давали не назвали ся худикє та ходакє Ходе кєто шкір робили ходе кєм раз шкіры то татомсом найт сіл буде кєды Шкіру твій тато уміл робити выправляти Тал бараня чуду знов выправляти і там обєратновы провля же сюда приєхал ту мисливці Міліневиций тыківуле то не проносили шкіри татви выправляти А як кілько декєру был то ниякым не завязу лисной зінція тикы буду в світі якыс так зібран єти такы з тягнут ті тотя Але зіяв ту тыкуючы тыкуют зовязували што завязло ся та дулю такыє діркє і в пульти діркє такіє пасы сут шкірны вытягнули сю да і тут завязло там То унучкы буля а там залевали влоты врокы тоты кабуля є врока як груба мєтка з волны і так метале ту нетку І вы памятайте як ту Но памятай я же тото памятаю рокы я памятаю жінкы А хлопі я не памятай ты а Нє А хлопы знаєш шубулю тоты кє були якісь Як ме называло ся не знаю але тоты кібу як плаяс шырокій тота в мотали то нючы були тото шуй було такє як Як пояз є то так мотали то такє на моту але так на летку то такє шось мотали Но я тото памятаю што мотали тых а з Карпаток не мали Ні в Карпатох не было По тому же плялиш Карпатків же плялиш Карпаткы з волны плялиш Карпетю же А тоді то так метали я не знаю ци на шкарпатку то мотале ци ля ну не на влосу моведно але так метали тото такє мотали такє ну так я яку но называло ся я не знаю Але такє было шырокы такє поезкы шырокы А шо глупы носили кіс мали копелюхі кыплюхы Іі якы слю выбрали капілюга на верха на капіці гінецьбу В барвінку чущу в Барвінку тамт квіты бусякі тикі всякы кульоры вінець бу на каплюсі Зверха на капілью І Михайло Купичык то в дома було вісіє памятаю хто на капелюсі той вінец там діти шле на вісіє дві ціти кірмаді а він з палицив так выгнял діти з собы діти і сли з того вісія бы не мішали А коли з діти на весіля не могли іти я не знає як ласти лі было Оле шле двіте ся чырни ся заглядали язнайшы носемаві таґе на вісівя Застівный ле ся так загляді ся як там танцюют Я осе выходила до хомя а на це каже Я кажу назвідкы вызнаєте так што робити бісором плестина сорочкы плеля бісером і хлопскій єй жіноці ґардоне медал той ґадат Авна каже в нас котра котра дівка не знала ткати прясти вышывати та було кажы коні пішла пасти нихто каже булбы і не взял Што вно знало робит Для тых слухачів же лем тепер долучыли ся до нас повім же бесідуєме о бойківску лемківскім пограницю а конкретні о селі Смерек Коло ня сідят дві пані же ся вродили в тым селі а то Анастазия Дзиндзя помужуревак она з <unk> рока і Галина Гулюбінка пумужу Лазаришын <unk> рока Долучыла ся до них роджяна юж ту на выгнаню Павліна погляд Тепер присунул мікрофон до ней бо она оповідат як колиси святкували праздник значыт кєрмеш Колиси ішли на праздник ішли найперше до церкви на праздник то ішли до церкви та ішли поговорили Моя мама вже скраховичы сестры мамині приходили но тав не ішли наідати сил не ішли поговорити відвідити сестру на праздник до церкви так певно і дома было правдає Побачыте си і тато Моя мама казала шем нас тепер той брус є што то на Бруси носили пас не в Гошы або на Брусі паскы велика ярлика паска Пасы міка жыва а наша церква була на горі тай каже а в котрой сам си покотило паска упала тай каже о стара чортиця покаже покотила ся шай малі чортя та зо нього каже А то што взя попадало той списк по котело до Любаром то нагорідарґа было тото мам розказу на Руси носили великы Паскы і на Руси на Ярку не слем Звязували в нього ці Язнає зарти заклад Е Завязували і там червону тыку стрічку привязу опамятайте так нонторускы зітьмы давно просто ну скажем такій убруз тыры кутня та його на вірнакєй вызял тулой о паскы великы тыри футы завязали середины свідку червонуй літна як натворці так нає на плячу невляк не так волокой там де завязано і так чловік носили тоту дожы было не понагоду велиця видиш де памятай як сме нарали Нова брали до церкви в Яню ан до не до церкви то было паже мізды діс по хатах <unk> єдну хату Дале то всі знесли по тому на другій вулици тыкє самий священик жол і крупил но а неділю жейшли так волбрані до церкви Тає пу же службы си відправили жымов до той пасткы місідже не могли бы чекати коли мама не прийде з церкви абы давала той паскы Никота паска була вна была трофі солодка ци більше то каплізня шла На выді кєсне мы Рысєняли вновы думы замісили єй таку утыків форму і пізно ся діли же не буняку цукру абы там давали і та паска до світой ниґіі щыяла і не зацвіли Тримали но мысля абы ся на стіни діли єли ту пас но бы то так мало вытверил Звелику проведучы нас ся ту На ся ту не ді на свірых ся днів <unk> днів знесіня <unk> днів тримало пас так і назыцвє але жы вязли зернола сучєли як умлен Мосушане мука фуна <unk>eo<unk> Е тепер мят тыждень хіб не будил на стулі Зарз цвитя зелен А тот нє так мама оце тримали ту паску туляси на зелені свята то так паска пахла як на глибу Нац а ви не памятайте бо мама казала Шуса дец неділю сходили си музикы грализ Юваняй Лістам была хата така все бутым А димара ся Сходили ситы музикы грали танцювали там молодніст у нас тут казелі куту сел трубів мі ге Аві тазал мамі Окаже будушкы висіли в сіньох дівчне гулял Андрий се тішыл каже тіж бутато мій дідо мал пят дівок Кав не двели се жо там сіньох пудушкы з коня з коней пудушкє Але дівкє танцювали він ся ними тішыл шутов і в діда Музика все була там жулял Зберали сотаро ся каже што каже як я сюда пришла каже то тым гоюкє жінокі шло до нас приходило кажду неділю одговорити жа тепер нікого нема Яколи памже нихто ні не далевізор старі люди компютер гыпраля молодів од Ґлады тым комплюты в телевізорі Мы поговорили трошкі про Великдень А про Різдво Чи памятаєте ви як давно святкували Різдво як был святый Ветір На стий вечеры вожы то так куєдували як тепер куєдуєте вечерю Я памятаю шой як ппердвечеру то чужлянцом стіл вязували стіл вязували і сі на під стіл і там дішле під стілы і так сіділи в тым сіні Палазны повіл кєд <unk> Палязного мы сме іди з кождой стравы Кєдале Петрілошкіту далазникы по тому достайні несли там будуваль штоводили до хаты Нускєдволи тото ту і з кождой стравы Петроложкі з кєдволи і тоді зоводили з стайні Чыбарна цішуа Я знаю што і давали то єй єды Да так такій звычай былы якы наприкляд світа або то абы хто ся не підливал Але веле до то абы той полязник был саме першым абы інче не было змінити мі тато в Севівцю за заганял дохати на синарічне свято на великы свят на великє річне свято все тато мій є вівцю до хаты заводил На як є свято Великдинь <unk>кій на святари так да свята так на Іван но такє вото все заводил А як забудил то штос при тому говорил ті шос рубил ці як Я не знаю Я знаю як ми св Ветір мі тату туду проваджыл Видно шо і тамта упроваджувал От ну сьо поробил вже ідем до стайні бере тою брузше кулишні шуце бере хліба бере чыснок бере сіль Іде мийдам свічку ідем свічку в сі тоді татой де до стодоли недостодоли щы іде заносит сі на всій худобі і туде бере ламає того хліба каждий худубенє дає В сіль макає і чесноком на тераі здорова была як чеснок бы здорова была як чеснок і каждий творині це дає той чеснотам поставил на полицю дес і ту де заносит сіна ну ти ідем до хати Заходим до хати бере вже сіно тото аби під стіл постелити і під стіл так все я вже так діти своіх навчыла І помагайбі помагай бы а хтус хаті здорові Дайте здорові будьте здорові будте но і туди брем выставляєм тото сіно на стіл ну шопіт стіл туди ідем до кірниці Метеси был нас тыка кірниця шутечате ідем мете ся тоді приходим молим ся же зо стіл ся даєм свічку запалюєм же мама подає На дві мескы стояти на одному кінциі на друмбу нас было богато ну і з одной месків всі ідят по черзі стравы носит подає а покы начынаєм єсти то все в мислу скєдаємо А ян заяма ся колиси мазничку мала ти всеше мызличку лы чытошо масло робит цеси робила там боденка боденька боденька а я де се скєдают каждой стравы по три разы умыску де суте повечерыли А вы памятаєте што ходили мети ся до Кірниці Не є Сі може де до джерела по ту джереладу потоку так Де выдати ты выдає Том раз буде рікати кляте якы зійшли в ріку Зівырі ко называло ся Смерек так Светлины Ватлинко дальше булатлинковы А там потік ся через село ішол рікал на Зішля а дойы слотикол за там де выжыли то плотік з Лісийша як єм называл смерек де є не заєдол довет лемкы його смерк но не сукора блу там загеліст ви дах дах леда Неше мі такы што курил Курил ну то ладану не було То так кургул до коли разы страву на столі Обкурювал чым Я вже не знаю чыто з Ялівцю было бо ладан уже не было ау обкурил тако разы а давно шо ладану то робил так Ладно ну ладна заснова што мама вугля змітувала сел воду з кухні вже брало <unk> вечер і ту воду тримала видно ціл рокы ты що абото і вмывати тайом райду є таку желізну ту кєдал тото што чызялів цю што і того і то ґрут разом з той страви ми нихто не знає Мамагуля змітувала якєс Вуґльом Рупилом А з семест дво як відбувало ся просто ішли всі до церкви а потім додому наріздво нас не шле духати Казали што не мож наріздвойти же гостювали се міл дома по тому же на Бугородици тевы ішли власті Ходили Ласкульодникєм Ходили ходили Але хто ходил ци то были діти ци старші назберали ся старшы нас дідны ходили старшы з музеку Кудили попід хату дівкы хлопці си зберут і дуди кує дуйных там гросі не давали але просто відміцяли ходили хто І хлопці парубкє ходили ці хтурти хлопці дівкы тіниці тейтеі хлопці тей зберайці цили кулективму Людьозі ідут з музику І поплі кажду хату при сліпу покуєдували тхати до хат Хто мал тепу голосю а того всюди не зле духати А якій коли были диків тепер тут є тікіс были і ноці Такі як і тепер были Давнійшы ґміны піщык тату як куєдувал Божыка Красна курят А можу ті згадати Та де Но а туклядую до того они ой наріци на Йордані Золотый Хрест вылеваны так было така вас яко напочынала ся Ной наріци на Йорданы Золотый Хрест вылеваный Прилетіли ангелойкы взяли храсто на крылойкы так понесли го до церковци поставили на престольці взяли книгы тай чытали ім я му выберали дали іму ім я св Петро а потому Павло Абтум Ісус Христост мати Божа то з любила і до престолу приступила Но тото на Йордан того роді коли блимали на нас то была як чідрівка Чыдрівка то щы тивы Памятайте Я співачка не золоти хрест Нилетіли ангелокы Взяли хрест накры лойкы Ну якый тодан гоны слиго а як ти памяташ ся ге і митроц Кайока єслякоє дувата а она каже то не был пташок лем си блажыць як ну е то єліє так по тому же по нас лобо лям то не был пташок лем сим блажыт ну а такы тото закандидувала Но же тут ґуло лям дуже я ну лем то былу лем то были Лемкє Ана спозала лем то не был ну і так юже по насле погы же посміли си зачней постійно м Але я не знаю як то змарек то Лемкі то не Лемкі Бо люд з бас мі не называли Лемками я знаю шнида сбе не называли най угрожали ся як так казали та в нас на він ніх тот то не знал які з Лемкы Хто тоты знал Жели дід предіде люди дід преділ допетуй ці вызнайти польску мову выговорил по польскы карта якы уговорили по польскы Так наприклад вісили нас якы тых Татарів з Крыму вісили Но та по тому ниси портали такє семір нас віселили з Польщы Вы кажете як выну вытам Васі батькє жыли там в Бескєдох Шы не взяли того слова Лемків што лем одну але еф слово Лем казали Лем Того слова не казали на себе Лемків Нє деспно звучали чде спно Ето не знали шміє Лемкі Ну слово тото вжывали лем а туту ни вже нас назвали Ламкє то нас уже для нас то было якій проківны колисі Яробелошайному Циху і курвастю Будкі Шейницях І каже жінка во тыме были дві зміны нас були одна змінат такє з місцях а друга з такєві зібрана і місцеві і багато Лемків было дійсно А в наказ мні Ойґа Ходвідка А в наказє А де хвалил ту лемску зміну бриґадир хвалил ту лемску зміну А я кажу Ою я не ображаю ся тошо Лемко Але тошы выкажіте Лемкі такє с якій кажу у нас Лемкє вы навіт не знаєте хто ви є Бо ту надіі є дуже богато і татарскым як мі тато писал зарва татарска і якісі Азияты бо є такі ци Монголе цюхтовы Я не знаю най по нацийональністів бо показую і видят іх а якы Вас єтишуде навіт не знайте хто ви є она каже правду тыкаш Я кажу у нас Я мені для мене то не убідно шу Лемко кажу але у нас люди были всі багаті лиш два тре были бідні і то не тыкішо не мале пояле не хотіли робити кажу о Вас были всі бідні лиш два три ґазды были на село А она каже правду тыкаш правду бо у нас багатко роду була Але правды тыкаш в правду да я вам вкажу такє кєні для мене не обидно Лемку Я не бою ся той шыя Лемку Ям кажу Коли я єздила з Марканцьом якій Христиє ставили там то як діє раз і буду в тій місцевсти не знам з кєкіты уж років было І мы приіхали коло Болегородиє селом Мхала Мхала І там были якась капличка і мы там зібрали си на службу Божу і то також якыс буде ці річници чугості што там было якось то было што не просто была служба Божы але і кос буду більше урочысту четвер священників було цішо знанці були якісті священникє звідтам по мойму той отец Михайлишын з Ряшвы приіхал потім сотец Батрук чішо і бурмокатолицкій священник клоб не просто було жду чогось было приурочне Там багато было тых людей і кіз тых сіл Богато бы нас приіхали автобусом і ся кісну і мы были і мы были в Боливурді і там ікісє концерт рубили здає ся в Боливурді і ся сіж буду в програмі і было до службы Божо Відправили ста службы Божо ті священникы казали проповід Ішли сме ся з тій мотом коло того і я памятаю што і дощ памятаю бы і памятаю як зараз што прийшол журналіст зазети наше слово Богдан Гук і мене питає той журналіст звідкі ті люди тіж што З якых сіл А я діст том запустую і кажу йому з якых уни сіл і кажу што не належат до лемківского Товариства він каже ну то є блайківскє села то є блойківщы Ничови каже тищу до Лемків Я кажу ну то ті люди так кажут про себе він каже він цього там не розуміте то є Бойківщына І я памятаю што хтось з ним най почал смерити ся Ай то є місцевіст перехідна від Бойківщыны до Лемківщыны то є перехідна то нема такого Шобы бы был парката та квота Там же дає вашого сусіда так рот етым парканом Ну і то нема такого шумы за Ні так нема там шло є паркан тут є вашо рот ам же там дальшы ту вашого сусіда нема такого Тому можна всяко сказати та І тому я питаю як вас будучы лем з чого себе мали люди самі Чи якы казали м про себе Лемкы не казали Через двер це то в нас уже бы ся уже тут назвали Лемта тота люд вже почали повіднош до перес але часто переселенців называли кі не буду Лемком вниз том были лейківску роли очыде Рава Руська Рава Руська ту часом называли Лемками они близко найда були інчу єй місцевыскі переселені просто такы але переселені Лемків же в ціл так а вниж не були ниякы Лемків Ту Васы кожту назвали Лем тут то же тут бо казали слово Лемків же Лепло Лемківск Я ім кажу Я для мене то не є о бідны Лемку Яю дешу обіжайци не тут бідні були народы тут бідні были они дужы то было пару ґаздів на Солошу Малополь А тото все было такє бідне Они мали тыклів кусоци Тут там пісе Мнасі были богатці і нас был од недалекій сусіда він был в арміі і він пізнал людей він пізнал людей в кого был на квартирах І він пізнал людей і він ніколи не сказал шу Лемкы такіскы Хоц були не казали Лемкы але нас были люди багатів нас мали багато худобы мале багато поя шоф тут была біднота тут была біднота А в нас было і поле і худоба і всього было досить Мі тато сюда приіхал малы дба колані і дві коровы пригнал сюда вот питают ся чого богато нашых дівчат не повыходило заміж Наші дівчата приізджали сюда мали хто шіднадцет хто пятнадцет тотой Новжытикі підростками шоли всі были красиві были цей але місцеві не давали женити ся де підер до Лемків Не давали женити ся і такы бы м не питали чого вашы ну ваші дівчата полишали ся самотніми Но я вже пояснювал або такі мама мені казала і так де підеш до тых Лемків Не давали навіт женити ся своім хлопцем з нашыми дівчатам Ну але наші хлопці похапали все іхнє дрантя а не одну нашу не взяли рідко хто поженил ся одын з своім то є тальта віддала ся арешту тото нашы хлопці похапали неєден не взял нашу і чогось всі похапали тых а нашы дівчата полишали ся дужы файні дуже мутыкі і робітні і все выны нас все Лемкы ну ним хочу казати якій заталепаный а то нихто не был зателепаный Як моя мама казала шухустєреха то спідниця була ладка на Ладзі Аж покы Басарабы обризе так аж покы Басарабци не пришли міняти за Ядубу в Басарабіі был голод Пришли міняти за єдуты же єй спідницю поміняли но а начы был давали Так так сюда коли чудося рік там был голошни приходили ся дахос якы брали з дому шо мале теміня залаґы заєдуміня але так кажу то поміняла спідницю і уже ходило в нормальній спіниці в Кустярах а му я мама так розказувал а нас ображали што мы в білому прі убіле чысты своє саморобне ткане тка ноша была біла дай так сміяли си з того што візали лемкі як гуси Дкє в мене ще питаня в му аві не было такой різниці то мо є дуже велика різниц мові різниці було Ну наприклад Вон тут на чашку казали Підціє Горніє Веніцє то ото было заслідницю Демка свято світу А як вас казали на горні арня гор на хату козали хаты Хы хыже Хы гу Я знаю коли сміня Ольґы Твій тато называй ся мій Міхайло а я кажу Ольґу чого Михайло Михайло а чує в не так кадале якось а я кажу м нас так мяко казали Михайло Міхайло м а у них твердо Михайло м а тото одтакалізницю було Я вас хочу ся спытати што мы говорили про різдво мы гурили про Волидень а мене ся цікавит такє як було на зелені свята і ци называли ся зелені свята ци якыс інакше той денци свята дія Святами діля называли ся святами ді Тот зелені свята то не казали зелені свята а казали ся та неділя свя Бо тій центральній лемківскій і західній то называли ся Русая Єк свята Неділя то не яка там неділя а як раз зелена свята свято тыкє е буде як єй вели Нас як великдень буду тредне так самой світа не діє тридне Станко опішоло там выгудюку діскупило судолю ходілу хату побудувати А він поіхал карого кармаліня святкуєм нас є три дне свят зелені свято раз хаты були підсульому злизкы листя з гіскы або злепы де так кухали дуколом маєли хаты гілкы так пхала о так воз те медже солому кєдкє так вас кєдкєці Кайкоми крика Катиці Катиці Щє штос прикрашали Я не знаю ворота вікном долкола в стріху пхали долколо хату же там достінены приґвали якы туты были замаєно долколахати ся но або лепуты Ци было Вас якой святкувал ся день святого Юрия на Юрия ци якым щыном святкувал ся Чи це просто был звычайний ден і всє нє Было так в даякых місцях што но в той ден выгняли першый раз худобу Я знаю што мі тато розказал што робили возили бідным гній авсвященникы орале То могло а та пособі не робили але той ден сут для тыкых ну як бідных людей і для священникы там єсли іму всі помагат То такій был як нуєм у серде День милосердія Та як возили бідным ніхто не мал коаний а од ім помогли загрузи лемною вызленою А і священником можно было зробити священником мож было рали священниковы бульбу сидили тіжо там робили мож было оратив А як выганяли першый раз худобу Ціло то было звычайно і чоні то ни робил не були як в звычаю першы раз ся кляли сокєру і колодку свящану воладу одку зобок та і святяну воду пропели світяну воду худобу сіль обходил дакола худобы з сілю то як першый раз там будили худобу Але це не привязу зо дня св Юрия це могло быти в будякій даня же буде погодна дам ся буду така травашу же можна буде паганя альта коли в ты свечы хтось пізнійше Та выганяли зі стайні і кляли перед входом до стайні сукіру з одного боку сокєру а з друг разу разом лотку і ся під ногы і свячановидкропили худобу то худоба мала то перейти та через то трипете через тота та приступити і выганяли та м але вас о тако як выганяли ту Лобутина Юрия а лобуторифі выганял Выганят Але ото о так робили дахта А для чого так робили од поязнів они і чому то Ну видно абы нихто не вызврочыл так бывший злене питаня чыпало ся коромі та поже обходжу ол сілю свячену Оп довкола худобу обійшол Сєґанул Сулив посыпал ту сілю чужу тотам поновкола посыпал цілю свячену В селі Смерк были такі відмы шуни молоко куровом заберали ци якы такі спіцяльністи Як вас відьма слово не было так якє было в бусуркані бусорканя О ну то были бусоркані в селі Смерк бо то знаєте там горы высокі тамты лісы дрімуці там всякє могло быти Были такій ці нє нас не было такых Я знаю што якій был ворожбит але дато было десі Антоній якій был ворожбич він дуже знал усе то такя було Але што така бы была десів кы дале бы цурканя то я то не знаю Твій татор розказувал коли што бурчык старі він то были дві сестры Е ходил хлопец нуякой то коли стам не ходили як тепер зустрічали то нияк там я не знаю як не позофну ся обшыр што він хотіл молодшудий хлопец А они хотіли старшу видати была то єдна была яка неду Гірше його але з початку хтіли ведети старшу а потім хай вже по через так Но як то было ци то было так раненько якій то блу період шу то они пішли до шлюбу што до церкви пішли Ну і ну але цілна може так было вбрана якой шу він не замітил той молодийшой то нета і каже шыйшли на двір а він подвиже те каже то не та Ну а мне вже сказали шуже з дол присягу ся не мож ну і він такы ну так желе оціныма о Вже мали ону дочку але неважно же То якой выно так якось так хєтро зробили єй як єй там ся хотіли видати ти а ікой сякли і так знай чу може так уберали якой шутом він не замітил што унане та Ну не знаю Я в ту былу но тот вій тато розказал бы я дуже сміяла ся кажу як не впізнал а він каже тат не впізнал є выйшол же на двір після шлюбу выйшли на двір а він подвиджыл што то не тотає то же зробил ся тіл же дал присягу ся не мож Так і до тебе вижме ме воно померли всі тоже і Та Анну Мерля і Стен Колмер то же все помер Але штакы то в тык Ябу бы то єй тато розказал бы я дуже сміли ся Ем люда дикы нияк не упізнал гы до кого з кєм зострічал ся а він каже так Але сестры могли бы быти і подібні Могли быти сестры дуж подібні найлікшу за нього дале Ню а шы Як бы ті сестры не были подібні то нибы тий фокус не зробили Но видно жыта знаєте видну вынида же были так члаштом ци такы нужешу ся там булека Пойдей видно што то роде ці слата лечыяка Но Я не знам Я уже то не знаю то я знаю то мі тато розказувал а я дуже сміяла ся лем там Але я знаю што было такє шо абы поле шуполе не старали ся так ділити не ділили так Бо ту часто было так ся ділити так же были А то они ділили і Як робили Щоб не ділити Ну важы так важы як робили шуб неділино Яй тото я не знаю чы ци Я вжы тото не знам як не але ж я знаю шіст кажу нам приклад Ваша мама пішла до Франциі шуб не ділити поле єй сестры пішли до Канады шуб не ділити поле О так робили шуб не ділити поле а чого вни пішли Та ім бы то мало бы быти всім за віну а то бы знайти кє бы були кавальці так тай што з тых кавальців было так так так так так так так так так так так так може і так Бо я знаю што нас не старали си не ділити поле бо тут было так покутяване шукали од днів другых брату сестры сестра брата межі переносили то за дві рядкі за одну а у нас того не было зато якє шырокы подвіряли казал шубы ту два ґазды не были Єден цо Мож буде Андрия побудувати а тут два ґазды не мают быти єден ґазды має быти было в цьому певну мудріст А скажіт мі ні Як силі смерк казали Подвіря Буду слові Зародов колохати ти вшы Подвіря то чуль Няну слова Подвіря не было было інчы слова я каже загорода Нє Завородо все разом тошо колохати є ну наприкляд оце і твіртуть кє оце ды рустуютут ся і тіж туді грядут кото ся разом тошу колохати заворода о а тошу подвіря од Ну сут то подвіря де одіздя це влозом де Любі там діти бавлят ци де Мож ся там вся якусь рубу робити дамістиш у Подвіря Ям знаєшы нас называлю зау То сюро тікайте діти в загоруду так все казали Дзєду загоруду Яначы ян тюль Ячувас все як такє старшый діти на пшол загордут ню там Як то янакшы яслова не чулю Ну і так ідем до весіля ідем до весіля ще питаю як то вісіля Було воно знову ж тыкєд такє приблизно як тут є весіля ци і кєд было інакше ся ну товсюди на весіллі є мусит ся іти до церкви брати шлюб Після того є якась густина ну а спочатку є якой ставшу якось ту молоду выкуповуючю якой сцей тот приблизно подібны є Але було штось інакше і ще хоцю спытати ся як молодішли до шлюбу як мали вбрати ся Ну напевно то было святкове браня Але є кє Відрізнял си від звычайну мисвяткову приняй улу коли простишли до церкви Я тото вбрали се мали білі суруці блюскє повышывані ты фортухє мали ти так само мали тоту записку гіяказу вышыту тайм роде ух мали теістею мали кыйран тух Шуто за ромту такє біле полотно галяз біле полотно то дес так зо два метря було полотно біло По середині приславали червону слідку тыку могли е тым барвінком так ся пошыти барвенком могли Ото тото было а вінокы а што вінокы давали я не знаю торондух капле то така вло шырока біла стрічка Нові ціли як бы великі шали Ореза аж ни то самого нездо етапів Дорокы сукєнка то ні то не было долге То было такє до плая самы сіты питає Талові полотно а посередині свято <unk>вна Злідчка і там могло быти ся барвінком поша на голові Вінай на году та те хлупе мале туты молодий мал ґінет оже на каплюсі на каплю вінетю А молода мала віннок в барвінку То быто і квіткє нишено ка Мала етсей мала Фактично то было просто як св кове вбраня кількы дзвінкла а дружкє малий кісвіночкє мали і дружкє так мале самой деназ ліці такоруві текє то жы до поєс Тайме ту прихалте ся до она мале ды дружкє вінці і шле пустити на весіля сіскєн букєтец на говіт м І молодому приціпляли новіда ціпляла молодому якій знаку молодого та што то было Рято не стикы тыкє букы тець мали єд найты не купували цінюты такє якты квіты Стрічку і куйщы про такє слідку заізвали там причыпали на щыку А дружбы мали якійстоклощыків знаків же дружбы то ся мали в капільхахы вінці і сиі кімали палетігы Вырабляні такойы як ту маґазині продают як то в кісерінося куштуры диків куштуры Ай палиці були чымс прикрасіні знов якы як ташафа пулітыровинь тин лескучы коли тему купували то я не знаю А тепер мене питаня чы Дружбы штось робили тыми палицями ішли на перетий двері Христили ту палицю Дей так зінуй хату друйте і на дверяк вішыте перехрестили палицю а там шыт до церкви а я там же не знайшы там церкви слубів є там дже В той час ішля церкви далеку була від нас о моя Марущатка тото знає а церква Церква До той парафіі належали ся два сусідні селата є є ня то в каждого селі булаца Вядна на мале своє трубовискы своі локальниці тоже своім Был то великє силбу Тото цікому то ся сюди розказуйте Ну і почынал ся весільній бенкєт і тепер мі скажійте кошы ци може памятайте як там люди выселили ся ці кіст травы були ци шло співали співали ся Выч не можете не можете як бы ся знати бо вы тоді были маленькі Але потім як щы тут справляли весільо подібно ся по старому тут то вид то вже можете такос ну пригаду одда До такла што тогы стравы та якє там стравы були та гы не было так якы Тут зараз ні голубців не было перегыбули сыр сметана ото масло такого было бо бы то такы стравны былы Ну а ваша мама як приіхала зо Франциі то принесло якій французскій звычаі ци якійсь стравы цікіс стравы на буде стравы текті был на тамто ну я знаю што такій помідорову зубу казала Варияле то я вже то памятаю Ну а ся текійну я знаю якій стравы кєд бо мама заслабла то вже і не варила тале але нас разу тут заслабли ци через кільо через сы Тавно через два рокы як мы приіхали такы знашу помідра ну тото так ся тут помідорів не сидили то же мама помідоры знале помідоры сидили зубу помідорову ну так у вельокодну пятницю то ме варели зубы то куль ся буйба выда і каменів кєдала мам Тока вельокодну пятю зуба пізненька ма А які взагалі были стравы і кім в вашому селі найбільше популярні щыний більше гутували щыний більше і кіє мали Кіселиця капуста шотамы над регенцак пенсак такєнца то була просто як каше як каша таше То принцип єцьмінний Называли курпатка і цьмы то грубыка тей вісяны было курпаты нотей шошы тарогы та шара штосів радо на земли або ніх то інчы ны купри згяздували Старты бульбе і Пельницкє А якто в нас на фузально пильницкє в сі пяташі пяташ тотє аге змукы з тіста то тыткє як мапорогы пиленичкє а то А щым то іст капусту то од капусту мішові фрали з капусту по тому чомусь там шублючым пережали стартує бульбе траме кєбулиє пыкли і варелес кісели тато каповлін бы то зварме кіселици а де я знаю як сплитю вариюшы кіслит Кєдис маю записом русіняли тото Вачыр так губанічку вітро тото ге за ніс підкєжы то верхы зідляли такы бы ся то вся на ґуто Нез то і такы вода закіпіли не тото Яли так кіслицинты варели фасуль біб тай бульбу Шо мал ти толкы дур Не были такы місты калькы бушу Те люди здорові були ме сюда приіхали тінкє наші ті червоні приіхали як тота ткі румяні румяні Моі наймийшы власні на тім гнеска скінчыме нашу бесіду О тім як выселяли мешканців села Смерек радяньску Украіну дознате ся уж з другой части нашого інтервю днеска же мы бесідували лем о материяльной і духовной культурі села смерк на бойківско лемківскій пограничу При початку запропонувало мам дорогы слухаче самым зробити высновкы якє то было село лемківскє ци бойківскє Но то думам же зробили сте своі высновкы а я лем дашто скоментую Чули сте же прикрасу з короликів подібну до кризы ци то крывулькы лем не таку шыроку же они называют по бойківскы драбинкы Впоминают о цікавій пятикутній прикрасі выплетеній з короликів яку носили парібкы заміст кыроваткы тото ся звало вісьорок Інця назва той оздобы Котильон Она была популярна в ріжных реґіонах Гличыны а тиж в пілнічній Буковині правда частійше ношена на ґудзицьку кєшені на грудях нераз служыла і як підвізка до дзиґарка Така прикраса найбільше была популярна певне в тридцетых роках выплітали тото дівчата кажда для свого фраіра Чуєме тіж у тім же традицийний стрій шыли зленя ного полотна свого выробу то окрем камізалю курток ци кужухів вшытко было біле Може здає ся вам же як біле то не лемківскє а бойківскє бо то бойкы ходят в білим і в бронзовім в білим полтнянім і в сукнянім бронзовім то буйківскы кольоры но бо вшыткы знаме же Лемкыні мали не білы а кольоровы ци темны запаскы і кабаты Но може мати правду але трудно мі тудашто повісти лем повім же біле нефарбуване ци незадрукуване орнаментом то більше архаічне і колиси вшыткы ходили власні в білім Очывидні з Гнешньой Бесіды зрозуміли сте же села в такых высокых горах дальше од цивілізациі затримали більше архаічных прикмет Наприклад на святый вечір ланцом обвязували ножкы стола На яры при першым выході зо стайні переводили худобу през сокыру і замок а яко полазника водили до хыж уцю Значіня тотых діі тиж ся забыло але тотых предідівскых традиций переселенці тримали ся і в радяньскій Украіні То єст так звана господарска ґаздівска маґія же пришла до нас давных дохристияньскых часів Подібны обряды находиме не лем Лемків ци Буйків а і сусідніх етноґрафічных ґруп і сусідных словяньскых ай не словяньскых народів Коляды о якых впоминают респонденткы тыж барз давны бо Ісус Христос ту вказує ся в виді пташка а Мати Божа дає по черзі ріжны імена Ісусовы Христулы тиж як бы така фольклорна казкува традиция Інчы але барз подібны вариянты тотых кулят і щідрівок находиме по цілій Ґаличыні східній і західній Но і думам вартало бы скоментувати бесіду про саме слово Лемку в якым контексті його ужывали бо може не вшыткы тоту зрозуміли Но то зачну од того што певны вшыткы знают каждий нарід ци єдну ґрупа може мати слово якым называт себе а сусіды близче ци дальшы можут называти го так само або і цалком інакше наприклад мешканці Німеччыны повідают о собі дойче тым часом мы говариме о них Німці А інчы народы зас называют Німців тыж по свому уж як хто хоче І тоты назвы нараз цалком інакшы Но то Лемкы як уж нераз в кым ся переконалом ниґда самы не называли себе Лемками Могли повісти на себе Руснакы Русины рускы але не Лемкы То не была іх самоназва так окстили іх сусіды Як свідчат чысленны моі респонденты зо словом Лемкы они стріли ся аж в радяньскій Украіні в Гличыні Переважні тото слово ужывали до высміваня з погірливом інтонацийом Рідко ужывало ся саме слово Лемкы переважні звучало тото як глупы Лемкы дурны Лемкы вперты Лемкы переселенці не раз протестували Мы не Лемкы ми нормальны люде Чом нас так называти Фактичні Лемкы то был як бы синонім слова буртакы зас в центральній східній ци полудньовій Украіні Лемків называли Поляцькы Більше нейтральным было слово переселенці хоц і оно нараз вымовляло ся погірдливо і понижаюче Думам же тепер не трудно зрозуміти чом дужі Лемків якых величыні часто высмівали особливо з огляду на ріжницю муві пак ховали ся зо своім лемківством особливо там де жыли поєдинцьо ци малыма ґрупами Дужі єст такых же гантят ся
стидают ся і доднес Но і на тым наразі будеме завершувати нашу бесіду припомином же бесідували сме о лемківско лойківскім пограницю і зато в передачі звучала леківска традицийна музыка з турківского реґіона О селі Смерек оповідали нам три пані Анастазия Ревак з дому Дзиндя вродила ся там іщы в Бескідах в <unk> році І зато она оповідала найбільше помагала єй ґаздыня хыжі якой мы вшыткы ся стріли Галина Лазаришын з дому Гулюбінкы Оны вродили ся в селі Смерк в <unk> руці Дулучіли ся до нашой бесіды і най молодця з респонданток Павліна погляд яка вродила ся уж в ридяньскій Украіні Она знало о селі смерк лем зыслів родиців але знала тиж дос дуже Щыро ім дякую бо вшыткы они разом намалювали Вам образ того села якє гнеска уж в тым выгляді не істніє і фактичні єст лем місцем для принятя туристів Натім просям ся з вами жебы скоро стріти ся зас то уж знате же до село Надіів в дулиньскым районі Івано Франківской области запроводила вас Анна Кырпан Оставайте здорови до стрічы за тыжден