Архів
лемківского радия

Слухайте <unk> процент лем не Скракова а зо Станиславова Для вас будут глядати ріжного цікавого шелеякого Анна Кырпан і Наталия Асатурян Слухайте сем <unk> процент а будете мати цілых <unk> Витам вас мили моі слухаче при микрофоні Анна Кырпан Тыжден тому <unk> процент звычали інтервю участників Ч Медженародного Конґреса Русиньского Языка Товды повілем же як кусы Не дало ся до радия тотых інтервю одраз по конґресі а даю лем тепер Коли переслухалам тот авдиоматериял то подумали єм же штырі інтервю укладают ся гальді в окрему цікаву бесіду про русиньскій язык і языкознавців безвідносно до конґреса А тепер з материялів якы мам іщыстых конґресовых часів выбрала м іщы дашто на днешню передачу а то уж буде бесіда о книжках о русиньскій літературі в ріжных краях І тоту тиж можете слухати яку окрему оповід Але спочатку вартало бы коротко повісти о самым конґресі перебіг якого нажыво могли слухати вшыткы хто лучыл товды Лем фм медженародный Конґрес Русиньского Языка одбыл ся іщы <unk> вересня в Пряшівскым Університеті Третій припомю был в Кракові в <unk> р Но і проминул уж кавалец часу і рішено было зас скликати конґрес Орґанізувал його Інститут Русиньского Языка і Культуры Пряшівского Університета Як повіло нам в інтервю головы Орґанізацийного Комітета Квятослава Копурува скликано языковий конґрес власні Тепер Не лем зато же якоси ся одчувало же лінґвісты за долго ся не стрічали в такым форматі але і зато же то была добра нагода Для святкуваня повіме так языкову ювілею Мам на увазіт кодифікациі русиньской мовы в Словациі Робота конґреса была сконцентрувана в двох днях гварю сконцентрувана бо направду графік был барз тісний в тоты два дни змістила ся інтенсивна робота в штырьох секциях Перша звала ся статус русиньского языка в шыршым лінґвістичнім контексті друга актуальны лінґвістичны проблемы русиньского языка в окремых краінах <unk> русиньскій язык в окремых функцийональных сферах В тотых трьох секциях звучали доповіды участників з ріжных держав а пак традицийні ім давали звіданя секция ку ся ріжнила од попередніх бо окрем доповідачів праві вшыткы могли ся выповісти і шыроко дискутувати на барз важну і актуальну тему русиньскій язык в системі освіты Словациі і інчых держав Повіла єм же робота Конґреса змістила ся в два дни четвер і пятницю але культурна програма ся не змістила Зато зачали сме єй іщы вечер в середу Вшыткы участникы конґреса пішли до Театру ім Александра Духновича де в тот вечер давали сучасну пєсу Гавай То могли не лем насолодити ся театральным мистецтвом але і чути гев як природно звучыт русиньска мула на театральній сцені Друга част культурной проґрамы была дост коротка але важна бо од ней в четвер рану вшытко ся зачало в авдиторию де уж сідили участникы конґреса глошли хористы з Православного Собора святого Олександра Невского Заспівали Ярусин был а пак выконали іщы пят духовных творів уни тым створили прикрасну урочысту і чысту атмосферу в якій зачал ся VI Медженародный Конґрес Русиньского Языка сус Выступна част культурной проґрамы была наплянувана на вечер того дня Юся Смерколу коли з Пряшівского Університетата пішли сме на улицю Масеркулу <unk> Музей Русиньской Культуры там щыро стріла нас директорка музею пані Ольга Ґлисікула Стріла і одраз попровадила по музею цікаво оповідаючы о вшыткых експонатах Але хто все слухат наше радию то уж чул колисий інтервю з паньом Ольгом і оповід єй про тот музій зато не буду тепер бесідувати о тім што уж нераз повіджено Но а пак пришла черга Валерия Падяка і власні тото што він нам повіл зараз будете чути Пан Падяк хоц мешкат в Ужгоруді але і в Пряшові єст своім чловеком помагыл выклади в Інституті Русиньского Языка і Культуры він створил тиж выдавництво в Ужгороді якє так і зує ся выдавництво Валерия Падяка О нім тиж колиси уж бесідували сме а <unk> процент звучало інтервю з паном Падяком Зато не єст припадкове же власні Валерий Падяк зорґанізувал гыл книжкову выставу русиньскоязычной літературы і сам оповідал о той тій експозициі Думам же то цікаве не лем для участників конґреса зато прошу послухати і Васка може ся вшыткє не вмістит Был же в музеі наділу ся же туй Пані Ґлусікува нас чує я бы хотіл і в першым уряді хотіл им подякувати пані Ґлусікувій як директорці Музея Русиньской Культуры музея котрый має назву Словацкій Народной Нацийональный Музей Музей Русиньской культуры Уже стало добру традицию то уже рокы Куди і Інститут Русиньского Языка і Культуры і Дослідный Центер Карпатознательства в Ужгороді і выдавательство Падяка і другі орґанізациі все проводят своі акциі ты у музеі Так же і коли мы были в старому знаєте памятаєте там на <unk>ому етажові были мали сме музей і тепір туй фактично музей стал такым добрым центром русиньской карпаторусиньской культуры пані Ґлосикова зробила вам тепер унікальну екскурсию бы виділити пирта Главно там нагорила за деревяні церкви за даякы старожытности дальшы артефакты а наша тема ци може быти книжка частю музея ци можеме мы робити даяку екскурсию у рамках ідучі од книжкы до книжкы Фактычно вызнаєте же і на Третьому конґреси Русиньского языка в Краку мы зачали таку таку акцию і фактично низка мы продолжуєме Наша екскурсия то не лем екскурсия по музею де выставлені книжкы Низка мы презентуєме проєкт котрый называє ся выданя в русиньскым языку медже двома конґресами То значыт мы не можеме вже взяти вшыткы нашы книжкы Бо є іх в русиньскым языку за послідні рокы мы порахували веце як <unk> книг Уже в русиньскым языку я говорю лем русиньскым языку не говорю про іс за Русинів за історию Русинів лем книжкі а вет выданя в русиньскым языку І фактично низка мытуй презентує мя нараз два проєкты Я буду говорити за перший проєкт але лем то значыт же выданя в русиньскым языку медже двома конґресами то значыт од року <unk> і до <unk> року дотеперішнього часу туй можеме видіти лем тоты выданя Старшы выданя мы туй не можеме выставити бо выставка Але другій проєкт котрий мызка будеме презентувати то є друга част бібліоґрафіі карпаторусиньскых выдань котру мы презентували мінісе видиц На третьому конґресі Першу част то значыт од року <unk> і тоды была до року <unk> а то значыт же друга част то наш бібліоґрафічний проєкт котрий мы будеме удальшы нашу залі презентувати то буде русиньскоязычні выданя од року <unk> до року <unk> Важны єм момент Думаєш но бібліоґрафія лем уписані книжкы але направду мы можеме видіти динаміку мы можеме видіти статистику як ся розвиває карпаторусиньскій світ то значыт же мы може мі видіти тілько книжок по реґіонах статистика так же зато мы будеме говорити дальше За што бы я тепер хотіл вам повісти Знаєте може дахто не увидит туй свою книжку такоє може быти Мы не могли одобрати вшыткы книжкы бо сме хотіли показати русиньскій світ ушыткых реґіонах де жыют еґзистуют і розвивают ся Карпатскє Русиніны Але даколи Му не можеме выставити вашу книжку лем зато же вы є не донесли до нашого центра Ну завтра будеме говорити Но мусиме ужыти пі быти тыми людми котры давут мают свій банк книжків і будут до того банка давати книжку Каждий писатель знає кєд в свою книжку дал до бібліотекы до музея тота книжка ся не стратит і вона буде рубити Ту є добрий образик того банка Бо фактично книжкі котры мы выставили туй у музеі фактично Велика част тых книжок із архіва нашого музея то значыт дахту авторы принесли тоты книжкы а тепір мы іх можем я выстарити Я также хочу повісти же друга част книжок котры мы туй не найшли бо мы такій світ мыто знаєме же книжкы русиньскы по розмітуваню по мноіх архівах мы взяли із Бібліотекы Інститута Русиньского Языка і Культуры Пряшівску Університе Мушу повісти же дакілько книжок мы донесли з Ужгорода ісі з досліднього Центра Карпатознательств бо мы мусили Вказати даякы книжкы котрых ани там не было так же тепір я вас клічу на перспективу думати же мы маєме банк русиньской книжкы де котра має быти боланатуй ся не стратит вона буде фунґувати вона буде Мы могли вы сорок выставку робити приміром у університеті Але мы рішыли же мы маєме наш русиньскій музей то значыт книжка мусит быти выставлена туль Тота експозиция зроблена до конґреса але по конґреси та експозиция не скончыт ся Вона то буде робити тілько кілько музей буде хоціти то значыт каждий чловік котрий прийде в Музей Русиньской Культуры туй у тых залах буде видіти же сут русиньскы книжкы будит видіти як ся розвиває карпаторусиньска наука карпаторусиньской красное писемство Мы будеме видіти книжкы з етноґрафіі з фольклора будеме видіти даєкі антолоґіі будеме видіти нашу пресу або в шырокому контексті періодика лексикоґрафів Мушу повісти же нам єшто днес показати так же іщы раз прошу Вас Не забывати за книжків котрі вы маєте принести в нашій Мы вызначыли же такыми центрами для нас є Музей Русиньской Культуры туй де мы будеме Інститут Русиньского Языка і Культуры Пряшівского Університета і третя бібліотека то є бібліотека Карпаторутенікы Тороньского Університета котра за даякій час мушу повісти же мы там уже были і робили за даякій час тепер проходит період діґіталізациі То значыт за даякій час каждий може через бібліотеку Тороньску Університета чытати русиньскій фолиянты русиньскій книжкы ХХ столітя то значыт Приблизно <unk> тис книжок котры є у нашому Центрі Бібліотеці Карпатi<unk>yньского Університета котрий диґіталізує ся Думаю же мы каждий знаєме што такоє діґіталізация так А тепер позвольте мі зачыти нашу выставку із осцедо На сьому стенді мудриц павили і за послідніх сім років котры мы означыли таку тему як премія Александра Духновича за русиньску літературу можеме видіти соху нашу тошто му называє мя наш русиньскій Оскар так котрий ся вручає за ліпшы творы Красного писемства і можеме однезут до верху видіти нашых лавреатів котры были за послідні рокы Мы можеме видіти книжку Олены Дусфайфер мы можеме видіти книжку Ірены Гарді Ковацєвич мы можеме видіти Осифа Пудзия Міні се любит книжка Мойжелі Дюрия Харитуна мушу повісти же філософской такой Я і з любовю чытаю книжкы фактично лем дві книжкы Наталия Канюх выпустила але книжка Дом Мур брудна ріка Мост уже заслужыє того жебы тоту книжку за тоту книжку знали не лем Русины а жебы вона была зроблена переклады на дальшы літературы в дальшых языках Можеме видіти также книжку Бурі на Дескєдам є Штефана Смолия Володимира Кірде бо Хорреса із Сербіі і на конец мыти Людмілу Шандалову лавреатку преміі Александра Духновича за <unk> рік так же каждий може видіти як ся розвиває карпаторусиньска література І же у якых державах карпаторусиньска література розвиває ся або красна література розвиває ся майдинамічно а в котрых не аж такы Тепер перейдеме до дальшого нашого сена котрый є і прішнял окрасу карпаторусиньского свіда лексикоґрафія Я собі не представляю жебы можна было зачати кодифікувати язык або стандардизувати язык без лексикы без слова то значыт же правильно Русины роблят ті Русины котры лишыли політику дистанта а зачали робити лексикоґрафічні думают за лексикоґрафічну роботу то і мы видиме представлен за послідніх сім років русиньскій словникы єту словникі практичні то значыт двоязычні ци триязычні приміром руско сербскій словник мы видиме словеньско русиньскій словник мыдиме русийско русиньскій і русиньскоросийскій словник Мы также можеме видіти же вышли чытри томы словаря русиньского языка од Юрия Цьорів Планує ся же буде <unk> томів А также той выставлений другій том не маєме міста выставити все фразеолоґізмы русиньского языка выставили сме другій том Внизка говорили се за окрасу же <unk> і <unk> тисні словникы котрий выпустил Ігор Кірця в Ужгороді Юрий Цьорів так же можеме говорити за словник Панька ні же можеме видіти русиньско украіньско русиньскій словник і нарубы русиньско украіньскій русийскій словник то значыт триязычний словник то і так же представленій і словникы єдного села То інтересно то же же Русины вже роблят словників лем єдного села З Подкарпатями привезли словник закарпатского села Сокірница од нашого Івана Сабадыша а также той представлений словник од села Хмельова од нашого пана Кружко од пана Кружко І мы видиме также на Нижнім уряді ісі словникы якы тоже представлені ту можеме видіти фразелоґічний словник од пана Попа также орфоґрафічно орфейтичний словник од Алмашє і Алмаші Ухель то буде русиньско росийско украіньско латиньскій словник ну приблизно так як колис тото робил од нас нашы лексикоґрафы Устаричы Так же чловік лексикоґраф котрый прийде до на тот видіти тот стенд може быти гордой за Русинів Русины роблят свою роботу лексикоґрафічну Дальша робота котра є доста важну роботу в кодифікациі русиньского языка і вылучін русиньского языка бо для нас тепер кодифікация то лем перший процес А дале треба люди научыти жебы люди говорили люди знали писати то значыт школа Мы видиме той вшелиякі учебників русиньского языка О першым уряді можеме видіти учебникы представлені в Мадярщыні напр русиньскій буквар прошколашів Мадярщыны Можеме видіти также од авторского колектива Русиньскій язык про найменшых русиньскій язык про зацяточників То значыт самого першого кляса як діти прийдут до школы вони уже мают Мушу повісти же Словакі Доста добре поставлена днис робота із написаня і пічатаня русиньскых учебників русиньскій язык русиньска выхова русиньска чітанка русиньска література і мы можеме видіти образчыкы тых Так же туй представліні даякы учебникы з Подкарпатя приміром мы можеме видіти учебник русиньскій язык для перш о <unk> ступіня пят ступеньовой школы народной школы на Подкарпатю бо держава нич до того не докладає так же русиньскій языку на дітичоры можеме видіти літературний кошыцьок Дальшый ряд представлені книжкы котры помагают нашым Русинам у Америці або в анґлоязычному світі учыти русиньскій язык той мы видиме даякій образ цікі книжок Бесідуйме по русиньскій од професора Павла Маґочя той мы видим учевник Малецкій і колектив котрий іщы выпущений лем такым способом на спіраль даний для анґлоязычного чытача А также можеме представити выйшла в німичні од американьского ученого Ґраматика русиньского языка выгужалі ужно царство небесной Штефана Пю але книжка його робит І так же можеме видіти продукцию Інститута Русиньского Языка де за послідній за послідній рік той выставленій лем час тых книжок дальшы книжкы нашого інститута будут выставлені в дальшій залі і мы там будеме говорити май конкретно за продукцию Інститута Русиньского Языка і Культуры та але самыс Не пат все ні знаня зло A<unk>е Милы слухаче припоминут же гнеткы муль перенезли ся в Теплы Приємны дни Вересня місто Пряшів де <unk> вересня одбыл ся VI Медженародный Конґрес Русиньского Языка Днеско бесідуєме не о самым конґресі а о культурній проґрамі прирыхтуваній для його участників А бесідуєме до Вас з Пряшова з Музею Русиньской Культуры Знате же мешкам в Украіні Івану Франківску але покусі цікаю што ся діє всядинь в сфері русиньской культуры зато барз єм втішыла ся коли дознала лем ся же в проґрамі конґреса єст сучасна пєса Гавай в театрі Духновича Єй автор то такой мешканка Пряшува Міхайла Закутяньска а режысер той выставы Зоя Зубкува То зналем уж скорше же тота пєса была одзначена нагороджена чытала мюшы рецензиі уній і барз хтіли єм тото видіти І власні тепер была така нагода Но і втішыла м ся же маме ыти тиж в Пряшівскій Музей Русиньской Культуры бо до того іщы там не былом То повім лем моє субєктивне вражіня з театру вышла єм барз задоволены бо вшытко мі ся там сподабало І пєса і гра акторів но вшытко в цілости было добрі зроблено як леміснок а з музею малом кус інакше в резіні Тілько ся писало тілько ся дискутувало о такым музею же з того зробила єм высновок же при масырковій улиці Єст юж не знатя якє унікальне зявиско культуры А там виділем Ні не дашто зле лем звыкле Звыклий музий нормальний скромний музий но пліме не якуси модерну русиньску машыну часу а так простий ровер Може колиси іщы такє штоси унікальне креативне гев створят Но а на разі єст такє як єст А тепер вертаме ся зас до книжковой выставы зорґанізуваной ту власні до конґреса не представлены русиньскомовны книжкы і періодичны выданя з ріжных держав за остатны рокы Од <unk> конґреса ци то од <unk> р но і оповідат о книжковій выставі єй ініциятор Валерий Вадяк Думам же тота експозиция єст там і днеска зато можете сами піти як сте деситам в Пряшові і тото вшытко видіти оцім неска бесідуєме Важний момент то є научна література і научно популярна література То значыт же уміня написати есе уміня написати научну статю даяка сперед слово до зборника ци подготовити і фактично учевникы для середньой высшой школы То тяжко робит ся бо все не выстає лексикы все не выстає слова на першым етапі Але не видим є як розвиває ся наша научно научно популярна так бы мне повілийнійша і то і мы може мі видіти представліні научна продукция в русиньскым языку русиньскій язык на словеньску дані плішкови русиньскій списовый язык на словеньску не забудьте попозерати на книжку Гелены Меджы Язык наш на сучны із Сербіі так же назад видиме продукцию нашого Інститут Русиньского Языка і Культуры можеме видіти продукцию може таку научно популярного плана од Мариі Мальцовской сто вызнаных русинів оцями сучасників можеме видіти з Украіны од Юрия Думниця украінізация школы на Подкарпатю од Павловича котрый описал рот Павловиців фактычно од вшыткых Павловичів через Александра Павловича нашого Будителя і дотеперішнього дня можеме видіти продукцию Дальшу доста інтересном є книжка Станіслава Конічного Капітоли з істориі Карпатскых Русинів то значыт по тых учевниках учат ся нашы студенты університетів унимают іх о што брати собі дуру Так же можеме видіти научно популярну книжку Народ ні одкац котру мы робили дакілько років тому так продукция Русинів Руснаків з Нові Сапродукция Нові Сат Ужгород так же мы можеме ту видіти дві бібліоґрафіі котры мунизка будеме презентувати Перше і другоє выданя бібліоґрафіі русиньскых книжок В Нижнім уряді я бы ісі одмітил такы книжкы як од Міхайла Капраля русиньскій дайже з котрий вышол в чытрьох книжках першый другій третій тому атий тому в двох книжках вышол де фактично позберана як научна література такє красно еписемство В періода медже ІІ Світову Войнами або часу ІІ Світовой Войны де можна видіти як Русины писали бо мы знаєме же учасми жывойня Карпатскє Русины мали свій писемний стандард на подкарпатцю фактично вони мали літературний і писемний стандард без котрого не мож было зайти в суд ци там я не знаю прокуратуру ци поліцию бо каждый раз кєд видашто хотіли написати треба было знати державне язык або язык реґіонально державний то є карпаторусиньскій язык Можеме видіти і дальшу літературу назад од Гелены Медєшы в червеным подсягнуте можеме видіти продукцию нашых Русинів з Румуніі си мало вони дают продукциі але ми видиме же уже є продукция і в Румуніі Дальша нашы стенды як выдите то є красна література што говорит самой за себе той мы можеме назад видіти же карасна література добре представлена добре представлена вєдно знаучном літературу вона низка стоіт на першому місці підговорити за уде математичных даякых катеґориях У першым уряді мы можеме видіти антолоґіі доста важний момент Коли мы збераєме нашу літературу або модерну або в історичному пляні мы можеме видіти антолоґію нішньорусиньской літературы Перша і друга книжка з Подкарпатя мы можеме видіти русиньскій ренесанс зроблена книжка антолоґія зроблена нашыми Русинами в Мадяршыні мы можеме видіти ошлепений в соловей антолоґі руской поезиі у нашых Русинів воєводны або я шырше бы сказал бы і Сербыі Хорваты там представни А так же мы можеме видіти продукциі русалка русиньскє Соловіі од сполку писателів так союза писателів Словакі і фактично тота продукция котра дис першый раз пробуют авторы себе у народных новинках А вець уж уж журналі Русин а дале вони попадают уже в таку антолоґію Єдакій антолоґіі той маленькє котры уже писані або складені нашыми молодыми Русинами котрій всі ся лучат або лем вчора позавчора ста были абсольвентами нашого Інститута В дальшым ряді хотіл бы дальше одмітити книжкы якыс так вышла што туй представліні красна література в Воєводны Я порахувал од габора Костельника до <unk> року є веце як <unk> писателів воєводны котры выпускали своі книжкы маленькій народ котрий чыслит <unk> тис люди Має <unk> писателів за <unk> років то значыт в Воєводині каждый рік родит ся єден поета єден писатель єден драматурґ Єс моє діло мы можеме ту видіти книжкы і Павріла Ґабы Габура Костельника його і поезия і проза мы можеме видіти туй і папгаргає даякі книжкі Ни можеме Штефана Гудака видіти книжкы Звонімир Павлович новоє імя в русиньскій літературі але красний драматурґ і мушу повісти же то є драматурґія европского рівня То можна тіпір класти давати на сцену Европы і каждий Европейц порозуміє тотой абстракциі або тот абсурд од Звуніміра Павловиця Мушу повісти же я чытаю в прашові курс воєводинорусиньской літературы і студенты і з інтересом чытают як раз Звоніміра Павловича ясно Міхала Ковича также Костельника Папгаргаі Наталию Каньх Наталию Дудаш так же вони добрі знают за нашу воєводным в курс літературы Дальше можеме представити дальші книжкі котры выпущені якы на Подкарпатю на Словакі Так же в Хорватіі Сербіі і внизу мы можеме видіти даякі факсимільні выданя то значыт книжкы котры даколи были выпущені а мы іх выдаєме іщы раз Можу повісти же коли му зачынали лекциі наші в університеті Да кілько років тому была проблема із лемківском літературом За послідні рокы тота ніша доста важно ся пополнила выданями котры зроблені нашыми Русинами Лемками той мы можеме видіти Од Петра Поляньского карпатскій новелы котра даколи была выдана у Німецині у <unk> не памятал <unk> році єй середы мы можеме видіти повісті і Романы од Володимира Хіляка котрий пописаный як анонім так же мы можеме видіти Продукциі нишніх лемківскых писателів такых як Олена Дуц Файфер Петро Трохановскій мы можеме видіти доста добра книжка выбрано є од Івана Русенко нашу нацийональну Я мушу повісти же дякуючы спілці пису Союзу писати в Словакі кажде річыталисты Можеме видіти много книжок значы можеме ту видати Харичума може ме видіти узия смуя і творит ся іщы раз я може медити Віцу міц о ціну можеме видіти синяка і сєраз синяка книжка можеме видіти ґая Ясно діло Штефон сухий представленый даяка друга продукция так же можеме видіти продукцию яка написана як про дітей і може і не про дітей продороснути І наконец ісі єден розділ котрий бы треба той котрий бы треба говорити Розвиває ся так же і церковны літературы так же мы можеме говорити за фольклор етноґрафію артистичне умільство і мы можеме видіти в першым уряді Книжкы котрій можеме означыти бібліоґрафы як церковна література і туй мы можеме видіти тетраєванґелия котроє было перекладеной не так давно на карпаторусиньскій язык отец Крайняк і міні ся видит же Йому помагала ся ґрупа писателів русиньскых так же ми можеме видіти етноґрафічны фольклорны книжкы примром Іван Хлянта выпустил народні пісні Банату Румунія Он правда іх означує як украінців але можеме видіти кілько в Румуніі русиньскых співанок можно назберати Той другій том вышол Михайло Някаві Біліоґрафія Народных співанок доста добре же вышол в рабіль наша нова книжка той може не видіти дальшу продукцию од нашых авторів котра етноґрафічны опляна доста інтересна книжка іщє можна купити троме браца то є гнацюк котрий зроблений в воєводинорусиньскым языку і перевидений недалеко од Требішова Тепір то значыт же і іде даяка така інтережы віходнярів так з вусточнословацкій чытатель хотіл бы чытати і вум про себе выпустили гнатюка як раз тоты леґенды тоты уповідкы котры коли знатюк записал у Керестурі і в дальшых селах Войводни Ну можеме видіти также театральноє і театр і даякоє умільство можеме видіти продукцию нашых русиньскых малярів Ясной же в тых книжках то є образы але подписаний каждий образ пописаний може і по анґлийскы але ясноє діло підписаний русиньскым языкови по надпис яконис дуже інтересний маленькій мы ту выгляли мыш не маєме просторы Де мы можеме видіти уже нашу русиньску продукцию ту є і етноґрафія є фольклор є етно такы модерні співанкы Мы можеме видіти также продукцию од нашых Русинів і з воєводны мы можеме видіти продукцию мак младост актуальност креативност так журнал мак котрий так же выпускає продукцию і не можеме видіти той співанкы Червеной ружы з червена пупця але ту Червена Ружа Не можеме видіти і історию радю в Войводині уже представленый або наше свято так же і многы другі тоты дівіді або дискє котры выможете попозерати і собі діздати на замітку же вы можете вылучыти але село Модома роцита І напомнисло слідно є то є періодичні выданя низ періодика фактично розвиває ся бурном в цілому русиньскому світі бо тоє само є оперативноє што можна донести до чытати Лавно є я бы сказал же мы мусиме подякувати нашому Александру Зузуляку котрий уже бец як двадцет років редаґує вєдно з колективом редаґує журнал Русин котрого вы той не видите бо журнал Русин нас представлений феноменально але ушыткі лавреаты примі Александра Духновича є на обальці Журнала Русин так же по журналю Русин мы можеме вылучыти історию нашой літературной преміі Той бы я также сказал же можеме видіти народны новінкы або інфорусин з Словакі мы можеме видіти рускє слово або светлост од нашых воєводинскій русиньскій світ Русин Віля а також русиньскій гіроп русиньскій Вісник з Будапешта Добре представлена также в преса Лемків нашых Мы можеме видіти бесіду мы можеме видіти лемківскій Річник річників Руской Бурсы вони тоже также представлены Так же наш Інститут Русиньску Языка Літературы каждый рік выпускає такє то же періодичне выданя студию <unk>rem де русиньскым языкови пічатают ся научна продукция Можеме видіти также дальші альманахы Досте інтересно што і церковна література то значыт грекокатолицкі словникы благовісникы арту з журналы вшытко Русины і мают І коли я низка чул як дахто говорил же Русины то якій народ же вынич не мают я мушу повісти За двадцет років з того же мы м не мали нич же мы были невызнеті мынизка маєме в руках <unk> книг в русиньскым языку то є доказує же Русиния успішний народ Русиния народ котрий знає свою культуру традицию береже свою культуру традицию Сцокотіт тото вшыткоє і доста так бы сказал оптимістично може позерати у перспективу А тепер я Вас прошу до дальшой зали зали мы долго не будеме стояти бо се зал де мы просто выпали продукциі русиньской школы Вы можете видіти о продукциі русиньской школы мытека лада ци правильно продукцию котру вы можете брати тепер собі І голавне што бы хотіл то для нас Мы записали як все мы робиме кажды два три місяці мы робиме отворені урокы русиньской школы в отворені урокы на Подкарпаті Вот мы видиме наше надя Пічора котра днизка тує авторка учебника русиньскій язык проводит у свому сильові одкрытий урок на котрий она покликала старшых людей села дівочкє кажда із них мала вышыти такы рушникы і они приходят і кажда розказує за то як то ся вышыває што значіт фарба якій тоты орнаменты што значыт І мушу повісти же на сису рок мы покликали нашы гості із Фрайбурґа І першы раз тоды мы завязали знакомство і з нашыми гостями і з Фрайбурґа і нис а хім рабуз якій тоди был якій ся молодий хлопец пришол може не аж такій молодий але о іщы ни бы пришол і з професорков не професор пришол і з професор ґо Він виділ тоты урокы тот урок і му ся полюбило што є русиньска тема котру можна розвивати так же кєд выдете пак позерати на задньому пляні вы будете видіти делеґацию може літ было з Німців котры были зачудувані же такі урокы можут проводити в класах позерайти краса То практично жыві урокы коли дівичкы не просто улучат ся а вони знают через вышывку воне знают історию або учат ся істориі культуры етноґрафіі свого народа Хто пак буде хотіти може пак прийти попозерати і взяти продукциі В першым ряді я хотіл бы жебы ся орієнтували в тому што вытой тепер видите В першым ряді то є выставка Книжкы Котрідниска Інститут Русиньской Русиньского Языка і Культуры дарит Музею Русиньской Культуры так культура дарит дає культуру передає культуры то є продукция нашого інститута За посліднішіст років выдите продукцию научну продукцию котра ся выпускає то значыт вы можете видіти ту книжкы із істориі языка книжкы конкретно з морфолоґіі синтаксиса социйолінґвістика можете видіти історию карпатскых русинів літературу карпатскых русинів даякі учебникы то значыт выпак можете подити і видіти продукцию то значыт же Інститут дашто робіт Наші студенты мают дашто чытати Наконец я бы хотіл тепер представити Ларису Падяк Ларису Падяк котра є ініциятором і орґанізатором як выставкы русиньскоязычных выдань медже конґресами так і є автор пол Бібліоґрафіі русиньскоязычных выдань за <unk> р То што сме з вами говорили Папа дяку же так усаро сказало сусідній зали же я постараю быти дуже короткому для початку Я скажу шумена духце то Нє Ніченко вас жупе знали як маю односити дописой книжкы Я маю єс представити них не старо другій том але другу част Думаючна Ямест на <unk>ресі та част охотно мала літературу за <unk> років ця за десят і маємо сказати што за десят років нас вышло на <unk> більше литературы тім за попередні <unk> Мні мабут з одного боку легу вледати деоґрафів бо якісно професийны ґіоґрафы працую в провидным ґорахом закарпатскы высновноу бібліотекы а з другого боку досит складно бо я має певне одношыня до выдавничой справы Працую выдавнецти Валерия Падяка і <unk>Ú Выдав <unk>ar<unk>o<unk>ЮC <unk>ta<unk> і тому коли я опрацюю цікласти літературы они ме як выцікавлят істочкы зору бібноґрафа істочкы зору редакця Як шосточкє зору бібліоґрафа з нима ся мож насправити ситочкє зору выдавцями завжды Досыт часто наша русиньска література выходит інклогі тоты нин можеме знайти в якомуродци вона выйшла в якій місцевысти вона выйшля а гін полеше як дораз доводит це чытати на послідні сторінци Хотя хочу вказати што звычайно застане десят років фоліґрафія значно зросла якіст выдань значно покрас осамб і спертер устачом У якій науковы галузя теж значно розшырит ся Я не буду детермінувати выма єй групах буде мати можливіст ознайомити В дорози до Дому ці в Дома ведут безумовно Словакія найбільше выдань представила до ціє бібліоґрафіі Украіна Мадярщына Польща значно меньше Румунія одна книжка в Німечні і три здаєци в Канадя Є дуже шкода што воєводно русиньска література у нас як і в першым выданє такє в другым залешала ство зо увагою цій бібліоґрафіі А це знову ж та сама прицена яка была названа в сусідній зали Мы не маємо можливости одєхати в сы центры де выдає ся русиньска література а до цих Провідных центрів як музей і інститут она не потрапляє тому особливе звертаня до делеґациі з Воєводины треба постарати ся што хоц бы одын примірник пораплял до цих центрів і была можливіст представити вес спектр русиномовных выдань за певний період Ну мене коротко все мож <unk>XXo разом Ловарийо Яприсове Вели слухачы припоминат же ме тепер не в ґрупу а в верехню Зато же неска споминаме сой Медженародный Конґрес Русиньского Языка в Пряшові а він одбил ся <unk> вересню Але бесідуєме не о самым конґресі о тім уж было повіджено чули сте уж певне його нажыво товды в вересню а гнеска бесідуєме о культурній проґрамі для його участників В культурній проґрамі был і такий пункт Музей Русиньской Культуры зато цілий четверговий вечер были сме в музею Зпочатку сама директорка пані Ульга Ґлисікула зробила для нас екскурсию а пак Валерий Падяк уповіл про нову невелику експозицию Выставу русиньской ци ліпше повісти русиньскоязычной літературы і періодикы за остатны рокы Юзім повіла же Контрес Пряшові зорґанізували власні в <unk> році бо хотіли в такій спосіб іщы раз акцентувати і іщы раз припомнути ювілей кодифікациі русиньской мови в словацкій державі Правда конґрес мали сме в верехнів а акт кодифікациі было урочысто перепроваджено <unk> січня <unk> рока Подібно вышло і іщы з уродинами знаного науковця Павла Роберта Маґуці Припомню же він вродил ся в ІстПуді в штаті Ню Жерсі в Сполученых Штатах Америкы <unk> січня то <unk> а то <unk> січня <unk> рока То власні в січни Маґуціу ся сполнило <unk> років Але як і святкуваня кодифікациі так і ювілей Маґуці перенесено на час конґреса Так свято ся продолжыло а пан Маґуці достал іщы на уродины прекрасний подарунок якій зараз будете знати рідем дальшой части котра ся называт на путь нам треба червеной вины і сиры Так же мы ся мусили постарати і про тото Знаєте якыс так вышли же з паном Маґусє мы пройшли многі многі тисячі кілометрів Я уже не можу повісти же то є двадце тисяч кілометрів ци по Украіні было ци то полуд по Европі Тепер сме зробили турне по Америці Многі рокы думавці за каждого Русина бытує многє з нас за котрому він міг дашто помочы котрому він ци то бре слово ци то даяка повага до того чловека дакуле то были економічні ци фінансова поміч Але сей чловік не знає постарати ся сам за себе І я хочу повісти же вышло так же з ного серодила даяка ідея я написал скоро <unk> писм по цілому світі на то скоро <unk> утсями з цілого світу написали мені одвіт же вони поважают професора Мабутя і на його чест каждий бы хотіл написати статю І за даякій час родила ся ся книжкам мы хотіли каждому з вас жебы сте в рукы тоту книжку взяли домів понесли Знайте підбрате за ґеоґрафію то в нас представлені авторкы Дідими з Востока на заход І з Яплуніі там знают маґучі і авторы на ціст маґучі написали стеці З Білорусиі яснує діло великы цитове чысло участників то авторы з Украіны академіків професориту вызначні люди в істориі або істориі Украіны і специялисты з істориі Украіны Яснує діло же доста много авторів котры написали авторы котры жыют в Німецці в Мадярсині Упульсі Ізраіль Сербія може забыв єм і ся даякі державы але вы пак будете чытати так вынайдете Яснує діло што колеґі професора Маґучя в Канаді Америці так же написали своі статті і вышол тот зборник на чест котрий мы назвали ювілейний зборник на чест професора Павла Роберта Маґучя Чом мы його выпускаємете він дужыл ся своіх красных <unk> років Вы не дівка жебы сме ховали його рокы бо <unk> років припало сідна дата <unk> років тому він написал свою першу статю Так жет років він чесно служыт науці і вун заслужыл жебы низко мы в рамках конґреса Русиньского Языка ініциятором котрых він был не лем того вшыткых конґресів до кінця і конґресы нерусиньского языка і світові конґресы і дальшы акциі всевды мусіл быти маґучі І зато мы у чені налучників котрі многі рокы знаєме професор Маґучы много є од нього достали ци може як старший научник як педаґоґ подказал даякій ідеі ци може даякій іншыкі показал ідеі мы рішыли подарувати іму низ на <unk> річа а той мы можеме видіти його продукцию Мушу повісти же ту є лем маленька част книжок котрый Маґутсі выпустил професор Маґутсі выпустил до кінця на днішній ден вун выпустил выдал <unk> публикаций Фактично <unk> то є добро Мы з каждой знаєме же што такоє <unk> То нереальна цифра Я думаю же му давто сі писал в замісто нього даякі моноґрафіі в єден чловек тілько написати не годны І знайте я бы лем два слова хотіл сказати за сі книжкєм видиме вшыткій го інтересы видиме тота енциклопедия істориі культуры Карпатскых Русинів в анґлийскому языкові два выданя Мы про украіньскій світ уже зробили енциклопедиі украіньскому языкови многі не знаєте але пан маґу ці картоґраф його історичний Атляс Центральной Европы уже два выданя выдержал бо автор од <unk> столітя до нашых днів пописал карты як динамічно ся розвивала Европа міняли ся граници Мы можеме вити продукцию пана професора Істория Украіны в анґлийскому языкови ци украіньскому языкови Не так давно він выпустил книжку Три над котру робил ціле жытя Выдавательство CІ <unk>V выпустило таку маленьку книжку наша лицюзна Але з той книжкы зачала ся ціла серия книжок Народ Нивидкы выдавательство посі порахувало за вышло <unk> языковых версий значі обшєчыслотно Повік <unk> тисячі книжок тяж той книжкы То значыт то є доста добрый результат Ясно і діло же тут є істория Ґаліциі доста важна книжка книжка котра наш народ за Русинів Америкы низка як раз пані Будовска як чытала хто кому інтересно може продолжыти своі як былучіня в тів темі Андрий Шыптіцкій моноґрафія котру так так так так так так так так так так также професор Маґучі написал і котру мы можеме видіти він уруціл Іану Павлові другому папіримскому так же котра высоко оціненат церквом тота робота І так же мы можеме видіти другу продукцию не так давно професор Маґучі стал Дам гоноріс Кав за Пряшівску Університета Пряшівскій ЮНірце выпустил дві такы книжочкы альбомы на ціст проф Маґуча де як раз фотоґрафічно описує ся або вказує ся Цілий процес коли бы вручала ся та премія доктор Гоноріс Ґауза або прислужували ся премі др Гоноріс Кауза Но і коли мы заселис професор Мадуч єздити знайте мабуцьові все пущы си єсти пит мы рішыли же на путном треба лем червено євіно і добрий сир І з того мы пройшли з ним десяткы тисяч кілометрів і позвольте од Вашу лівіі од <unk> Конґреса Медженародного Конґреса Русиньского Языка низка вітати привітати тут нашого честованого професора Маґучі і вручыти му тот в нашому розумліні безцінний подарок бо туй мы найдеме і істориі і жытя професора і найдеме статіі на його чест котрі написані вчеными цілого світа у тым чыслі і Русинами Сербіі з Мадярщыны з Пульсі Лемками нашыми Зо Украіны так же сыса книжка вручає ся професору Маґучю на чыст от років од дня наводжыня Коли потрят нашого нам дашто здало велика тяжко знайти слова бо мы сідиме медже людми переважно з вами Яс познаю або десяти Років або пару років значыта лем сме можме сказати міжродиною навид я ту маю родину мою наймолодшу дівчу єту Але тіж як мы можеме видіти неверітельна робота была зроблена жебы могла здійснити такови проєкт І фактично люди якій провадіт выдавательство ПЯ досягли величезну роботу тіж мы бысме ту не были кєд бы сме не мали Інститут Русиньского Языку і Культуры Але кєд тот Інститут не был підведжыньом чловіка яка є працовита одповідна приємна умна наша пани доктор Клішкова і мы сме бы не были ту кєд бы ми не мали і руснакы не мали своє місто Бо Руснаків уже давно своє місто не мали в Пряшыві але має свою містоту в тот музей А я можу Вам підтвердити же тот музей і мы сме ту не лем так То трохы роботы з боку нашой пане Ольгы Ґлосикови пани докторкы Ґлосикови Роботы єщы не скончена але видно же простор не є найгіршый фактично як вона повіла то є найвекшый простор музейни на Словакі Вшытко што є зробленый якє повід днес рано бы не міг быти зроблений кєди не были вас Вас нашы ґенерациі ґенерациі по нас і єще належы тепер ЕС до молоци якій тут сут коло нас і я дуже вдячный же вы сте Могли прити і повязувати до конця конґрес з тым вечером Я дуже вдячні за то і од нариця мушу повісти наш тон доктор Падяк споминал різны дисциплины де є мій інтерес забыл одну дисциплину то є бібліоґрафія Я трохі бібліоґрафіі зробил своє жытя а ту не є Фактично я робил <unk> тонни свого роду Нацийональну Бібліоґрафію Карпатскых Русинів од <unk> року до <unk> рока Але чом чом о тым говорил про бібліоґрафіі не зо свою бібліорофію але за тото Бо як є фурт говорил своім молодшым колеґам аспірантом Кєд чловек хоче быти кажді вченым або істориком літературознавыц єдно мусит быти кажди вченый перше все по першій добрі бібліоґраф бо треба знати што было перетів ани обявити колеси знову То є одна річ Кєд говориме про нацийональности бібліоґрафія фактично заховає іх істнуваня я можу Вам повісти одну річ є новинка яка вийде од не знаю коли можно почати в девяностых роках Дуже важна новинка бо то описує русиньскій рух на Подкарпатя называє ся Подкарпатскій Русин В бібліотекы в Ужгороди тоє офіцияльна бібліотека в Ужгороди не має полны комплекту Немає полни комплекту Якє ту можно то є лем остане <unk> років Я мушу тханати і полный комплект інфорусин м ін Хто має полный комплект інфорусин Фактично не мам чули сме про воєводины Чом воєвидины ту неє не маме вшыткє іх выданя Выданя ішля рік тому я прошу одну особу в Воєводини уже не мачыт кєд неє зафіксуваний в бібліоґрафіі кєд неє бібліотека то та книга ниґмаль істнує А был єм шокуваний трохы же коли пан Падяк хоціти бібліоґрафію мало з вас Здвіну руку Каждій з вас бы мал звінити рукы і видіти кілько продукцию руснаків зробили зостане десят років а бе кажда річ што ви іщы творите або в кон як книга як новінка як брошурку Песа все треба дати так до тых трьох банків як пан Падяк споминал То значыт я думаю в найлипший спосіб повирити бы я так добрі ся не чую та треба пропаґувати дашто днес вече я пропаґую бібліоґрафію Добри Вказым припаде дуже Вам дякую всім Вам же высте пришли всім котрій я іщы не виділ ту книгу ани не знаю хто є між інчым Але Вам всім дякую дешто же я знаю хто є і продолжуєме наш конґрес на завтра І нашу творчу роботу з каждого боку незалежно што мы роби Дуже Вам дякую всий дякую Высиква Я хочу Вас вшыткым хоц вам подякувати же сте си нашли час а присід нашого музеанту по перше по другє хочу Вас попросити вшыткых сте з розных як заго Русины з розных Штатів Жебы дає сме тепер говорили ту нас мате я ту буду мати карточкы загварит візиткы з адресами з милыма адресами жебы сте просто мали прямо контакт на мене А по третє тот найдолежнійше вшыткы на озета як ту было полічено Потрібуєме Вашу літературу Вашы творы прото же ту наш музикє буде мати вшытко дерештав ціла будова буде а сіплюс з приставо З пристав даже значыт простору буде досит на то жебы сме могли жыти Русины каждого штату мати це ведвычерны свій кутік де буде пропаґация вашой творчости Вашых снах Вашых і вашы істориі специфіцкы прото же каждий каждий Русин в каждым штаті є цімс ориґінальным Історию свою Так жебы сме тото маль все под хітя я говорил просто жебы змаліт двоказ о тін а так істо будеме хотіти ай такє даш такы же істориі ся може дакотре материяль мате котре зсувіт ся з вывозу або з одходом вашых предків тей до учытого штату де пособіте а хочете жебы были захованы спертні гей у нас на Словакі Як ся годен вертати жебы ся вертали домів Значы нам іде о то препоіня тых інформаций спрацуєме самоземе фурт буде кніжні опубликуване так жебы сме мали тот взаємний контакт мы Вам в нам Тото препоіня мусит зачати фунґувати не фунґує порядів дотепер А якій маме Світовий конґрес думам Русинів а не знам якых там выборів в одборників прошу уж оддавна Тепер тото очытате котре А темай кончу хочу Вас попросити зо вшыткых Штатів сету Хочеме по тым перспективном путовны выставы робити Значіт то што у нас ся в нашым музею робит аво дес там домал в себе такій простор будете мати так просто вывеземе току лам жебы вашы люде то виділи Жебы навзам з рожных штатів ці же ту мушу іщы найти такы контактны особы у вас Вашых як ся горіт штато де Мают інтерес єй істориі маєт інтерес музейництву або настала тота спілпраца меджу нами Самозем офіцияльні на закладі змувы те як то мат быти договору інакше Прото же мы можеме змыщатне як соголий музей мы мусиме респектувати тоты закон нашого штату Але тото є той ґаранция же ліз не може змізнути прото же кажда єдна ведзи престо пописана мусит мати свій своє місце мусимо о ній знати ці запожычана або є наша Также тує аспойта ґаранция же Штат ґарантує же не може ся підстратити В кончу Высокя Словні гостин за тебе подякувати нашій ґаздыні бо вона нас дорана ту лишыла святе казала же до рана можеме ся гости Вона буде і з нами так же подякуй Кєдвідзь Ютікува стнає так як два рама зразынора Што Было потім Заспівали для нас дві студенткы Пряшівского Університетата а пак нас запросили до печері Такой гев музею то была така вечеря Фуршет і тепер мали сме можливіст Свобідні оглядати експозицию музею знакомити ся ближей медже собом бесідувати суй співати разом зо студентами То был краз вечер смачны стравы добры вина приємны люде цікавы бесіды Так завершыл ся Першый ден роботы Медженародного Конґреса Русиньского Языка Другій ден уж не мал культурной проґрамы і то было мудро бо деякы делеґаты уж мусіли скорше ыти думу Бо припомином были гев в Пряшові доповідат ся з Канады Сполученых Штатів Америкы Німеччыны Мадярщыны Румуніі Сербіі Хорвати Польщы Украіны і розуміє ся зо Словациі Але більша част участників зышла ся на урочысту пращальны вечеру і пак доспільной знимкы Але не дам ся на буде на одзыя але <unk>on<unk>ete<unk> І на тім Конґрес в Пряшові завершыл ся Завершу і я свою передачу на конец лем повім же припомнула вам в грудню подіі же ся одбывали в Пряшові в вересню Анна Кырпан Але Думам же вартало же была то бесіда о ліцях же все актуальны і днескы тыж но і певне даштосте ся дознали нового Но і просям ся з вами оставайте здоры до стрічы за тыжден Слухайте семка <unk> процент лем на Скракова а зо Станиславова Для вас будут глядати ріжного цікавого шелеякого Анна Кырпан і Наталия Асатурян Слухайте сем <unk> процент а будете мати цілых <unk>