Archiwum
łemkowskiego radia

Слухайте сем <unk> процент лем Несколького а зо Станиславова Для вас будут глядати ріжного цікавого шелеякого Анна Кырпан і Наталия Асатурян Слухайте сем <unk> процент а будете мати цілых <unk> Витам вас дорогы слухаче при мікрофоні Анна Кырпан Запрашам все од слуханяв вшыткых а і тых з вас комун не повели ся послухати попередных едиций бо все коротко інформую о тім о цім юж бесідували сме скорше і каждий зо слухачів і в каждім моменті може долучыти ся зас до нас Но то підповім і тепер же ми в селі Рудну коли Львова мил Мариі Пупівцяк а пришла гев єй молодша сестра Анна же ся пише по мужу Быченко з тыма призвисками той ціла істориі о котрій уж споминано В початку як звыкло дівкы мали татове призвиско Цап а пак іх стрык знаный дієц Михал Цап же взял сой назвиско доньскій переконал Морисі Ганю і іх брата Штефана змінити призвиско на такє як внего Доньскій Оповідали сме уж же іх дідо Штефан Цап він з <unk> р і баба Татяна Круль она з <unk> р побрали ся в Америці Вродили ся там ім четверо діти но а разом ту в родині цапів было три дівкы і семеро сынів Три з них Штефан Іван і наймолодший Михал же оселили ся у місті постановили сой змінити призвиско цап на більше паньскє Четверо братів же не змінили два найстаршы поіхали до Америкы іщы єден до Франциі а там нихто не зна што значыт слово цап А тымко отец Марисі Гані і Штефана лишіл ся в ріднім селі Воля Циклиньска і лишіл ся цапом Очывидні не барз там цапів ся сміяли бо в селі были інчы зоолоґічны призвиска як то голуб кулик кріль серняк рак щур Не знам ци помовно тото трьом братям цапам же одчмарили призвиско свого вітця і переписали самы доньс коли Ваню доньскій Михал доньскій і тым коп брали участ в партизаньскій русі назвиско не мало жодного значыня Лахні коли Ґєстапулці пришли до Тымка то гейбы для того жебы справдити ци вшытко добрі записане в документах і ци він доправды єст цапом ци доньскым Але направду то добрі уж знали же ма стосунок до партизаньскых ґруп Очывидні операция была давно сплянувана бо акурат в тот ден зімали і привезли з Німеччыны його брата Івана же тиж брал участ в Партизаньскій Русі Братів не тримали долгу в тюрмі в Ясні одраз розстріляли Похоронили іх разом з іншыма котрых товды замордували фашысты під гором Дзюрдж Лісі коло села Тылюва Потім припоминат скромний памятник на грубі лемківскых партизантів Кєд бесідуєме про рух опору в Польщы то більше знаный єст памятник в Устю Рускій поставлений жебыл шанувати Лемків же згынули в борбі з фашызмом Одкрытя того памятника в <unk> році то была велика подія на тот час Мали приты делеґациі із Украіны Но і як оси пришли Лемкы з Турнополя з Іваном Франківска а ґрупу зо Львова а медже нима Марию і Ганю не пустили Хоц і мали не лем запрошыня але іх трик Михал Дуньскій навет выслал по них до Перемысля автобус а они не могли выіхати товды аж пізнійше виділи тот памятник і барз ім было шкода Колиси може зроблю якуси окрему передачу але нескан не хочу шырше оповідати о діяльности Михала Доньского і Партизаньскым Русі на Лемковині бу то окрема велика тема кєды дахто тым бы ся цікавил то єст література Може найти і прочытати наприклад конкретний розділ утім в істориі Лемковины жынописал Лемкын книжку выдану в Йонкєрсі в <unk> році Ци можна прочытати утім в книжці Лемкы в Борбі за свою і на свою свободу же написали Адам Барна і Федор Гуць то Ліґниця Зындранова <unk> рік но і в інчых выданях Колиси тоту цікову тему продолжыме Но тепер зас вертаме до нашой бесіды оповідат Мария Попівчак пак до ней долучыт ся Анна Быченко Васім селі бывроны Нє нас перешли так де <unk> година Німці втікали денадцет та пілдванадцеты рускы были В цв пішол поза Ясло і пішол більше горрами там як по Підшепы Но та стояла тот Антонефронт совітска армія то кули вступило село десь Нописнову руку друг Яю на рідвяні свята были емці а на жорданьскій же деся русків же пришли Таті ви тож были рускы рускы же были та скоро было нас Е Німці даже не втікали в нас о так Рідко там хтось там на коня кого хтіл ціль коня взяти а так втікали з душом на так войско жебы ішло дорогом войску то нє ішло понад Ясло тами через Ясло єй Горами а тут не ішло Рускы вступили до села мобілізували Хлопців приймат так багато не є не знаю там від нас двох ся записало Оден пішол бо другій Томсканин там братя молодше єдно око шкодил другє міном ногы то не пішол єден тількы мужчыном был при арміі рускій нашы сила А яс не заставляли Ні Няк бы заставляло то певну бы більше брали А то може охотникы не мают бы тубы діти были тошы што од вас Нє не то всього один пришол Але він пришол жывий здоровий той горбалів Михыл Знизу Ту вступила армія без і без проблемів так Пришли пришли на схід і даль ся рішы І так тамты хотя были люде нехай были Німці якыле были культурны Но такє пришло такє як дич Пришло і на пецвы скочыло а спеця і на ліжку полетіло і з ліжка мушыли мама втікати на однім ліжку мусіли мы спати Пришли до вас дохыж і як бы заквартирували ся ция нотата перечыспаль пачувати і по земли може і на пед міг выйти пати на сіні Тоде не буде меди то была зима Як они пришли то такє Але чуб другы люде ріла Овно были бідне і нещастне і голодне і голодяне Ай аше як десь може і деше там давали ім выпити тамбу наш не було фронту на не буду стрілянены Один літак што збили Німці Руского То я гнала худобу же поіду в ліс бо там понад халю траса блушы не можна было перейти як Німці втікали Выгнала м за селу там лука была Я той літак єхал з вогнем горючы і понад мене Корова рычыт триця рычыт я плачу і они ся обернули додому і додому втік а літак може впал наю піл кілометра Ну може было може не было і в пави зарев ся Но але там же никого жывого не буду пішол в землю І по тым як я пішла кажу мамо є нігде не іду Мама катаже війску не іде а ты війско іхало і І досить того як єм пішла том была же дві неділі в лісі Но і сусіды были то я не сама былу і раз за Першу Гору мы начували за Першою Горою за Явщом І там мужыкы з кін ми были і дівкы были а яж наймолодша дитина там Тілько мене вже трошкы пильнували бо мама з ниме были вдома І голодят себе но як бы ту Німці зем нас всіх побили Но ті дівкы куровы доіли мужчыны там посідали та шосю зіли хто шымал а ту попа теклу трах трах трах Потече тріщыт в лісі пону не пусклада А то єден каже Овже іх майте А ту іде іх подно помедже дерева там пону Мужыкы повтікали а ми ся рыку гоню ту вугонь ся полим там істы грілы ті кричат Не бійте си не бійте ся то своі то своі альпрускы Мытей пришли до нас і кажут та мы своі не бійте ся скажіт нехай ся вернут як бы Німці были та бы жебы вас тут побили Кім мужчыны ся то за хлопы были То може Е може воєнні які звоєнні были хто його знає чы то была яка партизанка чы то были ті што може повтікали і втікали Пытали ся які села ту і люди як шу як там в селі но та і дале і місти дали ся ім напити та і пішли А ті му мужчыны кажут а хто його знає а може іх післали Німці Давай рано шле ся добре не розвиднило давай тікати на Ігу гору а з другой Горы шы на третю Чую мама по персі горі ходят буды пришли корову буду іти там лока взяти та шывісты вынести Но і найтет ани в своім лісі ани волны страшны Ани ліз не страшны І від людей ся відирвала і мусіла ся вертати мама при шликрицяти мука за муруком Микуру треви доіти і вернула ся і потому же більше не шлята ма тількы тут на тій запершым горужках Бо такє дитинство дитячы рокы сирітскє бо хто має тата то іначе а хто не має нотого Як кажут тіль нихто не може знати хто ся приходит в сироті в світі бідувати Но а потім Михал ту робил же в Ґорлицях но як булюту переселеня но то він тыж там десь был в пітій куміси і хтіл єден час жебы дали пару чловік провірити де бы дали таку кумісу жебы поіхала тут провірити де люди везут так де то іх везут чы забезпечены там быше вшыткых не вывезли то чого вшыткых вывозити якым Но то добры там шы і Полякы были при тіку місц не тількы тоты східнякы грышу переселяли і кажучы треба його насамперед вывести жебы люди не бунтувал І потім той Поляк каже Стрекови жебы каже Михал усєкай было мож і Тебе ся строят вывести Но як за ту землю воювал за ту землю кров проливал і жеб татє пришло но і так хочу повісти же товды с як так Той Поляк струкови повіл А трыкы сам пишу комісию жебы та хотіл жебы видіти дей Ангідсам пишул тоту комісию де прецесували де пресиляли там ні те він там ся своім занимал но але як выселяют я там не знам Новины хотіл знати же выселяют та і пішол бы тот был знайомым мал та тото тілько тото шотель приіхали незнайомы дак він там працувал і потім же там працювал як вышол в Ґорлицях но і каже му той Поляк но той товды стрык ся задумал Бо хтіл жебы комісию зробити чви жебы провірити жебы вшыткых не вылозити як неєде но а вони ся бы побесідували же треба його ранчы увести Но і потім стрык мал іхати того стрыка Штефана глядати шу там Німеччыні і каже мі Же мареш ты буд ту є тебе дам там до єдного не до села до Ґорлиц там адвокат был Звідси з Украіны был по украіньскы бесідувал не по нашому по лемківскы і каже О там них будеш вони мают козу будеш козу пасла будеш мала занятя дойдал мене там мал мене дати там а мал сам іхати по остатнім адресі до стрыґа Штефана глядати Но і то на другій ден мы мали іхати то было неділю пішолщы до сусіднього села Ґорлицкій же повіт был бы нарка село Бо бы м были до Ясма тоты до Ґоры Там іше люде не были выселены знайомий пішол тамщы Но і там была музыка І там він начувал же в тых знайомых а я тых Поляків де ам там показувала в тіхаті Хтоси ночы приходит і стукат А там іщы бы єны наш Лемку тиж там ся ховал выселили люде ж не были В селі Никого никого не был в селі нашымі я ся лишыла в шпитали А як то было як ся стало Но світили мы лямпу а після фронту нафта може дрібыла бензина Я тримала ту машынку зо шклом Не ты шкло было зняти што не памятам А мама фляшкою якы а то відразу фуг І оген як є мала так уз буде вяза завязане тай туло ся горит як бензина одразу Я ся зімала так і до двери втікати на двір а мама шмарили бутилку то єст ся по руках повляли Тогорит так як ся діме тут было попече до не тілько шкіра з долоні цветушы і нігті новы За якых пару хвилин той мама доводы они обдвоє на сушне сідили з братом Мама водом і носят так гасят но якоси загасили За якыхна <unk> хвилин то обличе было як тазыків міг роди Но і Я так на ліжку лежала так єм ся толкла што ліжком завалила бо деся бы тато восетру густі кыбци ся попекли а то Чую там же сусіды ся позлітували но і пришвех ходили де журили бы ту тота была делеґация де ся бояли бы Німці же може де деякы партизанка чы шотен Но і пришли до хыжы Чую же пришли тоты хлопчыщка бо я моз голову не хвора і сердечно не хвора тілько больом хвора в поверхности і кажу до тых хлопці застрільте мене Хыжы о вшыткым фольками Та бы сусідня жінка за тым льом сідила і так все дула дула мі по руках Ядула то ливриі тайстратній ся то была перша ніч потім мама тыж руку попекли На другій ден вкажуч же в стрыку іде З Ґорлиц бы так было видно вікно было до заходу а він іхал з Ґорли до заходу Но іщы гірше плачу а сльоды не сходят бы все запухшы В неділю доб пятницю а я ся по пекла в суботу стрыкы приіхал Ниякых видів тоту вказали што як і одразу поіхал до Ґорлиц до шпиталя жебы ся бесідувати А в неділю пришли тоты з тых делеґатів тоты што там были што выселяли но то взял міні провірити очы чы очы невыпалены Взял ваткы і так два патычкы і одкрыл мі так око а ту водо тече і тече вода вытекла а потім ся звідує хто ту коме не стоіт кажут якійси рускій вышыті сорочці Бо такє было убране теята бо рускы бесідом не по лемківскы не по польскы так по украіньскы може посхідньоє там знаваня Но таі він потім другє одкрыл руку Мо і ты ся звідує Аку мене та товаришка што там є на Знимці етоме стояла Я кажу та Бількар а кого Нові каже но оці в порядку Ну але уж на другій ден уноч мене так не пекуп най самы гірше пекло в пятницю як єм ся попекла а потім нішто вам до шпиталю І понедільок стрыку приіхал привіз до шпиталю Но і в шпиталі былам де три неділі Мен в понеділь до шпиталю а селу віл торок зо села на станцию <unk>or<unk>e Я так ся лишыма зо стрыком <unk> раз раз мама мама раз були Але найте так дале малю улію тількы уліюм смарували дльону улію мачали і так мі на облиця привожыли на очы прорізали на ніс і на губы І так давали з початку зо соскы Было бы ся вшытко было спухнене а потім выжечком кормили На самы велик ден найыщы стрыко пришол до мене і повіл же нашы вже поіхали а тепер з перегривкы є на стациі я шы поіду ся з нима попращати ты писанкы маре ся принесу І праві перевязку робили на тоты велийден То было мене вяли на перевязку та як попадало через ден Дале так єм си подумала Де мама не знам милийден Так ти роздум чуй мій погано А никого неє І так єм побыла тіж питали певну три неділі може <unk> То было <unk> більше было <unk> як то ся поустав понедільок то было но як там было то на другій місяц ся вышла в маю де ци <unk> мая Повідают мі лікарни Ой тета жыфайну жефайну Взяла м дзеркало ся подале мі дзеркало ся посмутити жмінайме не прикладали тількы є так помазали там де было більше пупечено там де было тілько так неспалене но то быте отуде шрам тур начальлі більше шрами та є смотрю ся на тоє додзеркала том його гарну та каже така страшна як то буде Ном дякувати Богу зажыву за жыво єй побіліло но а то потім стрык мене після того попеченя уже м вышла попылам трошкы там стрека Він взяле мале яку шпольку шуістым уварила ной домі хлодила А потім же зачали нашы люде приізджати з Німеччыны дворідній брат приіхал Зрек каже каже Михайлю приіхал з Німеччыны там щы оден приіхал Яка жлойстерку я бы так хтіла вдіти хтом піти на волю бо туд сідиш в місті ту теак то і кід не вийдеш а там в рынку в Ґорлицях был стрек жыл а ту рынок і з тамтой стороны шуторгували Но ткі тож люди видиш же там хлодят Буде підышы побудити тож не знач Місто поіхали мы а машын неє на ровери З горы ровером а до горы ногами Приіхали і бы може з тыжден часу може дві неділи він каже То де будеш той климашкы каже тамтоты шы з Німеччыны втічы приіхали там ней та і своі має Ну та трошкы мней была трошкы і там в єй тель бы о той сестры дочку мала те і там недалеку од нас тей так рано кожде рано домі літало до своі хыж моі хыжы не был бляша хыжа была нова Та розобрали муж были на станциі як же розібрали Мама поіхали до неі тотже хата і нашы не был Лем діду і церкву так само зараз розібрало Одразав од раз церкву Мы ся на станциі были як же порозберали Полякы Полякы Іх звідси высылали а на будову треба было де материял То фактичні іщы не выіхали танциі датут люди пішол до села посмотріти дак да Іван раз розума же порозбераня пришла то вже церкви не было Но і нашой хыжы не было дідова што стояла вшытко полне стояла коты ходят мявчат котры якы ся лишыли добры Брали брали выних втікали Втікали з Ясла втікали куты тіка село Ну а як выдумате Втікали і так хотит нявчут Хыба своє тото найде черепук шыів Страшну радикал што брат кажу і дотікал да додому я не Так мама пішли корову доіти там де ті коровы вагонів мене лишыли з ним а він маленькє нуд деся знай де я повернули сте з шотам Не стало му і ся і не стало ма приходит ште ся де Та былту сьо нима начыли же братя мамины і мама і я сюда туди по вулицях питати ци не бачат дитины і там оден іхал Поляк казав што бачу што по дорозі зустріл го як іхал Поляк звідны мамин туди догнали го Додому Чыдому тікал Вербал Амы я він не думал казал мамі Я з Маресьом ся лишу з Маресьом будувари ся так Всілякы ся перебыло же за ясло зашур до покамету по улицях глядали сюди туди то по станциі глядали бы товста на станці такы желізни тіблокы такы бляхы были ткы звожены о і наклеток до дві неділі ся там стояло і дожві то тяжка долен споминати Ну і так вы лишыли ся вкус пізнійше не выізджали зо вшыткыма А пак як бы Ян вы зо стрыку єхали зо сідострыком Я зо стрыком стрыку як поіхал я зачала повідати якы Той другій стрык як поіхал стрык Мыхал На другы селом шуповідала же пішол там ся ты так так но і другій стрек ся вернул но і так собі побесідували той поіно медже собом Михал поіхал на захід там де на Сльонсу там де там было написано забывала як Ну досит того же потім Штефан казал Штефанови же візьми Марисю з собу а стримний плат знаєш я не вірю йому Я поіду щы сам буду віє як оно там є то потім ту приідеш бо ту мій дворінний брат ту бывшу з Лімеччын приіхал Там ше тоты Полякы там єздили бы ту найти безвіну Тяжко было єс тым зодягом то на селі тым більше а там Німців высиляли а тыж так заберали як то шыни буд забрали а што могли взяти рук рече ся Вышаву тай тоты Полякы єздили там заберали тай ту там торгували дітям своім то такє было не зрозуміло Як было Стрыку Михал лишыл ся де Ци то він поіхал на Шльонск як то было він поіхал на Шльонскы ци хто Я не зрозуміл він довернул з Німеччыны Ще ште Перештефанну в Німеччани они ся стріли Юма вдома так І видам были Я том як то они но мы бы думали же зроблят як то я то они та писалю Я писалю В евро <unk> році здає ся ґ AA в Пущы Пущыкові серпня <unk> р в місця в чым посыла го вчыти по нім Варшаву дале То мы до Пущыкова вони поіхали там там на заході же на німецкы териториі та Німців же были же там забыла як там ся называло Бо той был в Пущыкові а Штефан был ґрудку ґрудку Укає Казали же його вывезут Но і казал му полети ід там дебе не знают Но і будеш тут А не то же бы тя вывезли так вшыткых Выт він не мал бы віздят бы мал бы ся лишыти мал бы ся лишы а він мал бы ся лишыти зато ж він мал єкысы заслугы но но якы так Напил был він был офіцером польского войска Він ся товды не єщы товды не был Діятям то він бы мал дал мал мал бы ся лишыти бы він зато воювал жебы ся лишыл до своі землю його тато мама Ловди на то везли вывезли його і в дома не было вывезли бабу Там взял ся опікуном мама не з ниме не єхали а так дворідні брат з бабиной стороны вылюжы старенькы бакы старенькы Но рішыли бы два поіхати там на захід бо де поідут на схід А ту ім не дают быти бы Сказали же треба іх вывести жебы люди не бунтувал А з вам што было товды Но та я ся рішыла в тых Поляків што там знимку маюсилам Полька была мама была для всіх діти наварила і до стола сі дале з єдной мискы не было же то Русінка а то єй діти была людина І потім стрик Штефан як же віхал він каже Я поіду шы сам посмотрил як там є а товды з дакым приідеш Но і потім іхал мій брат той дворідніш з Німеччыны приіхал іхала одна Лівка нуж в Німеччы нішу ся вернула тыж поприіждали хаты пусты І они мали етиж глядати дам на Украіні Так так іх роди Но але не хтіли там наіхати бож там бідували люде же там недуже а дехто іх тікал же зо сходу Як ся дала выхтікати молодым было і такє і неєдні в сані пропал хоц як было Но і досит того бы дя поіхала з тым братом Іщы єден іхній колеґа Митро Родзільскій і іщы єден Полякі хабіта дівка А то в поізда не были то варнякы іхали мы на верха бо там то солдаты то наполнены Выселіня з рідной хыжы рідного села рідной земли уж само по собі єст великом траґедийом Но так як бы того іщы было за мало Марийся страшенні ся обпекла Для дівчатка то было барз драматичне Але пак з Марисьом притрвила ся іщы єдна прикра річ Але оповіме по порядку Ноты як оповідают сестры през якійсий час по выселіню села Воя Циклиньска в Украіну Штефан і Михал Дуньскы з Марийсьом поіхали на Шлеск Михал спинил ся в Клоцку Штефан в Ґрудку він і лишыл ся гыл і в Польщы а Мыхал юж зо женом зо сыном і з Марийсьом за рік поіхал в ряньску Украіну до Львува Но і вертаме до того же гысены они іхали разом на захід на Шлезк Іхали колийом в невеликім гурті Но і стало ся так же Марися вышла деси на стациі з ваґона а путьох одраз рушыл і она лишыла ся в незнаным місц Лишыло ся само То было великым шуком длянадцетлітнього дівчаткы Постановила вертати в рідне село долго і халя пересідала з путяга на путях і вкінци такой пришла волю циклиньску Но і ясне же єй оглядали і нашли власні в ріднім селі Но та іду так собі уж Я рахуюш є я вже вдома А хто Тебе чекат дитину Но іду там попід ліс стоіт твіра коні ідят но та я іду а там полякы з цеклены Каже Мареська де ся взяла Но тай кличут мене до себе єсти бы не єли Яка то я не голодна же хліб маю но і розказую ім же як то было же я гріха бо не знали же я выіха або то зналу І наше себнало выіхало а тото знали же я ся лишыла же є попечена така та Но і так ся бы питали выпытале моє не хтілам єсти не хтілам ничого до Мю іду Но і пришла придив ся цеклин костів такій высокій аним не ішла дорогом прост з той дорогы Через поля на той костю а там же на ту хату на наволю люде бульбу копає то жы зрану пришла бы скоро може яка <unk> година приходжу там а оно очы вытріщыла де я ся ту взяла Но і розказую як то ся стало Но тай Я уж не плачу мі ся уж не плаче я і не плакала там што мі закаменіло тосю а она заплакала Но і дасте поіхали но поіхали мы звідує ся а до котрого стрыка ходжу бы той был там Михал де там пише А Штефан был в другім місци пекарню мал Но я як стым єм ся лишыла тей до того хочувати Но і забізно він там робил то і Михал был в міліциі то міліция была робил міліциі Но і там з ним была Тата поляка выпраку світ Но той він приіхал з тыма людми што я іхала і він іхал товды Но Михал тоді там же міліциі робил в тім но я вже была коло нього Михала дале з нового року дале його на курса в лозі чы де жось там такє было воєнне Він там пішол на повышыня но а потім після того його відправили в Варшаву То же было на другій рік же в Хроці а вінше выіхали в Пятім Но і потім в Варшаві зачал ся старати выіхати тут за бабом і за дідом жебы забрати Хотіл іх забрати назад Не в Польщу а вже тут бы в Польщы буде надале забрати він сам выіхал туд Но і там там ся зо стреном был там же дівчыну мал нойстрена і пото потіма ж сы наште там мал на заході Люб бы были в Варшаві там роботу мал но то мы были нім документы выробит там на квартирі Ноктім м выробил документы та і поіхали мы туле гетым але Які Канікулы были то як бы там мене давшы до школы до польской там де Штефан был І там де він был я ходила трошка а потім переіхала то там пішла Но ти ходила м там Но праві то вересню будіти начынатже вересню до школы ходити моблищы в Варшаві Версню Штефан приіхал і каже директор приходил до нього там до маґазину в пекарню і ся питал чого я до школы не іду а він му скаже же выіхала там в Варшаву буде обяснювал мы были там як Полякы хоті на заході нихто не знал Но і потім раз трык приізме были на стациі З пакувано страци стрек приіхал Штефан ся попращати уж бы мали выізджати Мал і хата што лишыл ся Михал Маліха ти той хто был партизан а той што приіхал з Німеци лишыл там Пекарни ті мал тут пекарню му дали ту Пекарню был так директор пекарні і там магазин мал одразу і ся лишыл ся там а потім не знаю в якым році переіхал ту до Перемысля і в Перемыслі мал в пекарню А Михал єздил трохи на поізді дай же в Польщы із дем ся стрічали на желізнодорожні як є там ропистану што єздил і приізджат Штефан на стацию там до нас ся попращати Я смотрю такій поізд якіси колесу звізда і серп і молот Якажу стрикуш хото за поізд Ятикі поізду не виділа А він мі каже Марись Видиш што там намалювану тавиджу виджу но ту знаю же якій інакшый поізд або то ну польску треба были А він мі плат видиш о так марись там намалювану звізда Серб і молод Ты там ідеш Марись де смерт і голод До смерти не заблю тото слова Приіхас го такы так повідало же саті молото смерті голоти неє там не знала е там яка была мі было тринадцет років І так мы приіхали ту до Львова там квартиры не было там знайомий был настригназдял Там была така єдна комната шуку си там правлиальна Но і так угльом там патыками ся палило Но а товды за тот час приіхали з Ворушылоградской области так тота вродина в пертинів батькы ся были там лежы Старіна нима поіхал там та добрі А ви мі повідте як так было же він захотіл іхати Зас до Польщы ж бы в <unk> році як він поіхал Но ластів на <unk> році то він о то гамулка його стя Они разом што в тій партизанці были гамолка тоді был на його президент В Польщы так но і він його тоді забрал до <unk> Михала до Польщы І він поіхал сам до Польщыны з жінкой з дітьми выл такє позволіня поіхати як ньому зробила Гамува його там мешку і был як бы такым лемківскым діячом Южтом Доразу не бы м робил в маґазині тут маґазины мал но а потім з вами вам писал листы а як іжджал а потім поіхал до Америкы чым захотіл поіхати до Америкы Там ся братя были сестра была дідо дштефан три єздил з Польщы з Лемківщыны на заробіткы до Грикы два раз єздил з бабом а раз єздил сам Там ся народило четверо дітей та Но ім ся вісемнадцет років сполнило ті поіхали до Америкы а дідо вже збавом ся лишыли в Польщі Но і так як він же з Польщы мал право там з дозвіл му зробил гамулка но і він поіхал бы там ше одного не было врата бо самы старшы в <unk> році тама помер якшысь будували зірвали там іх богато Милы слухаче для тых хто лем так барвоне ся долучыл підповім же о фронті о жытю на Шлеску оповідала Мария Пупівчок з Гулі Циклиньской Уна приіхала в радяньску Украіну аж гвысены в <unk> році з родином свого наймолодшого стрыка Михала но а мы знаме го яко лемківского партизанта і діяча Михала Доньского Мама сестра і братик Марисі маю <unk> рока значыт о <unk> рока скорше як і інчы мешканці села Вольоциклиньска были поселены на сході Украіны Ворушынолградской Агнеска Луганьской области Родины з Волі Циклиньской розметали по ріжных селах по ріжных кулгуспах і такє там было жытя же за рік <unk> униюсь втікали до Галичыны Нашы знаємы в маю <unk> тиж втюкли од Тамаль і замешкали в Обертині селищі Іванофранківской области За пілрока до Львова зо стрыком як уж єм повіла приіхала Марися Яж тепер по вшыткым што мусіла пережыти могла обняти маму сестру Ганю і брата Штефану Але ци внеми ся кус до ворушыловадской области до реалий якы застоли там Лемкы в <unk> руці Оповідок Анны Быченко Мы як приіхали тамты нас называли чортовыма полячками лу лу лу лу лу луганскє та Там інакше не было тілько чортові полячкы А у звідкы я знаю так нас называли чортові полячкы даже зіму З собой привезли Бы в <unk> там было так снігу што іх позадувало што і крышы были што они не могли з хаты выйти то як ся двери відкрывали до себе то відкрывали і сніг до ідрів і што пользували ся водою бо колодці ся было заке А як мы приіхали То не ходили во тоты до шковерт на другє село там де толо одкаже де таличына жела накрути то мы так ло до снігу то было саме більше снігу то мы там два з половиной кілометр то мы так сні ішли до школы так снігу было А в <unk> крисє позадиволе і оника даже сілу чортовы полячкы з собой привезли А то были якы люди Украінці Рускы якы там де жыли Там украіньского слова не было чути Там ся по рускы всє по рускы говорили Як сме посадили бульбу то же ме посадили дес після <unk> мая бы ме <unk> приіхали а посадили Степ коні пурали бо ме зразу нам позаберали пугы фіры коні позаберали Але як хотіли выділити ту та то нам давали то тых клонів шыб зорати но переорали садили мы вже під пуг ту бульбу З заплюгом одне другым помагали Як сме бульбу підгорнули підгорнули тако нарядых до горы а там нихто мі бульбы не підгартал Посапа най все то даже до району донесли ся приіхали з району головы оре з полкому бо чортовы полячкы картошку похораніли Гробы зділяли Гробы здяляли картушку похараніли То а звідтам приізджали ті з району дивити ся на ті грибы на ті гробы такы они садили але оних поцяпали посяпали і все А підгартати они там а дядем садили такы лемювали куль выросли Раз по буря вздерля і потім другій раз так коло каждой кучкы але така што підгортали догоры не так о цю дочку было зрушено што коло каждого куща окрему на ми як пю садили так потім пішла з єдной стороны з другой стороны підгорнули підгорнули під самы верх Но іх гробыздяли картошку картошкы єт а о них гробиздяля і картошку похораніли Так то гробы Тоты бандуркы были як дрова то такы было сині то так на руку можна было складати о такы то земля была невыроблена Там іщы ся бый найшла нічого не було А чорнозьом земля оддыхла оддыхнула а Чорт чорне Чорне та чорнозьом то тамтака бульба тотоді з району ті головы приізджали Путінь ку не відру называли а Путі Плутінь ку продайте Плутіньку продали а мы як бульбу чыстили Досі уж лушпайкы корові ся давало то приходили устя мыті бы буряну пльонісом не давай пожало стах картушку то зберали де вічко було де посадити тоту лушпайку то брали од нас ту лушпайкы і садили на городі Но як бы ся то оно посадило а підгорнула ґона тілько потяпала потяпала То не на ту картошку приходили як музей дивити ся як мы копали яка та картошка была то з району всі приізджали по Путінкі просили продати шобы розвести той картошкы Та Но і они на новім місций землі родили таме другій раз не садили выж выіхали то памятам то были червены такы рапаты і были білы по долгуласти а тоты фіявкове такы чорны были фіявкове То як тодяк дровеняка так дрібной не было то так можна было на руку складати як дрова така така должена так То была вся гавна І ті круглі рапаты такы были роди а такє дякі драпаты то такі ло были бульбы Та Но аґ підгорнули та она мала ся деся розвивати было была накрыта мала де рознити А там точно такы нерозрізниз як нигде охоронили люде та они там не насыпали высоко отаґо отаґо Но то так свыходило так і нашы ряде Ну і каза чорто і поляцькы картошку похороніли Рано мама розбудили што говорили я не памятаю бо сонна была Сонце зышло на гарбы на і підводы з быкаме іх всіх на гларби і повезли в степ і вечер приіхала А на городі коровы пасти то лже я пасла і сусідню дівчыну то брала на той город ті огіркы а огіркы як конякы Но тот тыма огірками у ней жыли і тым сирым шымы ім давали молока пятеро діточок ґули на війні На она рано ішла така старша была як я І так она мі помагала один кошык тых огіртів через обід бы треба было коровы пасти Но і брат ся той маленькій был Деколи брала з собою а деколи і не брала лишала го тота хазяйка мог старша была бы тых трьох в охсинівій дочка в Німечцині но тов она вже за ним придивляла ся як што я пішла в пасти на деколи брала з собою Ну і так мама рано ішли вечер пришли на обід не приходили о то тамт з собою якій хліб і там масла повысмарували чесыра взяли тейти тейти тым сяло ам деси діти там пішли до школы місцевы і ци як Но тот кажде што два з половиной кілометря ходила до школы на той час што там было з школ было рускє все Довизіл цілий першый клас я дома пішла в другій клас Другє не закінчыля В Польщы та <unk> як тата забарали я пішла до школы Мініше не было сім років але мене взяли бо я же знала што о нас і вчыла я вже знала вшсо чытати там писати то я вже знала Но і казала варваля Як што я буду ся добре вчыти значыт зарахує мене в першы клясы а як не тот на другы рік Але я там не мала што робити в тым першым клясі Моютку знов я уж вшытко знам Но і так на другє рік я пішля другій клас но але мене закінчыли бы ся не бій надале закінчыти І ту там в Росиі я знов пішла в руску школу в другій клас Та то я знов ходила в другій клас Но та вшытко потре было ся по рускы нашы то стары люди того но і не вымовило ну а нам приходило ся для десідниш як ся по рускы Але я тоже там не закінчыла было <unk> чысля кінця од травню а я аж <unk> же поіхала такше свідурства я дальсі не мала ани з Польщы не мала ани з Русиі не мала хоц два рокы ходива до другого Пришну гев ту я присвят до Івана франківской там за коломийом І там я пішла до Іляси і зараз Третій Клясі і <unk> різ Та іш по украіньскы но але было і руска рускі языкы тай але же всю было ся описано не по руска по украіньскы тілько рускы но а там дея ходила там і математика і ге граматика там ся было по рускы Нелегко было бы з тым розговором як бы с не было а зраз го попомінати з лемківскій На тот украіньскє ці на рускій звычайно нелегко То в своім селі мы як <unk> закінця а на <unk> кляс мы вже на другы селах по Бугнасів і Пік іщы і так так так так так так так так так так так то там де де о та Анна де выбрали то тамтількы штырі клясы были а Якубівці або Гобертині то вже там ішло з <unk> клясу Тут Якубівці до це <unk> клясу был тількы а вже як єс хотіл до <unk> то вже до Обертина треба уходити і млебіж выіхали мы закєй кінчыли <unk> клас і після <unk> класу зразу в <unk> році выіхали сюди до Львова Не до Льова а брудно брудно То туд я вже пішла в Cы клас буду іщы єдну іщы єдну то я пішла найже на роботу і в веціню школу З початку в питовнику робили мамай мы там гы питовник буд садили різали ті тополі розводили квіты по тій по львові садиля квіты Но в <unk> році то я вже на академічнім квіточному магазині працювала продавцьом А в <unk> році то я вже пішла на Леня на продавати в маґазин в продуктові в <unk> м же народила дітей пішла в декле а <unk> я пішла На тій телевізорный завод і там відробила тридцет років з нього після на пенсиі І о там браты братова на тім кіноскопах робили все своє пока ся не розлетіло а я на телевізорным заводі На она робила поварон а по тому робила на фіс на Фіспорах Парку же на заводі ту вче не робила Я так розуміл же ту зимніво є тоту Лемків дост дуже тотуж якы є тут на ці наші лоті улиці то майже всі амрамсі Но там жыд Дальківско улицє з ріжных місцевостив але все ту переселенці ту місцевы не ма Дотепер ся вже ся побудували а тоді тілько один барабаш тілько тамо дальше хата більше никого а ціла вылиця переселенці і та і друга Лемкы такы што то зогнаны з місця то ся тепер ся нас вчали шанувати то ідут до Польщы жебы ся видіти єдут на Вату до Тарнополя жебы ся відіти єдут до Церкви Лемківской і з Борислава і зо сад Старнополя єдити і зо Самбора і всюди абы ся жыти любити Як приходят дякы місны на праздникєтуюто то ідут ся вертушками ідут з піллітрами коло церкви там роблят ся столы тамтывы то уникатш они щы такого не виділи жебы так ся сходили люди єдували бо они як тудіє то они одні другы не поважают є такы шы не бесідуют до себе А тот нарід ся сходит здалека абы ся видіти або раз м ся поспілкувати Так што Лемкы на щот доброты на багато красці як ту нашы місни Украінці Як бы выповіли о Лемках як бы можно повісти што мают Но так є типовы Лемків Знаєте што выны Лемкы то є уперті люди Вперті люди і они як бы не были вперті то не ме біль командували А так як выни є вперті бубачте і в Польщі Австриі і Депер Німці абачыте де всі ме они якы выжывают выжывают І жывут А так по натурі не всі кури одной натуры одни наіят ся дзьобают ся другій порпают ся так само і люди І в одній хаті і не в однаковій діти І мама выховує іх однаку вчыт але не в сьой натуры А што До шануваня може ранче ся не шанували так бо на межах ся могли як єй поділили могли підкопувати землю бо трошкы бо я знаю в нас так былу То кажучыя коса перша того лука шырше повідали Бо махнул косом так і вже тото на своє взял А як орал то так як нас было поле в родинах в родинах што было єднакє а потім оре і трохы дальше заіде На другій рік шат трошкы дальше заіде Я ся мамы звідую маму а чого то так нерівна таулка А знаєш мари з чого бо з той стороны біднійше є а там богатше І тоты орали так покы своє было а тоты все коня загнали і скырали і скы бутрошкы дальше І так знаю може як той стіл в єднім кінци было лузше а другім шырше і там де было лужше то была родина дальша ся А туди было шырше но то были такы зружкы біднійшы Тут я і так повідам же не вшыткы куры єдной натуры і не вшыткы люди єднакы А так шанувати ся шануют шануют уж тепер може не знам бы м была менша та не знам як там было А тепер ся шануют єден друго глядат Ям поєм такій приклад Пиіхал Лемко з Украіны Львівскій на свою землю до Польщы Но і сіл собі в вагон і положыл там на гандель він не єшол ішол ся в свою сторону посмотрити своі села Положыл собі сумку під вікно Пішол є што там по курит на двір приходит а його сумка то його річы відсунена а там сідит другій Но тай то і му каже же чолжемін ту занял тай слово по слові тай начынают ся сварити А вагоні людей більше є не они самы Те люде ся озерают один ся озерают тай вже начынают ся добре сварити Тай украіньскому Лемкови словів браку польскых Словів му браку ся до сваркы бо не знал ся як ся сворити по польскы а то єщы польскій іщы і вырвало ся му лемківске слово а той каже А то одкыль Той Лемко польскій А він тыж был Лемко лемпольскій а він каже зо Львова А де ідеш А до того треба до того А як твоя фамілия той му сказал І як ся зіма зіме то тым твой рідний брат І зачали ся цілувати началь плакати а люде поставали і смотрят ся што такє вшыткы сварили ся сварили а тепер ся цілуют діплачут А тоты шли ся водили ся водили ся твой рідний брат своім брат так так а то вите і такє былат і такє былат такы часы настали што буде щы Лемку Лемка глядал за словом зачыпит і буде овідувал ся як то і того а одкіль а одкіль з якого села а як фаміля і товдоця зышли же они троє рідны браты ой такє было видите якє то єс Як то быват в світі Тота істория тота но як казка але то жыве і таке дуже може быти дуже навет і дуже бо одкіль знаєш Розказувала єдна учытелька то де сам від сам де си робила вчытельком робила а потым пішла в кантору там де дерево обробли Но і приізджат якійси там хоче бы писати ся накладнева на выписувала но і повідат до ней Але мі дайте такє добре дерево А она по украіньскы Та як сте добре хтіли мати треба было своє не лишати То і плямо достал на лици най бы там му всыпала бо познала же Лемко а вона тыж Лемкыня але не по лемківскы бесідам по украіньскы якы як сте хтіли добре мати тре было своє не лишати ци якости му так повіва Виджут же він же пляма достає по лици а она повідат Так так я вам правду повідам уж потім по лемківскы І товды ся уж зєднали бо я ся уж на страшенным плямы достане втумахне нико неє буду знала як комусь говорити От і такє може быти хоц як Же єден з другым ся може зыйти даже і сусідні колиси сусіды тото ся поміняло попу выставы дитинства хыба по роді можеш познати То тяжка доля нашого народу Юж выгнараме то ся Лемкы знати не будут знати не будут бор наєд ся ли родина ся не знало што бесідувати тамы двоюрідных Америці нам Самы старшы <unk> діти мал в Америці Но мы ся низ никым не переписуєме і никого не знаме далекє то ту а бы ся зна то дворідны дворідне То кы то є недалекє Андрий мал од <unk> Анна мала двоє Петро мал двоє то Петро ту приіхал шым го віділи А фактично мы никого не знаме істыно бы Но і стрина раз была Франциі то же є брат тоже двоюридни брат єй сестра є Мы ся не бач николи мы ся не переписує м не знаме То двоюрині іщы тепер родина троюрид на той ся не знают Нашы діти троюридны то іщы не знают же ся не виділи бы знали ся Я Вам повім так же старшы люде можут барз дуже зробити бо можут вашы старшы люди вшытко памятают одину вшытку вшытко знают вшытко можут історию упусти старшы люде можут ното ями тото жебы і але іщы єст такє дашто треба і записати Бо даколи старшы люде не запишут оповідают а пак оно в памяті ся не лижа до зробили мапу свого села таку таку мапу і образ і я не знам як том повісти вшыткы докупы і реєстер вшыткых мешканців Іж тото зробили і оно уж буде згадка ціли як святляз цілу сціну было там а поціле каждує силовдома ситкуємо На Йордань приходил на священник нотой Воєден знал а той пришол свіже Посвятил посвятил пішол там до ней бо ту буду двері шы пішол до неі а потім вертає ся Што така за істория чы што він так повідат А я кажу о прочытайте то была <unk> перша гадета была до <unk> зроблена тота вже до <unk> Він так головом помахал пусмотрил посмотрил то на цілу стіну іщы за нем свого То неє так так так приємно і бо так собі згадуєш видит в себе вдома в себе на Лемківщыні оно ту не дуже легко але приємну Я тепер як дескопхаты єду де бы мні хаткы жолты квіты высокы текеты як розычкы то зразу себе бачу там де мы сідиме там за горіці бати Де бы м не была зразу сльозы Мала ци такы так дорог бабе та бабы та мы сідеме выра знимків в куті тіты жолты Якаж де квіти побачу за аж на госі зжемай выдам де гусы пасеме Ой долгы то рокы ой долгы то часы сімдесят і стукат в кого є а в кого буде як вынала Вісла з Лемківщыны люди Розышли ся они по цілому світі трудно іх познати по рідній бесіді Старых іщы познат лем ся постаріли но свою бесіду они не забыли Хто родеців любит родиців шанує іх бесіду не забуде покля жыти буде Допомож нам Боже і Божа Мати обычаі бесідів Про дідів дідів знати і не забывати Нашом Лемківщыном смутну зазуля кукат лем чорны ворон кряче Наша Лемківщына за Лемками плаче На нашых циментаря гробы тяжко застогнали Як люди села выгнали Неє іх кому тепер обробляти Лем вітер обдула дощ обмыває ниєден гріб рідне выглядає Як было так было іж певні так не буде Але не треба забывати рідне село люде І вы не зобывати і зробили сте таку мапу ж ушытку памятати Щыро вам дякую выбачте же кус з кус долго так вышло але такы цікаво оповідали сте же я лем бы слухала і слухала То щыро щыро дякую Но што повісти при кінци Жернеска тото вшытко про село Воєциклиньскы Оповіли дві сестры Мария Тимківна Пупівчак і Анна Тимків на Бытченко Оповіли і тепер уж пані Анна Едиюч думіл а виту ся лишате виту меджерате так Ну і я уж іду і щыро щыро дякую єсли Вамгад про Лемківщыну єм останній разі хала як зватры так там як яси посмотрила на нашы горы на нашы поля же прекрасны лемківскы горы высокы і низкы річкы і потідскы Приємне там повітря легко ним дыхати Не може быти хто ся там вродил і вырі жебы міг то забыти Приємна водичка з лемківского джерельного потічка Приємна мыти і приємно ньом личку мыти І не може того быти хто ся вродил там жебы міг то легко забыти Правда чынят є є І над хто ся не вродил ту тыж тыш такю пані Мирисі за єй вершы за єй прекрасну мапу села У тій мапі оповідали сме більше тыжден тому і два тыжны тому но і дякуєме двом сестрам за прекрасну бесіду Но і на тім слухаче мала бы м скінчыти нашу уж трету і остатну циклю передачу в якій брали участ дві сестры з волі Циґлиньской Марися і Ганя Цапы а пізнійше Доньскы Агнаф та Мария Пупівцяк і Анна Быченко Было іх троє Марися з рока Анна з <unk> а Штефан Наємолочі вродил ся в сороковім руці Але уж рік як неє Штефан будишу до небесной Лемковины <unk> листопада Сам тот ден коли маме традицию особливу шанувати душы померлых Дахто може окурит в тім моменті святкує гыловін але то не наше свято Західньой традициі то ден вшыткых святых Східньой традициі маме ріжны дни в руці коли особливо шануєме душы тых хто уж одышол од нас то і субота перед дньом святого Ґмітра і неділя по Великудню і Русаля і навет Велия Но але хочу спомнути уж днес колшыткых Лемків же спят вічным сном В інчім світі они потрібуют лем нашой молитвы і памяти влесні того же нич нам не куштує а для них вартує барз дуже Знам такых люди же в памят своіх родиців ци дідів зробили для лемківской спільноты і не лем барз дуже добрых справ Заохом до того і вас мили моі слухайці кєд бы дахто на мапі позначыл місце де ся уродил каждий Лемко од початку ХХ столітя і до <unk> р Іпак позначыл бы місце смерти тотых котрых уж неє знаме і злучыл тоты дві кропкы два місця народжыня і смерти штобы вышло на мапі виділи писме линиі вытузкы од Лемковины до міст і сел правій цілого світа Бо тоты же ся вродили на лемківской земли похоронены в ріжных містах і селах австралийскых канадійскых арґєнтиньскых французскых росийскых всяди всядий по світі но і ясне по цілій Украіні і Польщы Не до каждого з родины можеме прити на цюр бо єст і близко але єст і далеко і доколи барз далеко Але для молитвы і памяти державны границі тисячі кільометрів не мают жадного значыня нашы предідуве дідуве віцюве нашы родиче Місяц здає же найліпша памят о них не робити зла а творити добро шанувати іх мулу іх культуру іх традициі не ганьбити ся своім походжыньом І то єст барз важне Но і на тім просям ся з вами до села Рудно Колоювала Анна Кырпан Мото до стрічы за тыжден Оставайте здорови Слухайте <unk> процент лем на Скракова а зо Станиславова Для вас будут глядати ріжного цікавого шелеякого Анна Кырпан і Наталия Асатурян Слухайте <unk> процент а будете мати цілых <unk>